Het halfsnavelbekje is een slank oppervlaktevisje met een lange onderkaak en een korte bovenkaak. Het jaagt op insecten die op het water vallen en is levendbarend: een bijzondere vis voor liefhebbers.

Over deze vis
Het halfsnavelbekje werd in 1823 beschreven door de Duitse zoöloog Heinrich Kuhl en zijn Nederlandse collega Johan Coenraad van Hasselt als Dermogenys pusilla. Het materiaal kwam uit Java, in de tijd dat Nederlands-Indië een belangrijk gebied voor natuurhistorisch onderzoek was. Pusilla betekent ‘heel klein’ in het Latijn en de geslachtsnaam verwijst naar de kaak (Grieks genys). Onder de naam Dermogenys pusilla gaat in werkelijkheid waarschijnlijk een groep van nauw verwante soorten schuil. Dat verklaart waarom de dieren in de handel in kleur en formaat kunnen verschillen en waarom je in de literatuur wisselende gegevens vindt. Ook wordt de vis wel verward met andere halfsnavelbekken uit dezelfde streek, zoals Dermogenys collettei.
De familie Zenarchopteridae, waartoe het halfsnavelbekje behoort, staat bekend om vissen met een verlengde onderkaak. Het opvallende aan deze soort is de verhouding: de onderkaak is als een dunne snavel vooruitgestoken en de bovenkaak is kort en scharniert daarop. Bij geboorte is de onderkaak nog kort; ze groeit pas in de eerste weken uit. Het lijf is zilverig met een olijfgroen tot geelbruin rug en een doorschijnende buik; mannetjes zijn kleiner dan vrouwtjes en hebben vaak rode, gele of oranje vlekken op de rugvin en op de punt van de snavel. Zoals veel halfsnavelbekken zwemt de vis vlak onder het wateroppervlak en heeft hij een bovenaan de kop geplaatste mond en grote ogen.
In het wild komt de soort voor in zoet en brak water: riviermondingen, kanalen, mangrovezones, sloten en kustmoerassen in Thailand, Maleisië, Singapore en Indonesië. Hij eet vooral wat aan het oppervlak drijft of daar op valt, zoals vliegen, muggenlarven en andere kleine insecten en kreeftachtigen. Halfsnavelbekjes zijn levendbarend: het vrouwtje draagt de jongen ongeveer een maand en brengt er dan meestal zo’n twintig ter wereld. De mannetjes staan bekend om hun onderlinge gevechten, waarbij ze hun snavels in elkaar haken en soms lang blijven duwen en trekken. In hun thuisland worden ze daarom als kleine vechtvissen gebruikt voor weddenschappen.
Over de beschermingsstatus van de afzonderlijke populaties is weinig bekend. De soort is bekend als aquariumvis in Europa en Azië en wordt zowel gekweekt als gevangen. Dat de vis niet zo vaak in winkels ligt, komt vooral door zijn kieskeurigheid en schrikachtigheid: het is een vis voor liefhebbers die iets anders zoeken dan de gangbare tandkarper.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Dermogenys pusilla (soortcomplex) |
|---|---|
| Familie | Zenarchopteridae (halfsnavelbekken) |
| Herkomst | Thailand, Maleisië, Indonesië, Singapore |
| Vindplaats | Azië – Thailand, Maleisië, Indonesië, Singapore – Riviermondingen en sloten |
| Maximale grootte | Mannetjes 5 cm, vrouwtjes 7 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 80 cm / 100 liter (vooral oppervlakte telt) |
| Temperatuur | 22 – 28 °C |
| pH | 6,5 – 8,0 |
| Hardheid (GH) | 5 – 20 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met meerdere vrouwtjes, of groep in een grote bak |
| Gedrag | Vreedzaam naar andere soorten, mannetjes onderling agressief |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 2 – 3 jaar |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij het Halfsnavelbekje?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Dermogenys komt van het Griekse derma (‘huid’) en genys (‘wang’), naar de huidplooien langs beide kanten van de snavel. Het geslacht werd in 1823 beschreven door Kuhl en Van Hasselt.
pusilla is Latijn voor ‘heel klein’. Dat is niet uitgelegd, maar slaat waarschijnlijk op het formaat (tot 16 cm) vergeleken met een veel grotere halfsnavelbek (53 cm) die in dezelfde publicatie werd beschreven.
De soort werd in 1823 beschreven door Kuhl en Van Hasselt.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
Halfsnavelbekjes leven vlak onder het wateroppervlak in sloten, rijstvelden, kanalen, beken en mangroven, in zoet tot licht brak water.
