Een aquarium in huis halen is ontzettend leuk. Je koopt een mooie glazen bak, vult hem met water, zet er vrolijke plantjes in en het liefst wil je meteen je vissen erin loslaten. Toch is dat de grootste valkuil die er is! (Wil je alle basics in één overzicht? Lees dan Aquarium basics voor beginners.) Als je te snel van stapel loopt, verandert je mooie aquarium al snel in een troebele plons water waar vissen ziek van worden.
Om te begrijpen hoe je dit voorkomt, moeten we het hebben over iets onzichtbaars, maar superbelangrijk: bacteriën en het filter.
Waarom je moet wachten: De onzichtbare helpers
Als je kraanwater in een aquarium stopt, is dat water eigenlijk te schoon. Er zit nog geen enkel biologisch evenwicht in. Vissen die in het water zwemmen, ademen en poepen. Die vispoep, overgebleven visvoer en dode plantenresten worden samen ‘afvalstoffen’ genoemd.
Als deze afvalstoffen zich ophopen in het water, ontstaat er een giftig goedje dat ammoniak heet. In een gloednieuw aquarium kan dit razendsnel ophopen, en omdat er nog geen opruimers zijn, vergiftigt dit de vissen.
Daarom moet je minstens 3 tot 4 weken wachten voordat je vissen toevoegt. In die weken geef je het aquarium de tijd om een onmisbaar leger aan goede bacteriën te kweken.
Hoe werkt een filter en wat doen bacteriën? (In Jip-en-Janneketaal)
Zie je aquarium-filter niet zomaar als een stofzuiger die alleen maar vieze stukjes opvangt. Het filter is eigenlijk een mini-waterzuiveringsfabriek waar miljoenen hardwerkende bacteriën wonen.
Dit is hoe dat magische proces werkt:
- Het huis van de bacteriën: Binnenin je filter zitten speciale sponsjes of keramische korrels. Dit is het ‘appartementencomplex’ waar de goede bacteriën heel graag wonen, omdat er veel zuurstofrijk water langs stroomt.
- De opruimdienst: De vissen maken poep en plassen in het water (ammoniak). Dat is heel giftig.
- Het etentje van de bacteriën: De eerste groep goede bacteriën in je filter eet die giftige ammoniak op. Ze smullen ervan! Maar als ze dat ophebben, poepen ze zelf ook weer wat uit: dat heet nitriet. (Ook nitriet is giftig voor vissen).
- De eindbazen: Gelukkig is er een tweede soort bacterie in je filter. Die eet op zijn beurt de nitriet weer op en verandert het in nitraat. Nitraat is een stuk minder schadelijk en is zelfs supergezond voeding voor je aquariumplanten!
Zo houden die ontelbare microscopisch kleine bacteriën dag en nacht je water brandschoon en veilig.
Wat gebeurt er als je filter té vies is of als er teveel afvalstoffen zijn?
Soms denken mensen: “Ik maak mijn filter bijna nooit schoon, dan blijft hij lekker vol zitten met goede bacteriën.” Dat is echter gevaarlijk!
- Als een filter te vies is: Het filtermateriaal slibt helemaal dicht met rotzooi en vispoep. Het water kan er dan bijna niet meer doorheen stromen. Gevolg? De bacteriën krijgen te weinig zuurstof en sterven massaal af, en de rotzooi spuit zo weer het aquarium in. Je krijgt dan een enorme piek aan gifstoffen (ammoniak/nitriet) en heel troebel water.
- Te veel afvalstoffen in het water: Als je te veel voert of te veel vissen hebt, kan de filterfabriek het werk simpelweg niet meer aan. Het water wordt geel of troebel, er ontstaan algenplagen, en vissen krijgen stress, happen naar lucht aan het wateroppervlak of gaan dood.
Stappenplan: Hoe start je een succesvol aquarium op?
Wil je zeker weten dat jouw AquaKompas-aquarium een daverend succes wordt? Volg dan dit stappenplan:
Stap 1: Inrichten zonder vissen
Zet je aquarium op een stevige plek, vul de bodem met aquariumzand of -grind, plant je waterplanten en vul de bak voorzichtig met kraanwater (tip: leg een schoteltje op de bodem tijdens het vullen zodat je zand niet wegspoelt). Installeer de verwarming en het filter, en zet de stekker in het stopcontact.
Stap 2: Het geduldige begin (Wachten & Opstarten)
Laat de techniek draaien. Om de bacteriën een handje te helpen, kun je speciale opstartbacteriën (vloeistof uit een flesje) in het water en direct op het filterdruppelen. Geef af en toe een heel klein snufje visvoer aan het lege aquarium; dat dient als ‘voeding’ voor de bacteriën zodat ze zich snel vermenigvuldigen.
Stap 3: De wachtperiode (3 tot 4 weken)
Blijf minimaal drie tot vier weken van de vissen af. In deze weken gaat je water door een paar natuurlijke fases heen (soms wordt het even melkachtig of krijg je wat beginnende algen). Dat hoort er allemaal bij: het ecosysteem is zichzelf aan het bouwen!
Stap 4: De waterwaardes testen
Voordat je ook maar één vis koopt, ga je naar de aquariumspeciaalzaak om je water te laten testen (of je koopt zelf een testsetje). Controleer of de giftige stoffen (ammoniak en nitriet) nul zijn. Is dat zo? Dan is je filterfabriek klaar voor gebruik!
Stap 5: Rustig beginnen met bewoners
Koop niet meteen je hele aquarium vol. Begin met een klein groepje sterke vissen of garnalen (bijvoorbeeld een leuke school visjes of wat opruimende garnalen). Zo kan het filter rustig wennen aan de extra belasting. Voeg een paar weken later pas de rest toe.
Stap 6: Het vaste onderhoud
Houd het aquarium mooi door wekelijks 20% tot 30% van het water te verversen en het filtermateriaal af en toe (ongeveer eens per maand) heel voorzichtig uit te spoelen in een emmer met aquariumwater (nooit onder de hete kraan, want dan dood je al je hardwerkende bacteriën!).
Met dit plan leg je de perfecte basis voor een gezond en glashelder aquarium waar je jarenlang plezier van hebt! Lees ook de 10 meest gemaakte beginnersfouten, de 7 beste vissen voor beginners en hoe je water ververst.
