Bos-slangenkopvis (Channa lucius)

De bos-slangenkopvis, in de hobby ook bekend als forest snakehead of amandel-slangenkop, is een middelgrote, verrassend goed te houden Channa uit het grote gebied van de Mekong tot Java. Hij is niet zo kleurrijk als de moderne kweekvormen, maar hij is sterk, beweeglijk en heeft veel karakter.

Bos-slangenkopvis (Channa lucius)
Foto: Totti, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze vis

De bos-slangenkopvis werd in 1831 door Georges Cuvier beschreven, oorspronkelijk als Ophicephalus lucius. De soortnaam lucius is Latijn voor een niet nader bepaalde vis, waarschijnlijk de noordelijke snoek, en dat past bij zijn getande, roofzuchtige uitstraling. In de loop van bijna twee eeuwen is de soort onder tal van namen opgevoerd, waaronder Channa lucia, Ophicephalus polylepis en Channa siamensis. Het geslacht Channa zelf is genoemd naar het Latijnse channe, de naam voor een soort zeebaars.

Opvallend is dat de soort volgens een genetische studie uit 2017 waarschijnlijk een soortencomplex is. Dat betekent dat onder de naam Channa lucius meer dan één soort schuil kan gaan, en dat vissen uit Java, Borneo of de Mekong niet per se dezelfde soort zijn. Voor de aquariumhouder is dat vooral een reden om aan te nemen dat de herkomst van je dier verschil kan maken voor kleur en uiterlijk.

Qua uiterlijk valt de vis op door een rij ronde, poortgatachtige vlekken op de flank en een wat smallere, meer taps toelopende kop dan bij andere slangenkoppen. Jonge dieren zijn lichter van kleur en hebben drie lengtestrepen van kop tot staart. Hij wordt ongeveer 35 tot 40 centimeter lang. Duidelijke sekseverschillen zijn niet goed gedocumenteerd.

Het verspreidingsgebied is groot: van het Mekongstelsel door Indochina naar Myanmar en Maleisië en verder naar Sumatra, Borneo en Java, en zelfs delen van Zuid-China worden genoemd. In het wild is hij een obligate roofvis die vooral kleinere vissen en insecten eet. In zijn thuisland heeft hij lokale namen als pla krasong in Thailand, ikan bujuk in Maleisië en cá lóc dày in Vietnam, een teken dat hij in de streek goed bekend is.

Ten slotte de handel. In de handel wordt hij meestal als ‘forest snakehead’ aangeboden. Omdat de soort wijd verspreid is en algemeen voorkomt, speelt bedreiging door de aquariumhandel waarschijnlijk geen grote rol, maar over de exacte status zijn geen betrouwbare gegevens bekend.

In het kort

Wetenschappelijke naamChanna lucius
FamilieChannidae (slangenkopvissen)
HerkomstZuidoost-Azië (Mekongstelsel, Maleisië, Sumatra, Borneo, Java)
VindplaatsAzië – Laos, Cambodja, Vietnam, Thailand, Myanmar, Maleisië, Indonesië – Mekong
Maximale grootte35 – 40 cm
Minimale aquariumgrootte150 cm / 300 liter
Temperatuur20 – 30 °C
pH5,0 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 15 °dGH
GroepsgrootteAlleen of als koppel
GedragSchuw, roofzuchtig, onderling territoriaal
MoeilijkheidGemiddeld
LevensduurOnbekend; naar verwachting vele jaren
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen of als paar

Welke vissen passen bij de Bos-slangenkopvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Channa is een naam van Gronow (1763) die door Scopoli geldig werd gemaakt. De herkomst is onbekend; mogelijk komt hij van channe, een Griekse naam voor een wijdbekkige zeevis. Het geslacht werd in 1777 beschreven door Scopoli.

lucius is Latijn voor ‘snoek’. Dat is niet uitgelegd, maar slaat waarschijnlijk op het licht holle, afgeplatte voorhoofd, net als bij de snoek.

De soort werd in 1831 beschreven door Cuvier.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Channa lucius heeft een enorm verspreidingsgebied: het Mekongstelsel door Laos, Cambodja, Vietnam en Thailand, tot Myanmar, Maleisië en de eilanden Sumatra, Borneo en Java. Hij leeft bij voorkeur in bosmoerassen en beken die daarin uitkomen, en mijdt sterk stromend water.

Zulke wateren zijn vaak donker, zacht en zuur, met bladafval en wortels. In het droge seizoen kan de zuurstof laag worden, maar de vis kan lucht ademen en houdt het dus vol op plekken waar veel andere vissen niet meer kunnen leven. Dat verklaart meteen zijn taaiheid in het aquarium.

