Veervin-cichlide (Cyathopharynx furcifer)

De Veervin-cichlide is een elegante zwemmer uit het Tanganyikameer, bekend om de lange, wapperende buikvinnen van het mannetje en zijn spectaculaire zandnesten. In de natuur pikt hij plankton uit het open water boven rotshellingen; in een groot aquarium is hij een van de mooiste showvissen die je kunt houden.

Veervin-cichlide (Cyathopharynx furcifer)
Foto: Klaus Rudloff, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze vis

De Veervin-cichlide werd in 1898 door George Albert Boulenger beschreven als Paratilapia furcifer. De soortnaam is Latijn en betekent zoiets als ‘vorkdragend’. Later kwam de soort in het geslacht Cyathopharynx terecht, dat lange tijd maar één soort telde. De naam ‘veervin’ verwijst naar de rugvin, die bij het mannetje veerachtig kan uitlopen, en wordt in het Engels net zo gebruikt (featherfin). Er bestaat wetenschappelijke discussie over de vraag of er in het meer nog een tweede, sterk gelijkende soort leeft, voorlopig Cyathopharynx foae genoemd, maar dat is nog niet definitief uitgezocht.

Het uiterlijk van mannetje en vrouwtje verschilt sterk. Het mannetje is groter, tot ongeveer twintig centimeter, en draagt lange, uitlopende vinnen en een schitterende kleur; het vrouwtje blijft kleiner en heeft een veel bescheidener, zilverachtige tint. Alleen een dominant, broedgericht mannetje toont zijn volle kleur. Onderdrukte of jonge vissen zijn bleek en onopvallend, wat betekent dat een pas aangeschafte vis lang kan duren voor hij zijn mooiste kleuren laat zien.

In het wild is de soort wijdverspreid in het Tanganyikameer. Hij komt voor langs rotshellingen, waar hij in het water hangt en als een ‘plankton-plukker’ zoöplankton uit het open water vangt. Het is een bewoner van de overgang tussen rotsen en zand, en op de zandvlakten bouwen de mannetjes hun bekende nesten in de vorm van kraters of kleine vulkanen. Meerdere mannetjes bouwen die nesten dicht bij elkaar, zodat een soort ‘arena’ ontstaat waar vrouwtjes hun keuze maken. Zo’n nest is een goed voorbeeld van hoe belangrijk visueel vertoon in dit meer is.

De IUCN beoordeelt de soort als niet bedreigd. Hij wordt op sommige plaatsen als voedsel gevangen en ook voor de aquariumhandel, maar er is geen aanwijzing dat dat de wilde populatie in gevaar brengt. In de hobby geldt hij als een showvis van het hogere segment: niet omdat hij zeldzaam is, maar omdat hij een groot aquarium en een goede groep nodig heeft om zijn gedrag echt te tonen.

In het kort

Wetenschappelijke naamCyathopharynx furcifer
FamilieCichlidae (cichliden)
HerkomstTanganyikameer (endemisch)
VindplaatsAfrika – Tanzania, Burundi, DR Congo, Zambia – Tanganyikameer
Maximale grootteca. 20 cm (mannetjes)
Minimale aquariumgrootte180 cm / 400 liter
Temperatuur24 – 27 °C
pH8,0 – 9,0
Hardheid (GH)9 – 19 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met minimaal 3 vrouwtjes, of een groepje van 6 of meer
GedragVredelievend, mannetjes onderling territoriaal
MoeilijkheidGemiddeld tot moeilijk
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterVreedzaam, territoriaal
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Veervin-cichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Cyathopharynx komt van het Griekse kyathos (‘beker’) en pharynx (‘keel’), naar de bijna ronde, licht holle keeltanden. Het geslacht werd in 1920 beschreven door Regan.

furcifer komt van het Latijnse furca (‘vork’) en fero (‘dragen’), vermoedelijk naar de diep ingesneden, sikkelvormige staartvin.

De soort werd in 1898 beschreven door Boulenger.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Cyathopharynx furcifer komt voor in het Tanganyikameer, waar hij in het grootste deel van het meer leeft. Hij hangt bij voorkeur boven de overgang van rotsen naar zand, waar hij plankton en kleine diertjes uit het water plukt. Daar ontmoet je hem vaak in kleine groepen, met mannetjes die zandnesten bewaken.

