Hoeveel watt aquariumverwarming heb je nodig? De bekende vuistregel is 1 watt per liter water: een bak van 100 liter krijgt dan een verwarming van ongeveer 100 watt. Staat het aquarium in een woonkamer die altijd rond de 20 °C blijft, dan kan het met minder, maar in een koele ruimte heb je juist meer vermogen nodig.
Nu de stookperiode weer begint, merken veel houders pas dat hun verwarming te krap is: de thermometer zakt ’s nachts een paar graden en de verwarming staat continu aan. In dit artikel lees je hoe je het juiste vermogen kiest, wanneer twee verwarmingen beter zijn dan één en hoe je een verwarming veilig plaatst en gebruikt.
De vuistregel: 1 watt per liter
In de hobby geldt al decennia de regel van 1 watt verwarmingsvermogen per liter aquariumwater. Ook fabrikant JBL noemt dit de ideale verhouding. Die regel heeft een ruime marge ingebouwd, zodat de verwarming het ook redt als het in huis ’s nachts afkoelt.
Een andere manier om ernaar te kijken: ongeveer 1 watt per liter is nodig om het water zo’n 10 °C warmer te houden dan de ruimte eromheen. Wil je 25 °C in een kamer van 20 °C, dan is het verschil maar 5 graden en kom je in theorie met de helft toe. Daarom zie je soms het advies van 0,5 watt per liter. Dat werkt alleen als de ruimte echt nooit flink afkoelt. JBL wijst er terecht op dat een woonkamer ’s nachts kan zakken naar 12 tot 14 °C, en dan schiet een krappe verwarming tekort.
Advies: reken met 1 watt per liter als standaard. Ga alleen lager als de bak in een ruimte staat die dag en nacht verwarmd blijft, en ga hoger als de bak in een koele kamer, een zolder of een schuur staat.
Tabel: hoeveel watt per bakgrootte?
Reken met de netto inhoud, dus het water dat er na bodem, stenen en hout nog echt in zit. Die ligt altijd lager dan de bruto inhoud die op de doos staat. Twijfel je tussen twee maten, kies dan de grotere.
| Netto inhoud | Warme woonkamer (rond 20 °C) | Koele ruimte (16 tot 19 °C) |
|---|---|---|
| 25 liter | 25 watt | 25 tot 50 watt |
| 60 liter | 50 tot 75 watt | 75 tot 100 watt |
| 100 liter | 100 watt | 100 tot 150 watt |
| 150 liter | 150 watt of 2 x 75 watt | 2 x 100 watt |
| 200 liter | 200 watt, bij voorkeur 2 x 100 watt | 2 x 150 watt |
| 300 liter | 2 x 150 watt | 2 x 200 watt |
Dit zijn richtwaarden voor een tropische bak op 24 tot 26 °C met een deksel. De verpakking van een verwarming noemt meestal een bereik in liters. Let dan op de kleine lettertjes: fabrikanten gaan vaak uit van een kamer van ongeveer 20 °C, en Fluval schrijft bij een van zijn series zelfs dat het verschil tussen kamer en water niet groter mag zijn dan 6 °C. Een lagere kamertemperatuur, geen deksel of een bak vlak bij een koud raam betekent volgens dezelfde handleidingen dat je een zwaardere verwarming nodig hebt.
Verbruikt een zwaardere verwarming meer stroom?
Nee. Dit is een veelgehoorde misvatting. Een verwarming met thermostaat schakelt aan als het water te koud wordt en weer uit als de ingestelde temperatuur bereikt is. Hoeveel energie er nodig is, hangt af van hoeveel warmte de bak verliest, niet van het vermogen van het apparaat. Een verwarming van 150 watt staat korter aan dan een van 75 watt, maar levert per dag dezelfde hoeveelheid warmte. JBL stelt daarom dat een groter model over het jaar niet meer stroom gebruikt dan een kleiner model, en dat zuinig doen met 0,5 watt per liter geen cent oplevert.
Wie wil besparen, doet dat dus niet met een te kleine verwarming, maar door warmteverlies te beperken. Wat je ongeveer kwijt bent aan stroom, lees je in wat kost een aquarium per maand.
Wanneer kies je voor twee verwarmingen?
Bij grotere aquaria is het verstandig om het vermogen te verdelen over twee verwarmingen, bijvoorbeeld 2 x 100 watt in plaats van 1 x 200 watt. Over de grens lopen de adviezen uiteen: sommige bronnen noemen bakken vanaf ongeveer 150 liter, de handleiding van All Pond Solutions noemt 350 liter. Twee verwarmingen hebben drie voordelen:
- Veiligheid bij een defect. Een thermostaat die blijft hangen in de aan-stand, kan een bak binnen enkele uren te warm maken. Een kleinere verwarming die vastloopt, warmt het water veel langzamer op, waardoor er meer tijd is om het te merken.
- Reserve bij uitval. Valt één verwarming uit, dan houdt de andere de temperatuur nog redelijk op peil tot er een vervanger is.
- Gelijkmatiger warmte. Plaats ze aan weerszijden van de bak, dan ontstaan er minder koude hoeken.
Te warm water is minstens zo gevaarlijk als te koud water. Warm water bevat minder zuurstof, en vissen die aan het oppervlak hangen kunnen daar een teken van zijn. Lees daarover meer in waarom vissen naar lucht happen.
