Pauwoogbaars (Cichla ocellaris)

De pauwoogbaars is een krachtige, torpedovormige rover uit de rivieren van noordelijk Zuid-Amerika, met een groot oogvormig vlekje aan de staart als een pauwenveer. Hij is een van de spectaculairste cichliden die je kunt houden, maar ook een van de meest veeleisende: hij wordt groot, eet vis en heeft een bak nodig zoals maar weinig huiskamers aankunnen.

Pauwoogbaars (Cichla ocellaris)
Foto: Karelj, via Wikimedia Commons (publiek domein)

Over deze vis

De pauwoogbaars werd in 1801 beschreven door Marcus Bloch en Johann Gottlob Schneider als Cichla ocellaris. De geslachtsnaam komt uit het Grieks en werd gebruikt voor een lijsterachtige vis, terwijl ocellaris ‘met oogvlek’ betekent en verwijst naar de opvallende zwarte vlek met lichte rand aan de staartwortel. Die vlek lijkt op het oog op een pauwenveer, en daar komt de Engelse naam ‘peacock bass’ vandaan. De naam is ook een verzamelnaam geworden: onder pauwoogbaarzen vallen inmiddels meer dan een dozijn soorten, en C. ocellaris wordt in de handel vaak verward met verwante soorten zoals Cichla monoculus en Cichla temensis.

Uiterlijk is het een langgerekte, torpedovormige roofvis met een grote bek en een schuin aflopend profiel. De kleur wisselt sterk: een groenige tot goudgele basis met donkere dwarsbanden, en bij volwassen vissen een opvallende rode of oranje tint in de vinnen en op de kop. Tijdens het broeden ontwikkelen mannetjes een vetbult op de nek. Jonge vissen hebben een donkere zijstreep en meerdere vlekken langs de flank, die met het opgroeien vervagen. Vrouwtjes blijven kleiner en hebben minder rood.

In het wild komt de soort voor in het noorden van Zuid-Amerika, van Colombia en Venezuela tot in Guyana, Suriname, Frans-Guyana en het noorden van Brazilië, zoals in de Essequibo en andere rivieren rond het Guyanaschild. Hij jaagt in rustig water en in het open water langs de oevers, op kleine vissen, en vangt zijn prooi visueel. Als verwante soorten geldt hetzelfde: het is een dagactieve jager die vooral overdag actief is. Door zijn kracht en strijdlust is hij een geliefde sportvis, en de soort is op verschillende plekken buiten zijn areaal uitgezet voor de hengelsport, met soms ernstige gevolgen voor de lokale visfauna.

In de aquariumhobby is de pauwoogbaars al tientallen jaren bekend als droomvis voor specialisten, maar ook als een vis die vaak te jong verkocht wordt aan mensen die de eindmaat onderschatten. Verwacht dat kleine dieren in de handel meestal wildvang of kweek uit gespecialiseerde kwekerijen zijn, en dat de prijzen hoog liggen.

In het kort

Wetenschappelijke naamCichla ocellaris
FamilieCichlidae (cichliden)
HerkomstNoordelijk Zuid-Amerika (Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Brazilië, Venezuela, Colombia)
VindplaatsZuid-Amerika – Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Brazilië, Venezuela, Colombia – Essequibo en andere rivieren van het Guyanaschild
Maximale grootteTot ca. 75 cm in de natuur (in het aquarium meestal 40 – 50 cm)
Minimale aquariumgrootte300 cm / 2000 liter
Temperatuur24 – 28 °C
pH6,0 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 15 °dGH
GroepsgrootteSolitair of als paar in een enorme bak
GedragRoofvis, territoriaal en matig agressief
MoeilijkheidSpecialist
Levensduur10 – 15 jaar
KarakterRoofvis, agressief
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen of als paar

Welke vissen passen bij de Pauwoogbaars?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Cichla komt van het Griekse kichle, een naam die vroeger werd gebruikt voor lijsters en lipvissen en nu alleen nog voor cichliden. Het geslacht werd in 1801 beschreven door Bloch en Schneider.

ocellaris betekent ‘met een oogvlek’, naar de donkere, ronde oogvlek op de staartwortel van volwassen vissen.