Het meer is heel oud en diep, met hard, basisch en zuurstofrijk water. De Veervin is een echte bewoner van de overgangszone: de vis mijdt de dichte rotspartijen, maar zwemt liever langs zandhellingen. Volgens de IUCN is hij niet bedreigd, al wordt hij op sommige plaatsen bevist.

Planten en hout onder water: De rotskusten van het Tanganyikameer zijn een echte steenwereld met weinig hogere planten. Op de stenen ontwikkelt zich snel een algenlaag, onder meer draadalgen zoals Cladophora, waar veel cichliden van leven. Waterplanten blijven beperkt tot enkele plekken, vooral in de buurt van riviermondingen, waar Potamogeton, Vallisneria en Ceratophyllum voorkomen. In het diepe water is er helemaal geen plantengroei: onder ongeveer 200 meter is het water verzadigd met zwavelwaterstof en ontbreekt zuurstof. Wat je onder water ziet zijn dus rotsblokken, spleten en grotten, met algen als enige groene bedekking. Hout is geen kenmerkend onderdeel van dit biotoop.

Waterwaarden in het aquarium

Deze vis vraagt hard, basisch en zuurstofrijk water zoals het Tanganyikameer. Hij is gevoelig voor een slechte waterkwaliteit.

  • Stroming: matig; een goede filtering met flink wat waterbeweging.
  • Zuurstof: rijkelijk.
  • Verversen: wekelijks een derde tot de helft.
  • Stabiliteit: geen schokken in waterwaarden of temperatuur.
  • Nitraat: zo laag mogelijk houden; hoog nitraat werkt de kleuren en het gedrag tegen.

Aquarium en inrichting

Deze vis heeft ruimte nodig, zowel in de lengte als in de breedte. Een aquarium van minimaal 180 cm is het uitgangspunt, want het mannetje bouwt zijn zandnest en de vissen zwemmen actief in het open water. Zorg voor een dikke laag fijn zand: het mannetje graaft en vormt er zijn nest van.

Rotsen zet je aan de achter- en zijkant, zodat er in het midden voldoende zwemruimte blijft. Ook een paar platte stenen als paarplek is welkom. Planten zijn niet nodig.

Biotoop nabootsen: een lichte zandbodem, rotsen aan de zijkanten en veel open water. Zo krijg je een beeld van een helling in het Tanganyikameer, waar zand en rots elkaar ontmoeten.

Gedrag en gezelschap

De Veervin is vreedzaam tegenover andere soorten, maar de mannetjes zijn onderling territoriaal, vooral tijdens de paartijd. Houd bij voorkeur één mannetje met meerdere vrouwtjes, of zet een grote groep in een groot aquarium waarin de mannetjes ver van elkaar hun nest kunnen bouwen.

Goede tankmates zijn rustige Tanganyika-soorten, zoals de Cyprichromis in het open water en de Marlieri bij de rotsen. Ook de Frontosa past in een grote bak. Vermijd pesters en hectische vissen. Meer tips staan in ons artikel over welke vissen bij elkaar passen.

Voeding

In de natuur: plankton en kleine diertjes uit het open water, geplukt boven rotsen en zandhellingen.

In het aquarium: hij eet fijn vlokvoer, kleine korrels, artemia, mysis en watervlooien. Geef liever meerdere kleine porties per dag dan een grote maaltijd. Een afwisselend dieet met veel kleine, levende of bevroren voedseldiertjes de kleuren van het mannetje het meest doet opbloeien.

Voortplanting

De Veervin is een mondbroeder. Het mannetje bouwt op de zandbodem een krater of nest, vaak een echte kleine vulkaan, en danst voor de vrouwtjes. Het vrouwtje legt haar eitjes in het nest, neemt ze in de bek en draagt ze enkele weken. Het mannetje paart met meerdere vrouwtjes. Het is dus vooral een spektakel voor de kijker.

Kweken lukt in een groot, goed ingericht aquarium met genoeg vrouwtjes. Laat het vrouwtje met rust tijdens de broedperiode. Nakomelingen zijn klein maar sterk en groeien snel met fijn voer.

Tips uit de praktijk

De Veervin-cichlide geldt als een van de mooiste vissen van het meer, dankzij zijn ranke lijf en de lange vinnen. Zie hem zijn nest bouwen en de vrouwtjes verleiden met zijn dans, en je begrijpt meteen waarom houders er een aquarium voor bouwen. Het mannetje krijgt een prachtige kleur van blauw en goud in de vinnen.

