Hoeveel vissen in een aquarium? Rekenregel en tabel per literinhoud

Hoeveel vissen passen in een aquarium van 60, 100 of 200 liter? Zo reken je met netto liters en volwassen lengtes, en zo voorkom je een overbevolkte bak.

Hoeveel vissen in een aquarium passen, hangt niet alleen af van het aantal liters, maar vooral van de volwassen grootte, de lichaamsbouw en het gedrag van de soorten die je kiest. Als grove richtlijn voor kleine, slanke scholvissen tot ongeveer 5 cm geldt in de hobby: maximaal 1 cm volwassen vis per liter netto water, waarbij je in de praktijk beter ruim onder dat maximum blijft. In een bak van 60 liter komt dat neer op één school van ongeveer 10 kleine vissen, niet op twintig of dertig.

Hieronder lees je hoe je die rekenregel goed gebruikt, waarom de literinhoud op de verpakking misleidend is, wanneer de vuistregel niet werkt en hoe je een visbestand stap voor stap opbouwt zonder dat het water kantelt.

De vuistregel: 1 cm vis per liter water

De bekendste rekenregel komt uit de Engelstalige hobby: één inch vis per gallon water. In het Nederlandstalige gebied wordt meestal de metrische variant gebruikt: 1 cm volwassen vislengte per liter. Let op: omgerekend is die variant zelfs iets ruimer dan de oorspronkelijke inch-per-gallonregel (die komt neer op ongeveer 0,7 cm per liter), dus het is echt een bovengrens. Je telt de lengte op die de vissen als volwassen dier bereiken, gemeten van de bek tot de basis van de staart, en vergelijkt dat totaal met het aantal liters water dat werkelijk in de bak staat.

Belangrijk is wat er niet in de regel staat. Hij is bedoeld voor kleine, slanke scholvissen zoals tetra’s en rasbora’s die volwassen hooguit zo’n 5 cm worden. Bovendien werkt hij alleen enigszins in bakken vanaf ongeveer 55 tot 60 liter: in een kleiner aquarium hebben ook kleine scholvissen te weinig zwemruimte, ook als de som klopt. Voor alles wat groter, zwaarder of territoriaal is, schiet de regel tekort. Daarover verderop meer.

Bruto liters zijn geen netto liters

Een veelgemaakte fout is rekenen met de inhoud op de doos. Een aquarium van 60 x 30 x 30 cm heeft een bruto inhoud van 54 liter (60 x 30 x 30 = 54.000 cm³). Maar er staat nooit 54 liter water in.

  • Bodem: een bodemlaag van 5 cm neemt in een bak van 60 x 30 cm al 9 liter ruimte in (60 x 30 x 5 = 9.000 cm³).
  • Waterstand: het water staat meestal een paar centimeter onder de rand. Bij 3 cm marge scheelt dat nog eens ruim 5 liter.
  • Inrichting: stenen, hout en techniek verdringen ook water.

Van die 54 liter blijft dan ongeveer 40 liter echt water over. Reken daarom altijd met de netto inhoud. Wie de maten van de eigen bak invult en de bodemlaag en waterstand aftrekt, zit dicht bij de werkelijkheid.

Hoeveel vissen in een aquarium van 60 liter, 100 liter of 200 liter?

De tabel hieronder geeft een indicatie van een rustig, verantwoord visbestand per bakgrootte. Het gaat om voorbeelden met bekende beginnersvissen en volwassen lengtes; het zijn geen maxima. Een bak met minder vissen is stabieler en makkelijker te onderhouden.

Aquarium (bruto) Netto water (indicatie) Voorbeeld visbestand Totale volwassen lengte
60 x 30 x 30 cm (54 l) circa 40 l 8 tot 10 neontetra’s (ca. 4 cm) circa 32 tot 40 cm
80 x 35 x 40 cm (112 l) circa 90 l 12 harlekijnrasbora’s (ca. 4,5 cm) en 5 platy’s (tot 6 cm) circa 84 cm
100 x 40 x 50 cm (200 l) circa 165 l 15 neontetra’s, 8 pantsermeervallen (tot 7 cm) en 10 harlekijnrasbora’s circa 161 cm

Let op: in de tabel tellen de pantsermeervallen en platy’s als gewone vissen mee, terwijl ze steviger gebouwd zijn dan een neontetra. Daarom is het voorbeeld voor 200 liter bewust aan de krappe kant voor de regel; wie daar meer bodemvissen wil, laat liever een paar scholvissen weg. Wil je weten welke soorten bij jouw bak passen, gebruik dan de Vissenzoeker om op grootte en waterwaarden te filteren.