De soort werd in 1801 beschreven door Bloch en Schneider.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Cichla ocellaris komt voor in het noorden van Zuid-Amerika, in landen als Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Brazilië, Venezuela en Colombia. In de hobby staat hij bekend als pauwoogbaars, in het Engels als butterfly peacock bass, en in Zuid-Amerika als tucunaré. In gebieden als Singapore en Florida is hij uitgezet en heeft hij zich gevestigd.

Hij zwemt in rivieren, meren en overstroomde gebieden, waar hij op de loer ligt bij stammen en overhangende oevers. Als top-predator jaagt hij op kleinere vissen en past zijn strategie aan de omgeving aan, van open water tot tussen hout.

Planten en hout onder water: In de snel stromende Guyanese rivieren zoals de Essequibo en de Potaro zijn waterplanten schaars; er staan vooral tijdelijk overstroomde landplanten en losgeraakte dode plantendelen langs de oever. Rustige zijwateren en ondiepe oeverzones zijn wel begroeid, met onder andere Echinodorus grisebachii, Echinodorus bolivianus, Cabomba furcata en Eleocharis acicularis. De bodem is fijn zand, soms verslibd, met resten van takken en bladeren. Tijdens hoogwater lopen de omliggende bossen onder, waardoor hout en bladstrooisel zich ophopen op stranden en oevers.

Waterwaarden in het aquarium

De pauwoogbaars is wat waterwaarden betreft goed te houden, maar hij vraagt om zeer schoon en zuurstofrijk water. Hij is een zeer vieze vis die enorm veel afval produceert.

  • Gebruik een zeer krachtige externe filtering of sump, en wissel wekelijks een groot deel van het water.
  • Zorg voor veel zuurstof en een goede circulatie; hij houdt van stroming.
  • Houd de temperatuur stabiel en niet te laag.
  • Meet nitraat vaak; bij voeren van veel vis loopt dit snel op.

Aquarium en inrichting

Een volwassen pauwoogbaars heeft een bak van minimaal drie meter lang nodig, met een breedte en hoogte om te kunnen keren. Voor jonge dieren kun je met een kleinere bak beginnen, maar ze groeien snel. Wie dat niet kan bieden, moet niet beginnen.

Richt de bak sober in met grote stukken hout, stenen en een zandbodem. Planten zijn er maar weinig mogelijk, alleen stevige soorten of drijfplanten. Zorg voor een goed gesloten deksel, want deze vissen springen bij schrik. De bak moet stevig staan en sterk genoeg zijn voor het gewicht.

Biotoop nabootsen: zand, grote wortels en boomstammen, een stevige stroming en een open zwemruimte. Zo ontstaat de indruk van een Guyanese rivier.

Gedrag en gezelschap

De pauwoogbaars is een jager en territoriaal. Hij eet alles wat klein genoeg is, en dat is bij een vis van veertig centimeter een heleboel. Toch kan hij samenleven met andere grote, robuuste soorten, zoals arowana’s, pantsermeervallen en grote katvissen, mits de bak enorm is.

Andere cichliden zijn lastiger. Een oscar kan werken in een heel grote bak, maar zorg voor genoeg ruimte. Kleinere soorten zoals een severum lopen risico. Onderling zijn pauwoogbaarzen soms fel, zeker in de broedtijd.

Voeding

In de natuur: volledig piscivoor: vissen vormen het grootste deel van zijn dieet.

In het aquarium: bied vlees- en visvoer aan, zoals garnaal, mossel, witvis en whitebait. Er zijn ook goede roofvis-pellets. Kies bij voorkeur een afwisselend menu met vooral bevroren vis en garnaal, en zo min mogelijk levende voedervis, omdat die ziektes kan meebrengen. Voer een keer per dag, en bij grote dieren slaat een houder af en toe een dag over.

Voortplanting

Kweek in het aquarium wordt maar sporadisch gemeld en vraagt een enorme bak. De vissen maken een vlak oppervlak schoon, leggen de eieren en bewaken ze beide. Mannetjes ontwikkelen in de broedtijd een vetbult op het voorhoofd.

In de praktijk is het bij de meeste huiskamerbakken geen optie. Als je een paar wilt kweken, hou dan rekening met een groot aantal jongen en met de vraag waar ze heen moeten.