Deze vis heeft vooral ruimte nodig. In een te kleine bak wordt hij onrustig of pest hij zijn soortgenoten. Andere houders melden vaak dat hij verrassend goed samengaat met andere Tanganyika-soorten, zolang de bak groot is en het water perfect.

Advies: voor de ervaren aquariaan met een groot aquarium en een passie voor Tanganyika. Niet geschikt voor kleine bakken, gezelschapsaquaria met zacht water of beginners.

De eerste weken zie je vooral onopvallende vissen. Jonge Veervinnen en vrouwtjes zijn zilverachtig en blijven schuw, en pas als een mannetje volwassen wordt, verschijnt de kleur die de vis zo geliefd maakt. Dat kan maanden duren en soms langer dan een jaar. Wie een mannetje wil zien ‘aanslaan’, moet dus geduld hebben en niet direct denken dat de vis ziek is omdat hij bleek is.

Het eten gaat meestal zonder problemen, maar ze zijn afhankelijk van veel kleine porties en fijn voer. Grote brokken worden genegeerd. Een afwisselend dieet met artemia, mysis en fijne vlokken werkt goed, en zoals hierboven beschreven komen de kleuren van het mannetje daar het beste op. Een mannetje eet tijdens de broedtijd vaak minder, omdat hij vooral bezig is met zijn nest. Dat is normaal; verhoog de voerdosering dan niet en let vooral op de waterkwaliteit.

Andere houders merken vaak dat de nesten een leuke bijkomstigheid zijn, maar ook voor onrust kunnen zorgen. Een mannetje graaft en verplaatst zand, dus rotsen die niet stevig staan of planten die je erin zet, verdwijnen. Zorg dus voor een dikke laag zand en stabiele rotsopbouw. Twee mannetjes in een te kleine bak leiden tot gevechten en vaak verliest de zwakste; in een aquarium van twee meter of meer kan het wel, mits ze elkaar uit het oog kunnen verliezen.

De meest voorkomende ziekten zijn het gevolg van slecht water: opgezwollen ogen, beschadigde vinnen en een vis die zich afzondert. Verversen en stabiliteit zijn dus belangrijker dan medicijnen. Voor wie een groot aquarium met veel Tanganyika-sfeer en een echte blikvanger zoekt, is de Veervin een verantwoorde keuze, maar de soort is niet geschikt voor kleine bakken of wie snel resultaat verwacht.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Elegant uiterlijk met prachtige vinnen
  • Spectaculair nestbouwgedrag
  • Vreedzaam tegen andere soorten
  • Niet bedreigd in de natuur

Nadelen

  • Vraagt een groot aquarium
  • Gevoelig voor slechte waterkwaliteit
  • Mannetjes onderling onverenigbaar in kleine bakken

Lees ook: Hoe richt je een biotopenaquarium in en Water verversen in je aquarium.

Veelgestelde vragen over de veervin-cichlide

Hoe groot wordt de veervin-cichlide?

De mannetjes van de veervin-cichlide (Cyathopharynx furcifer) worden ongeveer 20 cm lang. Ze vallen op door hun lange, wapperende buikvinnen.

Hoe oud wordt de veervin-cichlide?

Met goede verzorging wordt hij 8 tot 10 jaar oud.

Met hoeveel veervin-cichliden houd je ze samen?

Houd één mannetje met minimaal drie vrouwtjes, of een groepje van zes of meer. De mannetjes zijn onderling territoriaal.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de veervin-cichlide?

Een aquarium van minstens 180 cm lengte en 400 liter is nodig. Zorg voor een zandbodem, want de mannetjes bouwen daar spectaculaire zandnesten.

Is de veervin-cichlide geschikt voor beginners?

Hij geldt als gemiddeld tot moeilijk. Door zijn formaat en de eisen aan het water is hij vooral geschikt voor wie al ervaring heeft met Tanganyika-cichliden.

Met welke vissen kun je de veervin-cichlide combineren?

Kies rustige Tanganyika-bewoners, zoals de Blauwe neoncichlide in het open water of de Gele zandcichlide op de bodem.

Welke planten passen bij de veervin-cichlide?

Het Speerblad en het Dwergspeerblad kun je op rotsen vastzetten, zodat de zandbodem vrij blijft voor de nesten.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.