Zo plaats en gebruik je een aquariumverwarming veilig
Een verwarming van de juiste maat werkt alleen goed als hij goed hangt. Volg deze stappen bij het installeren:
- Kies een plek met stroming. Hang de verwarming bij de uitstroom van het filter of een stromingspomp. In stilstaand water meet de thermostaat alleen zijn eigen warme omgeving en schakelt hij te vroeg uit, terwijl de rest van de bak een paar graden kouder kan zijn. Vermijd een dode hoek achter dichte beplanting.
- Let op de waterlijn. Veel verwarmingen hebben een minimum- of maximumstreep. Een glazen verwarming mag nooit buiten het water werken; door verdamping kan het waterpeil zakken, dus houd dat in de gaten.
- Laat hem eerst wennen. Hang een glazen verwarming eerst in het water en steek de stekker pas later in het stopcontact. Handleidingen noemen een wachttijd van 10 tot 30 minuten, zodat het glas op watertemperatuur komt.
- Controleer met een aparte thermometer. De draaiknop of het display op de verwarming is niet altijd nauwkeurig. Meet de temperatuur zelf, op een andere plek in de bak dan waar de verwarming hangt.
- Geef hem de tijd. Een nieuwe verwarming in een koude bak kan volgens Fluval tot 12 uur nodig hebben om het water op temperatuur te brengen. Zet daarom pas vissen in als de temperatuur een dag stabiel is.
Bij onderhoud geldt het omgekeerde. Haal de stekker eruit voordat je in het water grijpt, en zeker voordat je het waterpeil laat zakken bij een waterwissel. Wil je de verwarming uit de bak halen, laat hem dan eerst minstens 30 minuten afkoelen. Hoe een volledige onderhoudsbeurt verloopt, staat in de gids aquarium onderhoud.
Warmteverlies beperken in de winter
Het grootste deel van de warmte verdwijnt via het wateroppervlak en het glas. Met een paar eenvoudige maatregelen hoeft de verwarming minder hard te werken:
- Gebruik een deksel. Een dekplaat houdt warmte en vocht in de bak. JBL vergelijkt het met een muts op je hoofd in de winter.
- Isoleer de achterkant en zijkanten. Een plaat piepschuim achter de bak of onder de bodemplaat beperkt warmteverlies, zeker bij een bak tegen een buitenmuur.
- Kies de plek slim. Zet een aquarium niet naast een raam dat ’s nachts koud wordt of in de tocht van een deur.
- Bodemverwarming is geen vervanging. Volgens JBL is een bodemkabel niet geschikt om het water zelf op temperatuur te houden.
Controleer aan het begin van het stookseizoen of de ingestelde temperatuur ook in een koude nacht gehaald wordt. Meet daarvoor een paar ochtenden achter elkaar vroeg de watertemperatuur. Zakt die steeds een paar graden onder de ingestelde waarde, dan is de verwarming te krap of hangt hij op een slechte plek.
Welke temperatuur stel je in?
De meeste tropische aquaria staan tussen 23 en 28 °C, maar de juiste waarde hangt af van je vissen. Een kempvis wil het warmer dan veel barbelen of danio’s, en wie soorten combineert moet een temperatuur zoeken waar ze allemaal binnen hun bereik zitten. Een uitgewerkt voorbeeld lees je bij kempvis en neontetra samen. De Combinatiechecker vergelijkt de temperatuurbereiken van soorten voor je. Plotselinge temperatuurschommelingen, bijvoorbeeld door een defecte verwarming of koud nieuw water, verzwakken vissen en kunnen ziekte uitlokken, zoals beschreven in visziektes in het aquarium.
Niet elke bak heeft een verwarming nodig. Er zijn genoeg mooie soorten die prima op kamertemperatuur leven. Inspiratie vind je in kleurrijke aquariumvissen zonder verwarming. Begin je net, dan helpt de gids aquarium beginnen om alle techniek op een rij te zetten.
Veelgestelde vragen
Hoeveel watt heb je nodig voor een aquarium van 60 liter?
Voor een bak van 60 liter in een warme woonkamer volstaat een verwarming van 50 tot 75 watt. Staat de bak in een koelere ruimte, kies dan 75 tot 100 watt.
Kan een verwarming te zwaar zijn voor een aquarium?
Een iets zwaardere verwarming is geen probleem, want de thermostaat schakelt hem uit zodra de temperatuur bereikt is. Een veel te zware verwarming is wel riskanter als de thermostaat defect raakt, omdat het water dan snel opwarmt. Bij grote bakken zijn twee kleinere verwarmingen daarom veiliger.
Waar hang je de aquariumverwarming het best?
Bij de uitstroom van het filter of een andere plek met goede stroming, volledig onder water en bij voorkeur schuin. Zo wordt de warmte gelijkmatig door de bak verdeeld.
Mag de verwarming aanblijven tijdens het water verversen?
Nee. Haal de stekker eruit voordat het waterpeil zakt. Een glazen verwarming die heet boven water komt, kan barsten. Steek hem pas weer in het stopcontact als hij weer volledig onder water hangt.
Waarom wordt het aquarium niet warm genoeg terwijl de verwarming aan staat?
Meestal is de verwarming te krap voor de kamertemperatuur, hangt hij in stilstaand water of verliest de bak veel warmte doordat er geen deksel op zit. Controleer ook met een losse thermometer of de ingestelde waarde wel klopt.
Een goed gekozen aquariumverwarming merk je niet: de temperatuur blijft stabiel, ook in een koude winternacht. Reken met 1 watt per liter, verdeel het vermogen bij grote bakken over twee verwarmingen en controleer de temperatuur altijd met een losse thermometer.