Tips uit de praktijk

De pauwoogbaars is het ultieme droomproject en tegelijk de grootste valkuil in de hobby. In een passende bak ontwikkelt hij zich fantastisch: krachtig, nieuwsgierig en vol energie. Maar er staan ook regelmatig advertenties online van mensen die hun vis kwijt willen omdat de bak te klein bleek.

Opvallend is het karakter. Deze vissen zijn slim, herkennen hun verzorger en eten uit de hand. Wie er een heeft, vertelt vaak dat het meer een huisdier is dan een gewone vis. Maar hij is ook duur in gebruik: filtering, voer en de bak zelf kosten een flink bedrag.

Advies: begin er alleen aan als je bak en budget echt kloppen, en kies liever een kleinere cichlide als je twijfelt. Dit is een vis voor specialisten en voor mensen die bewust kiezen voor een grote bak.

De eerste weken na aankoop zijn bij een jonge pauwoogbaars vooral een kwestie van voer. Een kleine baars eet levend of bevroren voer zoals garnaal, stukjes vis en mosselen, en weigert vaak droge korrels. Wie hem echt aan het voer wil krijgen, kan beginnen met levend of bevroren spul en dat langzaam verruilen voor grotere stukken. Let daarbij op of de vis rustig eet en niet uitgemergeld is. Wildvang is soms verzwakt door het transport.

Andere houders merken vaak dat hij verrassend snel groeit. Een vis van tien centimeter is binnen enkele maanden twee keer zo groot, en dan blijkt de bak ineens te klein. Dat is de klassieke fout: te kleine bak, te weinig filtering en te weinig verversing. De vis maakt veel afval, en een bak die net voldoende leek, wordt in een half jaar problematisch. Regelmatig een groot deel water verversen is bij deze soort geen luxe maar noodzaak.

Gedrag dat je pas na maanden ziet, is de sterke binding met de eigenaar en de behoefte aan een vast dagritme. Ze herkennen de tijd waarop je komt en gaan dan langs het glas patrouilleren. Ziekten die je ziet zijn vooral kopgaatjes en bacteriële infecties bij vissen die te lang in vuil water hebben gestaan. Bakgenoten moeten net zo stevig zijn: grote welvarende cichliden of grote meervallen kunnen, maar alles wat in zijn bek past verdwijnt.

Zonder plek voor een echt groot aquarium moet je hier niet aan beginnen. Eindadvies: kies hem alleen als je bak en budget echt kloppen, en als je een vis zoekt om jarenlang mee door te gaan. Twijfel je, kies dan een kleinere cichlide; een pauwoogbaars die te groot wordt voor zijn bak, is voor niemand een succes.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Spectaculaire verschijning met opvallende pauwoogvlek
  • Intelligent en herkent zijn verzorger
  • Krachtig en actief, altijd iets te zien
  • Combineerbaar met andere grote, robuuste vissen

Nadelen

  • Vraagt een bak van minimaal drie meter
  • Eet alle kleinere vissen
  • Veel vuil en dus zware filtering nodig
  • Duur in voer en onderhoud

Lees ook: het filter van je aquarium schoonmaken en de meest gemaakte beginnersfouten.

Veelgestelde vragen over de pauwoogbaars

Hoe groot wordt de pauwoogbaars?

In de natuur wordt hij tot ongeveer 75 cm. In het aquarium blijft hij meestal 40 tot 50 cm.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de pauwoogbaars?

Je hebt een enorm aquarium nodig, van minimaal 300 cm en 2000 liter. Daarom is hij een vis voor specialisten.

Wat eet de pauwoogbaars?

Het is een roofvis die vis en ander dierlijk voer eet. Geef hem vers of diepvries visvoer en garnalen, en wen hem waar mogelijk aan grote voerpellets.

Met welke vissen kun je de pauwoogbaars combineren?

Hij houdt het liefst een eigen aquarium, solitair of als paar, en eet alles wat in zijn bek past. Combineer hem alleen in een zeer grote bak met grote, stevige vissen, zoals de oscar en de zonnepleco L014.

Welke planten passen bij de pauwoogbaars?

Zijn kracht werkt planten snel los, dus kies drijfplanten zoals het watervorkje en de Amazonekikkerbeet.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.