Zilverhaai (Balantiocheilos melanopterus)

De zilverhaai, ook wel bala shark genoemd, is geen haai maar een karperachtige met een haaiachtige vorm, een zilveren lijf en zwart omrande vinnen. Als jonge vis wordt hij vaak klein verkocht, maar hij groeit uit tot 30 cm of meer.

Zilverhaai (Balantiocheilos melanopterus)
Foto: H. Zell, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze vis

De zilverhaai werd in 1851 door Pieter Bleeker beschreven als Barbus melanopterus. De geslachtsnaam Balantiocheilos is Grieks en verwijst naar de vorm van de lippen; melanopterus betekent ‘met zwarte vin’, naar de zwarte randen van de vinnen. De vis is dus geen haai, ondanks de handelsnamen zilverhaai en bala shark; de naam komt van de gestroomlijnde vorm en de hoge rugvin. Hij is een eigen geslacht met zeer weinig verwanten, en staat in de familie van de karperachtigen.

Het lichaam is lang, gestroomlijnd en zijdelings afgeplat, met zilverglanzende zijden en grote ogen. De vinnen zijn geel tot doorschijnend met brede zwarte randen. Jonge vissen zijn slank en lijken klein; ze groeien snel en komen in het aquarium tot ruim dertig centimeter. De kleuren veranderen weinig, maar bij schrik of stress kan de vis bleker lijken. Mannetjes en vrouwtjes zijn moeilijk uit elkaar te houden.

In het wild komt de soort voor in Thailand, Maleisië en op Sumatra en Borneo, in grote rivieren en meren. De vissen zwemmen in groepen en eten kleine kreeftachtigen, insecten, larven, zoöplankton en algen. In het wild zijn de populaties op veel plekken sterk achteruitgegaan, en in delen van zijn oorspronkelijke gebied wordt de soort niet meer gevonden. Volgens de IUCN staat hij als bedreigd te boek, mede door verlies van leefgebied en overbevissing voor de aquariumhandel.

In de hobby was de zilverhaai lange tijd een populaire verkoopvis, juist omdat hij als jonge vis klein en aantrekkelijk lijkt. Dat heeft veel dieren in te kleine bakken doen belanden. Tegenwoordig komen de meeste vissen in de handel uit kwekerijen in Azië, waar ze in vijvers worden gekweekt. Ze zijn snel geschrokken en kunnen zich beschadigen aan de ruiten.

In het kort

Wetenschappelijke naamBalantiocheilos melanopterus
FamilieCyprinidae
HerkomstThailand, Maleisië, Sumatra, Borneo
VindplaatsAzië – Thailand, Maleisië, Indonesië (Sumatra, Borneo) – Grote rivieren en meren
Maximale grootte30 – 35 cm
Minimale aquariumgrootte200 cm / 700 liter of meer
Temperatuur22 – 28 °C
pH6,5 – 7,5
Hardheid (GH)5 – 15 °dGH
GroepsgrootteMinimaal 5
GedragVreedzaam, schrikachtig, snelle zwemmer
MoeilijkheidGemiddeld (vanwege de ruimte)
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte5 of meer

Welke vissen passen bij de Zilverhaai?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Balantiocheilos komt van het Griekse balantion (‘buidel’) en cheilos (‘lip’), naar de achterrand van de onderlip, die een zakje vormt. Het geslacht werd in 1859 beschreven door Bleeker.

melanopterus komt van het Griekse melas (‘zwart’) en pteron (‘vin’), naar de zwarte randen van rug-, staart-, aars- en buikvinnen.

De soort werd in 1850 beschreven door Bleeker.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De zilverhaai leeft in middelgrote tot grote rivieren en meren in Zuidoost-Azië. Wilde populaties zijn op veel plaatsen sterk achteruitgegaan; in de handel gaat het om nakweek.

Waterwaarden in de natuur: zacht tot middelhard.

Waterwaarden in het aquarium

  • Krachtige filtering; grote vissen produceren veel afval

Aquarium en inrichting

Een volwassen groep heeft echt een zeer groot aquarium nodig, minimaal 2 meter lang. In kleinere bakken raken de vissen gestrest en beschadigen ze zich bij het wegschieten.

Biotoop nabootsen: zandbodem, grote ronde stenen en wortelhout langs de randen, stevige planten en vooral veel open zwemruimte. Een zwaar, goed sluitend deksel is nodig: ze springen krachtig.

Voeding

In de natuur: kleine kreeftachtigen, insecten, larven, zoöplankton en algen.

In het aquarium: alleseter; korrels, vlokken, diepvriesvoer (mysis, krill, muggenlarven) en groenvoer.

Voortplanting

In het aquarium vrijwel nooit gelukt vanwege de benodigde ruimte. Commerciële kweek gebeurt in vijvers.

Tips uit de praktijk

Veel houders vertellen dat ze zilverhaaien als kleine visjes kochten zonder te weten hoe groot ze worden. Wie de ruimte heeft, geniet van een prachtige, rustige groep; in een gewoon huiskameraquarium passen ze op den duur niet. Ze zijn bovendien snel geschrokken en kunnen zich bezeren tegen de ruiten.

De eerste weken na aankoop zijn het rustigst. Een jonge zilverhaai van vier of vijf centimeter lijkt in een gewoon aquarium prima te passen, en juist daar zit de valkuil. Ze groeien snel, vaak enkele centimeters per maand, en na een jaar is de bak te klein. Andere houders merken vaak dat de vissen dan schrikachtig worden, tegen de ruit aan zwemmen en zich beschadigen. Een groep van vijf of meer geeft rust, maar vraagt dus ook meer ruimte.

Eten is nooit een probleem: ze pakken korrels, vlokken, diepvries en groenvoer. Ze zijn vraatzuchtig en produceren veel afval, dus het filter moet krachtig zijn. Let erop dat ze niet te veel eten en dat kleine buren niet als hapje worden gezien. Garnalen en kleine visjes verdwijnen vroeg of laat.

Wat je pas na maanden ziet, is hoe hoog het tempo is. Ze zwemmen bijna de hele dag rond en schieten bij schrik weg. De typische fouten zijn een te kleine bak, een deksel dat niet zwaar genoeg is en te kleine of trage medebewoners. Bij ziekte zie je vooral huid- en vinschade door botsen, en witte stip na stress. Goede combinaties zijn andere grote, stevige vissen; slecht gaat het met kleine of langzame soorten.

Kweken lukt in de hobby niet. Eerlijk advies: koop een zilverhaai alleen als je een aquarium van twee meter of meer hebt of gaat aanschaffen. In een gewone huiskamerbak van honderd tot honderdvijftig liter is hij niet op zijn plaats, hoe aantrekkelijk hij in de winkel ook lijkt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Elegante, rustige groep in een groot aquarium
  • Vreedzaam tegen andere vissen van formaat
  • Sterk en makkelijk te voeren

Nadelen

  • Wordt veel groter dan veel kopers verwachten
  • Heeft een zeer groot aquarium nodig
  • Eet kleine visjes en garnalen
  • Schrikachtig en springt

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.