Waterwaarden in het aquarium

Deze soort is flexibel, maar hij voelt zich het beste in zacht tot matig hard, neutraal tot zuur water. Vooral stabiliteit en schoon water zijn belangrijk, meer dan een precieze waarde.

  • Stroming: zwak; rustig water is ideaal.
  • Zuurstof: haalt lucht boven het wateroppervlak, dus laat ruimte onder het deksel.
  • Verversing: wekelijks een deel; dood voer vervuilt snel.
  • Waterdiepte: minimaal ongeveer 30 cm is genoeg, meer mag natuurlijk.
  • Deksel: strak sluitend, want ontsnappen kan hij zonder meer.

Aquarium en inrichting

Voor een volwassen dier is een bak van 150 x 60 cm het minimum, en bij voorkeur iets ruimer als je twee dieren wilt houden. Het is een schuwe vis, dus schuilplaatsen zijn onmisbaar: drijfhout, terracotta buizen, plantenpotten en veel planten.

Kies voor een donkere zandbodem, een dikke laag bladeren en drijfplanten voor gedempt licht. Zo komt de vis geregeld tevoorschijn in plaats van de hele dag onder een wortel te liggen.

Biotoop nabootsen: een bosmoeras of beek in Zuidoost-Azië: donker zand, wortelhout, bruin blad en gedempt licht.

Gedrag en gezelschap

De bos-slangenkopvis is een geheimzinnige roofvis die zijn opercula (kieuwdeksels) spreidt om te dreigen. Onderling is hij territoriaal; een koppel werkt alleen in een grote bak en als de vissen echt een paar vormen. Met kleine vissen kun je hem niet combineren, want die eet hij op.

Op de site kun je hem vergelijken met de goudvlek-slangenkopvis en de blauwe slangenkopvis, die vergelijkbaar in gedrag zijn maar veel kleuriger. De snoekkop komt uit dezelfde streek en leeft ook in zwartwater, maar is een totaal andere jager.

Voeding

In de natuur: een obligate roofvis die kleine vissen en insecten eet.

In het aquarium: bevroren of dood voer zoals rode muggenlarven, regenwormen, visfilet, garnaal en mosselvlees. Advies: geef gevarieerd en niet te vaak. Voer geen vlees van zoogdieren of vogels en geen levende voedervis.

Voortplanting

Channa lucius is een biparentale vrijzwever: beide ouders zorgen voor de nakomelingen, de eieren drijven aan het oppervlak, en de jongen worden bewaakt. Voor een succesvolle kweek heb je een paar in een groot, rustig aquarium nodig en je moet de jongen sorteren en goed voeren, want ze zijn kannibalistisch. Sekseverschillen zijn niet erg duidelijk zichtbaar.

Tips uit de praktijk

Dit is een van de eerlijkste vissen om mee te beginnen als je een slangenkop met karakter wilt, zonder meteen de allergrootste bak nodig te hebben. Hij is minder kleurrijk dan de bekende Channa’s, en daarom wordt hij vaak over het hoofd gezien, maar hij komt meestal na verloop van tijd uit zijn schuilplaats en gaat zichtbaar rondzwemmen.

Bij vissen van dit type zie je vaak dat het eerste jaar lijkt alles rustig, en dan komt ineens de eerste ontsnapping omdat er een kier in de afdekking zit. Kies dus een goed deksel. Ook het koppelen van twee dieren is lastig; veel houders melden dat het met twee vissen in een te kleine bak fout gaat.

Voor wie is hij geschikt? Voor iemand met een bak van minimaal 150 cm die een spannende roofvis wil zonder enorme afmetingen. Niet voor iemand die veel kleine vissen wil houden.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Middelgroot formaat, past in een groot woonkameraquarium
  • Taai en flexibel wat betreft water
  • Ouderzorg maakt kweek interessant
  • Accepteert dood voer

Nadelen

  • Schuw; wordt pas na een tijd zichtbaar
  • Geen kleine tankgenoten mogelijk
  • Springt en ontsnapt

Lees ook: Zo start je succesvol een aquarium en Hoe richt je een biotopenaquarium in.

Verwante soorten

Vergelijk de bos-slangenkopvis met de oogvlek-slangenkopvis (Channa pleurophthalma), de keizer-slangenkopvis (Channa marulioides) en de Chinese slangenkopvis (Channa asiatica). Alle soorten vind je in het overzicht van roofvissen.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.