Heterandria formosa (dwergkarpertandje), ook wel ‘least killifish’ genoemd, is een van de kleinste levendbarende vissen ter wereld. Mannetjes worden nog geen 2 cm. Het is een rustig visje voor een onverwarmd nano-aquarium.

Over deze vis
Heterandria formosa werd in 1853 beschreven door de Zwitsers-Amerikaanse natuuronderzoeker Louis Agassiz als Heterandria formosa. De geslachtsnaam is afgeleid van het Grieks voor ‘anders’ en ‘man’ en verwijst naar de bijzondere bouw van het mannelijke voortplantingsorgaan, en formosa betekent ‘mooi’ of ‘goedgevormd’. De Engelse naam ‘least killifish’ is een beetje misleidend: het is geen killivis, maar een levendbarende tandkarper. Heterandria formosa staat bekend als een van de kleinste levendbarende vissen ter wereld en de mannetjes worden zo’n 2 cm, vrouwtjes iets groter.
Het lijf is bruinachtig olijfgroen met een donkere lengteband over de flank en een donkere vlek bij de rugvin. Mannetjes hebben een opvallend groot gonopodium, het omgebouwde aarsvinorgaan, in verhouding tot hun lichaam. In het wild leeft de soort in het zuidoosten van de Verenigde Staten, van South Carolina langs Georgia en Florida tot in Louisiana. De vis houdt van langzaam stromend of stilstaand, ondiep water met veel begroeiing, zoals sloten, moerassen, vijvers en bronrivieren, waar hij in dichte plantenpartijen op kleine ongewervelden, algen en detritus jaagt.
Wetenschappelijk is Heterandria formosa interessant vanwege zijn voortplanting. Het vrouwtje draagt meerdere broedsels tegelijk, elk in een andere ontwikkelingsfase, een verschijnsel dat superfoetatie heet. Daardoor worden er niet in één keer, maar over een langere periode steeds enkele jongen geboren. Bovendien voedt het vrouwtje de zich ontwikkelende embryo’s ook zelf, iets wat bij vissen niet vaak voorkomt en wat de soort tot een geliefd onderzoeksobject maakt. Voor de hobby betekent het dat de jongen een voor een verschijnen, zodat je nooit een grote worp in één keer krijgt.
De soort geldt niet als bedreigd, maar in delen van zijn verspreidingsgebied verdwijnt zijn leefgebied door drainage en verontreiniging. Als aquariumvis wordt hij al lang gehouden en gekweekt, en ook in de handel zijn vrijwel alle dieren afkomstig uit kweek.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Heterandria formosa |
|---|---|
| Familie | Poeciliidae |
| Herkomst | Zuidoost-VS (Florida, Georgia, Carolina’s) |
| Vindplaats | Noord-Amerika – Verenigde Staten (Florida, Georgia, Carolina’s) – Moerassen en sloten |
| Maximale grootte | Mannetjes 2 cm, vrouwtjes 3 – 3,5 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 30 – 40 cm / 20 – 30 liter |
| Temperatuur | 15 – 26 °C |
| pH | 6,5 – 8,0 |
| Hardheid (GH) | 5 – 20 °dGH |
| Groepsgrootte | Groep van 6+ |
| Gedrag | Vreedzaam, schuw |
| Moeilijkheid | Makkelijk |
| Levensduur | 2 – 3 jaar |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 6 of meer |
Welke vissen passen bij Heterandria formosa?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Heterandria komt van het Griekse heteros (‘anders’) en aner (‘man’), naar de afwijkende aarsvin van de mannetjes, het gonopodium. Het geslacht werd in 1853 beschreven door Agassiz.
formosa is Latijn voor ‘bevallig, mooi’. Dat is niet uitgelegd, maar slaat waarschijnlijk op het uiterlijk.
De soort werd in 1859 beschreven door Girard.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort leeft in dichtbegroeide moerassen, sloten, vijvers en langzame beekjes, soms ook in licht brak water.