Waarom de cm-per-liter-regel vaak niet klopt

De regel rekent alleen met lengte. Maar een vis is een driedimensionaal dier: wordt een vis twee keer zo lang, dan wordt hij ook hoger en breder en weegt hij ruwweg een veelvoud. Een vis van 10 cm produceert daardoor veel meer afval dan twee vissen van 5 cm. Volgens die regel zou een cichlide van 25 cm in een bak van 25 liter passen, wat uiteraard onzin is.

Houd daarom rekening met deze factoren:

  • Lichaamsbouw: hoge, zware vissen zoals maanvissen, goudvissen en grotere cichliden hebben een veel hogere afvalbelasting dan slanke scholvissen van dezelfde lengte. Goudvissen horen daarnaast niet in een tropische gezelschapsbak; lees waarom op goudvis en tropische vissen samen houden.
  • Volwassen lengte, niet winkellengte: vissen worden vaak jong verkocht. Een jonge harnasmeerval van een paar centimeter in de winkel kan volwassen een veelvoud van die lengte bereiken. Kijk dus altijd naar de eindgrootte.
  • Gedrag en territorium: territoriale vissen hebben een eigen stuk bodem nodig. Twee mannetjes van een territoriale soort kunnen in een te kleine bak continu vechten, ook als het aantal centimeters ruim binnen de regel valt.
  • Zwemzone en bodemoppervlak: snelle zwemmers hebben vooral lengte nodig, bodemvissen vooral grondoppervlak. Een hoge, smalle bak van 60 liter biedt veel minder bodem dan een lage, lange bak met dezelfde inhoud.
  • Groepsgrootte: scholvissen zoals neontetra’s en harlekijnrasbora’s horen in groepen van minimaal zes; met acht tot twaalf dieren tonen ze meer natuurlijk gedrag. Ook guppy’s houd je nooit alleen. Daardoor kun je in een kleine bak vaak maar één soort scholvis kwijt.
  • Filtering en onderhoud: een goed ingedraaid filter en een vaste wekelijkse waterwissel maken een iets drukkere bak beter beheersbaar, maar ze vervangen geen ruimte. Meer over een vast schema lees je in de gids aquarium onderhoud.

Voorbeeld: zo reken je een visbestand voor 60 liter uit

Stel, je hebt een standaardbak van 60 x 30 x 30 cm en wilt een rustige gezelschapsbak. Werk dan in deze stappen:

  1. Bepaal de netto inhoud. Zoals hierboven berekend is dat ongeveer 40 liter.
  2. Kies eerst je hoofdsoort. Bijvoorbeeld een school harlekijnrasbora’s, die volwassen ongeveer 4 tot 4,5 cm worden. Acht dieren komen uit op circa 36 cm.
  3. Controleer groepsgrootte en zwemruimte. Acht is ruim boven het minimum van zes en laat een lange, open zwemzone vrij.
  4. Kijk of er nog ruimte is voor een tweede soort. Met nog maar een paar centimeter marge is het antwoord: nauwelijks. Een paar garnalen kan, omdat die weinig afval geven, maar een tweede school vissen maakt de bak overbevolkt.
  5. Controleer de combinatie. Vul de soorten in de Combinatiechecker in om te zien of waterwaarden, temperatuur en karakter bij elkaar passen.

Een bekende variant voor deze bakgrootte is één kempvismannetje met een kleine groep rustige scholvissen. Of dat goed gaat, hangt sterk af van de soort en de inrichting; zie bijvoorbeeld kempvis en harlekijnrasbora samen.

Hoeveel vissen tegelijk toevoegen aan een nieuw aquarium?

Ook als het eindbestand klopt, gaat het vaak mis bij het moment van inzetten. Een nieuw aquarium moet eerst indraaien: de nitrificerende bacteriën die ammoniak en nitriet afbreken, groeien pas in de loop van weken. Hoe dat werkt en hoe je het test, staat in aquarium beginnen: de complete gids.