Waterwaarden in de natuur: zacht tot middelhard, soms licht brak.
Planten en hout onder water: In de Thaise laaglanden zoals rond Ayutthaya bestaat het leefgebied uit ondiepe, langzaam stromende kanaalranden en tijdelijk overstroomde graslanden bij rijstvelden. De bodem is zacht, met fijn slib en rottend plantmateriaal. Tussen de vegetatie groeien Limnophila aromatica, Hygrophila polysperma, Oenanthe javanica en drijvend Salvinia cucullata. In boskreken in het zuidoosten van het land komen ook Cryptocoryne en Vallisneria voor. In brakke randen bij de kust vormen Nypa-palmen met hun bladstelen en wortels een schuilplek voor vissen, met veel gevallen blad op de modderbodem.
Waterwaarden in het aquarium
- Een klein beetje zout (1 gram per liter) kan gunstig zijn
Aquarium en inrichting
Een ondiepe, lange bak met groot wateroppervlak is ideaal. Een goed sluitend deksel is belangrijk: ze schrikken makkelijk en springen, en kunnen daarbij hun kaak beschadigen tegen de ruit.
Biotoop nabootsen: zandbodem, drijfplanten aan een deel van het oppervlak, wortels en planten die tot aan het oppervlak groeien. Houd het voorste deel van de bak vrij zodat ze niet steeds tegen het glas zwemmen.
Voeding
In de natuur: vooral insecten die op het water vallen, zoals vliegen, muggen en mieren, en larven aan het oppervlak.
In het aquarium: drijvend voer: fruitvliegjes, muggenlarven, artemia, drijvende vlokken. Levend voer heeft duidelijk de voorkeur.
Voortplanting
Levendbarend. Na 3 – 8 weken worden 10 – 30 vrij grote jongen geboren, die direct fijne fruitvliegjes en artemia eten. Vrouwtjes zijn gevoelig bij stress; miskramen komen voor.
Tips uit de praktijk
Houders vinden het jachtgedrag aan het oppervlak fascinerend. De meest genoemde uitdagingen zijn de behoefte aan levend voer en de schrikachtigheid. Met rustige medebewoners die in de lagere waterlagen blijven, gaat het het beste.
Wie halfsnavelbekjes aanschaft, merkt al snel dat de eerste weken bepalend zijn. Vers geïmporteerde of net verhuisde dieren zijn vaak schichtig en botsen tegen glas en deksel; een snavel die daardoor beschadigt of een tegen het glas geslagen kop is een veelvoorkomend probleem. Een goed sluitend deksel is noodzakelijk, want ze schieten bij schrik omhoog, en veel drijfplanten aan het oppervlak nemen de spanning weg. Laat de dieren rustig wennen, met gedempt licht en zonder veel bewegingen bij de bak.
Het eten is de grootste drempel. Ze grijpen liever levend voer aan het oppervlak, zoals vruchtenvliegjes, muggenlarven en watervlooien, dan een vlok die naar de bodem zakt. Veel houders krijgen ze in de loop van weken aan drijvend droogvoer of diepvriesvoer door dat eerst met levend voer te combineren, maar sommige dieren blijven kieskeurig en vermageren dan. Kijk dus goed naar de buikjes: een zichtbaar holle buik betekent meestal dat een dier onvoldoende eet. Mannetjes onderling maken snel ruzie met hun snavels, en twee mannetjes in een kleine bak eindigen vaak in beschadigde snavels of erger; houd daarom altijd meer vrouwtjes dan mannetjes.
Wat na maanden opvalt is hoe sociaal en gevarieerd het gedrag is als de groep goed is samengesteld: rustig patrouilleren, af en toe een duel en het zorgvuldig afzoeken van het oppervlak. Jongen zijn groot bij de geboorte en eten direct kleine artemia en kleine vliegjes, maar worden regelmatig opgegeten als er geen dichte drijfplanten zijn. De vis is geen aanrader voor beginners of voor wie een druk gezelschapsaquarium wil; het is een specialistenvis voor wie geduldig een soortaquarium met veel oppervlaktevoer wil bijhouden.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Bijzonder uiterlijk en gedrag
- Gebruikt de bovenlaag die vaak leeg blijft
- Levendbarend
Nadelen
- Heeft vooral levend of drijvend voer nodig
- Schrikachtig en springt
- Mannetjes vechten onderling
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