Waterwaarden in de natuur: zacht tot hard, met sterke seizoensverschillen.

Planten en hout onder water: In Floridese bronrivieren zoals de Ichetucknee bedekt springtape (Sagittaria kurziana) het grootste deel van de zandbodem en doet de rivier ondieper lijken dan hij is. Daarnaast worden Myriophyllum pinnatum, kranswier (Chara), Eleocharis baldwinii en het mos Fissidens genoemd, op wit zand met kalksteen en ondergedoken hout en takken. In cipressenmoerassen zoals Big Cypress liggen gevallen bladeren en takken op een slibbige bodem, en steken de luchtwortels (pneumatoforen) van de moerascipres het water in.
Waterwaarden in het aquarium
- Geen verwarming nodig
Aquarium en inrichting
Een klein soortaquarium is ideaal; bij grotere vissen verdwijnen ze of worden ze opgegeten.
Biotoop nabootsen: zachte bodem, zeer dichte beplanting met fijnbladige planten, drijfplanten en Javamos. Nauwelijks stroming.
Voeding
In de natuur: zoöplankton, kleine insectenlarven en algen.
In het aquarium: fijn gemalen vlokken, microkorrels, artemia-nauplii en cyclops.
Voortplanting
Bijzonder: vrouwtjes krijgen niet in één keer een grote worp, maar gedurende enkele weken elke dag één tot enkele jongen (superfoetatie). De ouders eten hun jongen weinig op, waardoor een populatie in een beplant bakje snel groeit.
Tips uit de praktijk
Liefhebbers noemen dit een charmant ‘microvisje’ dat perfect is voor een onverwarmd nano-aquarium met garnalen. Wel zijn ze klein en schuw, dus niet voor wie veel actie wil zien.
Andere houders vertellen dat je dwergkarpertandjes in de eerste weken nauwelijks ziet: ze verdwijnen in de planten en komen pas tevoorschijn als ze hun omgeving vertrouwen. Een dichte beplanting met Javamos of drijfplanten maakt het verschil tussen een groep die zich laat zien en een groep die zich verstopt. Ze zijn zo klein dat bij het inrichten alles in verhouding moet zijn: kleine schuilplekken, fijn voer en rustig water.
Eten doen ze meestal goed, maar je moet het voer kiezen op hun formaat. Fijn vlokvoer, gemalen droogvoer, versgeslopen artemia en watervlooien gaan goed; grote brokken laten ze links liggen. In een bak met snelle, grote eters, zoals veel andere levendbarende vissen, loopt het kleine visje voedsel mis. Ze zijn ook een makkelijk doelwit voor grotere vissen; in een gezelschapsaquarium met flinke vissen verdwijnen ze vaak. In een nano-aquarium met alleen dwergvissen en garnalen gaat het het best.
Het kweken gaat vanzelf, maar op een ander tempo dan bij guppy’s: de jongen worden in kleine aantallen geboren, verspreid over weken. Ze zijn vanaf de eerste dag groot genoeg om fijn stofvoer te eten. Met veel plantenmassa overleven er genoeg om de groep in stand te houden zonder dat het uit de hand loopt. Wat pas na maanden opvalt, is hoe rustig en toch actief ze zijn: constant aan het zoeken en pikken tussen de planten, zonder ooit veel ruimte in te nemen.
Dit visje is een aanrader voor wie een klein, onverwarmd aquarium wil met veel planten en niet verwacht dat de vissen voortdurend in het zicht zwemmen. Voor wie er een drukke, kleurrijke bak van wil maken, is het niet de juiste vis.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Geen verwarming nodig
- Past in zeer kleine aquaria
- Vreedzaam en garnalenvriendelijk
- Makkelijk te kweken
Nadelen
- Zeer klein en onopvallend
- Niet te combineren met grotere vissen
- Beperkt verkrijgbaar
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