Daarna geldt: voeg vissen in porties toe. Een gangbaar advies is om te beginnen met een deel van het uiteindelijke bestand, de waterwaarden de dagen erna te testen op ammoniak en nitriet, en pas de volgende groep toe te voegen als beide waarden nul blijven. Zo krijgt de bacteriepopulatie de tijd om mee te groeien met de extra afvalbelasting. Scholvissen zet je liefst als één groep tegelijk in, zodat ze direct een school vormen.

Signalen dat je aquarium overbevolkt is

Een te volle bak laat zich vaak pas na weken of maanden zien. Let op deze signalen:

  • Nitraat loopt tussen twee waterwissels opvallend snel op.
  • Het water wordt snel troebel of ruikt muf, ook kort na onderhoud.
  • Vissen hangen aan het oppervlak en happen naar lucht; zie waarom vissen naar lucht happen.
  • Er is meer agressie, vinbijten of vissen die zich constant verstoppen.
  • Algen nemen toe door het overschot aan voedingsstoffen.
  • Vissen worden vaker ziek, omdat aanhoudende stress de weerstand verlaagt.

Herken je meerdere punten, verlaag dan eerst de voerhoeveelheid, voer vaker kleine waterwissels uit en overweeg een deel van de vissen een nieuw thuis te geven of over te stappen op een grotere bak.

Planten helpen, maar maken een bak niet groter

Snelgroeiende planten en drijfplanten nemen nitraat en andere afvalstoffen op en geven vissen beschutting. Dat maakt een bak stabieler en vriendelijker voor de bewoners. Toch veranderen ze niets aan de zwemruimte of aan het gedrag van territoriale vissen. Zie planten dus als buffer, niet als reden om meer vissen te plaatsen. Welke planten makkelijk groeien, staat in de aquariumplanten-gids.

Kies eerst de vissen, dan pas het aantal

In de praktijk werkt het omgekeerd beter dan veel beginners denken: kies eerst een paar soorten die echt bij je bak en je water passen, en bepaal dan pas het aantal. De gids aquariumvissen kiezen helpt daarbij. Een bak met één goed gevulde school en een kleine groep bodemvissen ziet er vrijwel altijd mooier uit dan een bak met tien verschillende soorten van elk twee exemplaren.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vissen kunnen in een aquarium van 60 liter?

In een standaardbak van 60 x 30 x 30 cm staat ongeveer 40 liter netto water. Daarin past één school van ongeveer 8 tot 10 kleine, slanke scholvissen die volwassen rond de 4 cm worden, eventueel aangevuld met garnalen.

Hoeveel vissen in een aquarium van 100 liter?

Bij ongeveer 85 tot 90 liter netto water is ruimte voor bijvoorbeeld een school van 10 tot 12 kleine scholvissen plus een kleine groep van een tweede, rustige soort. Bij grotere of zwaardere vissen gaat dat aantal flink omlaag.

Telt een garnaal of slak mee in de rekenregel?

Dwerggarnalen en kleine slakken geven weinig afval en tellen in de praktijk nauwelijks mee. Grote slakken, zoals appelslakken, produceren wel duidelijk afval en kun je beter meetellen.

Kunnen er meer vissen in met een groter filter?

Een krachtiger filter verwerkt meer afval, maar lost ruimtegebrek, stress en agressie niet op. Bovendien blijft nitraat zich ophopen, waardoor je vaker water moet verversen. Houd de regel dus aan als bovengrens.

Hoe snel kun je vissen toevoegen na het indraaien?

Voeg het visbestand in porties toe en test de dagen na elke nieuwe groep op ammoniak en nitriet. Blijven beide op nul, dan kan de volgende groep erbij.

Minder vissen betekent bijna altijd gezondere vissen, helderder water en minder onderhoud. Reken met netto liters en volwassen lengtes, kies eerst passende soorten en bouw het bestand rustig op.

Geschreven door Alessandro van der Weerden
Ruim 10 jaar aquariumhouder en jarenlang werkzaam in een aquariumspeciaalzaak. Ik schrijf en controleer alle artikelen op AquaKompas zelf. Zie je een fout? Laat het me weten.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *