De Gele zandcichlide is een fijne, vredige Tanganyika-cichlide die in groepen over de zandbodem zoekt naar kleine diertjes. Hij is klein, rustig en heeft een prachtige, zachtgele tint aan de vinnen. Een bijzondere keuze voor wie een zandbak wil in plaats van een rotsaquarium.

Over deze vis
De Gele zandcichlide werd in 1985 beschreven door Max Poll als Xenotilapia flavipinnis. De soortnaam betekent zoiets als ‘geelvinnig’, en dat is precies wat opvalt: de vinnen hebben een gele tint. De geslachtsnaam Xenotilapia is ouder en verwijst naar het Griekse woord voor vreemd, gecombineerd met Tilapia; het geslacht bestaat uit een hele groep zandbewonende cichliden van het Tanganyikameer, waarvan meerdere soorten in de hobby te vinden zijn. De Gele zandcichlide staat daarbij bekend als een van de kleinere en rustigere vertegenwoordigers.
Het lijf is slank en langgerekt, met een naar voren gerichte bek en ogen hoog op de kop, een bouw die past bij een vis die zijn leven boven de bodem doorbrengt en voortdurend op zoek is naar voedsel. Kleurrijk in de zin van felle vlekken is hij niet; het is een subtiele vis met een lichte lichaamskleur en gele accenten in de vinnen, die vooral goed uitkomen tegen een lichte zandbodem en onder rustig licht.
In het wild komt hij voor in het hele Tanganyikameer, waar hij samen met soortgenoten boven zandbodems zwemt. Zijn manier van eten is opvallend: hij neemt een mondvol zand, zeeft er kleine ongewervelde dieren uit en laat de rest door de kieuwen weer naar buiten stromen. Zulk gedrag is kenmerkend voor het geslacht en is de reden dat een zachte, fijne bodem voor deze vis van levensbelang is. Groepsleven is er de norm; alleen rond de voortplanting gaan paren tijdelijk hun eigen gang.
De soort geldt volgens de IUCN als niet bedreigd. In de handel verschijnt hij nu en dan, maar hij is niet zo vaak beschikbaar als de bekendere rotscichliden van het meer. Het bijzonderste aan de soort is zijn voortplanting: beide ouders dragen de eitjes en later de jongen in de bek, waarbij de ene ouder de last van de andere overneemt. Dat gedeelde mondbroeden is in de aquariumhobby vrij uitzonderlijk en maakt de soort interessant voor wie meer wil zien dan de gebruikelijke grotbroeders.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Xenotilapia flavipinnis |
|---|---|
| Familie | Cichlidae (cichliden) |
| Herkomst | Tanganyikameer (endemisch, zandige zones) |
| Vindplaats | Afrika – Tanzania, Burundi, DR Congo, Zambia – Tanganyikameer |
| Maximale grootte | ca. 9 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 100 cm / 200 liter |
| Temperatuur | 23 – 27 °C |
| pH | 8,0 – 9,5 |
| Hardheid (GH) | 8 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | Groep van 6 tot 10 |
| Gedrag | Vredelievend, tijdens het paaien territoriaal |
| Moeilijkheid | Gemiddeld tot moeilijk |
| Levensduur | 6 – 8 jaar |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 6 of meer |
Welke vissen passen bij de Gele zandcichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Xenotilapia komt van het Griekse xenos (‘vreemd, afwijkend’). De beschrijver legde dat niet uit; mogelijk slaat het op de drie zijlijnen van X. sima, iets wat bij de meeste cichliden niet voorkomt. Tilapia werd lang gebruikt als verzamelnaam voor Afrikaanse cichliden. Het geslacht werd in 1899 beschreven door Boulenger.
flavipinnis komt van het Latijnse flavus (‘geel’) en pinna (‘vin’), naar de geelachtige vinnen van de meeste exemplaren.
De soort werd in 1985 beschreven door Poll.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
Xenotilapia flavipinnis is endemisch in het Tanganyikameer. Hij komt voor in groepen boven zandbodems en zoekt alleen rotsen op tijdens het paaien. Het is een echte zandbewoner: hij neemt een mondvol zand, zeeft daar kleine diertjes uit en spuugt het zand weer uit.
Zandzones in het meer zijn een compleet ander biotoop dan de rotskust: de bodem is open, het water is helder en de vissen zijn kwetsbaar voor roofvissen. Groepsleven is daarom de standaard: veel ogen zien meer dan twee. Het meer zelf is extreem stabiel, met hard, basisch water dat weinig schommelt.
Planten en hout onder water: In de zandzones van het Tanganyikameer bestaat het decor uit fijn, licht zand met lege schelpen van waterslakken. Planten zijn schaars. Het meer heeft in het algemeen weinig plantengroei, en die zit vooral bij riviermondingen, met soorten als Potamogeton, Vallisneria en Ceratophyllum. Op de open zandbodem zelf groeit vrijwel niets, en van hout is geen sprake: de schelpen zijn hier het belangrijkste natuurlijke structuurmateriaal.
Waterwaarden in het aquarium
Hard, zeer basisch en schoon water is een must. Deze vis is gevoelig voor nitraat en verontreiniging.
- Stroming: rustig tot matig; geen harde stroming.
- Zuurstof: goed, zeker in een dicht bezette bak.
- Verversen: wekelijks een derde, met water van gelijke waarden.
- Stabiliteit: geen schokken in temperatuur of samenstelling.
- Nitraat: laag houden.
Aquarium en inrichting
Het belangrijkste is een dikke laag fijn, zacht zand, zonder scherpe randen: zijn voedselstrategie bestaat uit het door de bek zeven van zand. Geen grof grind. Zet aan de zijkant enkele rotspartijen neer voor schuilplaatsen en paarplekken, en laat het midden van het aquarium open.
Een aquarium van een meter is een goed uitgangspunt voor een groep. Zorg voor een afgesloten aquarium en een rustige omgeving. Planten zijn niet nodig.
Biotoop nabootsen: een uitgestrekte lichte zandvlakte met een paar rotsen, vergelijkbaar met de zanderige zones van het Tanganyikameer.
Gedrag en gezelschap
Het is een vredelievende soort die niet goed opgewassen is tegen luidruchtige of dominante vissen. In een groep van zes tot tien vissen voelt hij zich het best thuis. Alleen bij het paaien worden de paren wat territoriaal.
Goede tankmates zijn rustige Tanganyika-soorten zoals de Cyprichromis in het open water en Blauwe neoncichlide. Vermijd mbuna en andere ruwe soorten. Meer tips staan in ons artikel over welke vissen bij elkaar passen.
Voeding
In de natuur: kleine ongewervelde diertjes die hij uit het zand zeeft.
In het aquarium: hij accepteert de meeste voedsoorten, maar het beste zijn kleine levende of bevroren diertjes zoals artemia, cyclops, watervlooien en mysis, aangevuld met fijne korrels. Tip: geef kleine porties en zorg dat het voer bij de vissen terechtkomt en niet wegzakt in een onbereikbare hoek.
Voortplanting
De Gele zandcichlide is een biparentale mondbroeder. Het vrouwtje draagt de eitjes eerst ongeveer negen tot twaalf dagen in de bek en geeft ze dan door aan het mannetje, dat ze nog ongeveer tien dagen draagt. Daarna komen de jongen vrij. Dit gedeelde broeden is bijzonder in de aquaristiek.
De sekse is moeilijk te bepalen; mannetjes zijn iets kleuriger, maar alleen een betrouwbare controle van de genitaalpapil geeft zekerheid en dat is werk voor experts. De jongen groeien met pas uitgekomen artemia of microwormpjes.
Tips uit de praktijk
De Gele zandcichlide is een subtiele, dankbare vis voor wie iets anders wil. Hij is geen schreeuwerige kleurenpracht, maar een zachte verschijning met een prachtig zandgedrag. Wie ze in een groep ziet zeven over een lichte zandbodem, begrijpt waarom de soort zo geliefd is bij liefhebbers.
Hij is veel gevoeliger dan hij eruitziet. In een bak met te veel drukte of dominante soortgenoten kwijnt hij weg. Andere houders melden vaak dat het lastig is om een gezonde groep te vinden, en dat de vissen na aankomst tijd nodig hebben om te wennen.
Advies: voor de ervaren aquariaan met een speciaal Tanganyika-zandaquarium. Niet voor beginners, niet voor bakken met agressieve rotscichliden en niet voor een aquarium met scherpe bodem.
De eerste weken zijn bij deze soort de gevaarlijkste. Nieuwe vissen hebben vaak een lange reis achter de rug en zijn extra gevoelig voor slecht water. Laat ze rustig wennen in een bak die al lang draait, zonder extra drukte, en begin pas na een paar dagen met kleine porties voer. Andere houders merken vaak dat ze de eerste dagen dicht bij elkaar blijven en vlak boven de bodem hangen; dat is normaal groepsgedrag en geen teken van ziekte.
Wat het eten betreft zijn ze meestal niet moeilijk, maar wel kieskeurig over de grootte van het voer. Grof voer wordt genegeerd of uitgespuugd. Fijne bevroren artemia, cyclops en heel kleine korrels doen het goed, en het helpt om meerdere keren per dag een klein beetje te geven in plaats van één grote portie. Let erop dat de vissen echt eten: een dunne buik en een vis die zich afzondert, zijn vaak het eerste teken dat het niet goed gaat. Omdat ze voer uit het zand zeven, is een gladde, zachte bodem essentieel; op grof zand of grind zie je ze snel kwijnen.
Uitval bij deze vissen komt meestal door bezetting en waterkwaliteit. In een bak met te felle buren blijft de groep bang en eet niet genoeg, en een hoog nitraatgehalte pakt hen sneller aan dan robuuste rotscichliden. Combinaties met rustige Tanganyika-soorten zoals Cyprichromis werken goed; met mbuna of grote roofvissen gaat het bijna altijd mis. Wie ze wil laten kweken, moet geduld hebben: het gedeelde mondbroeden is fascinerend om te zien, maar de jongen zijn klein en de ouders laten het regelmatig afweten als het rustig blijft. Zet dan geen andere bewoners in dezelfde bak die het paar storen.
Eindadvies: houd ze in een groep van zes tot tien, in een aquarium dat speciaal voor hen is ingericht met veel zand en weinig drukte. Wie geduld heeft en de waterwaarden goed bewaakt, krijgt een prachtige, rustige zandbewoner. Voor wie een levendige en kleurrijke bak zoekt, is hij niet de beste keuze.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Vredelievend en klein
- Interessant zandgedrag
- Bijzonder broedgedrag met beide ouders
- Past in een bak van een meter
Nadelen
- Gevoelig voor nitraat en stress
- Moeilijk te vinden en geslacht is lastig te bepalen
- Kan zich niet handhaven tegen ruwe tankgenoten
Lees ook: Hoe richt je een biotopenaquarium in en Water verversen in je aquarium.
Veelgestelde vragen over de gele zandcichlide
Hoe groot wordt de gele zandcichlide?
De gele zandcichlide (Xenotilapia flavipinnis) wordt ongeveer 9 cm lang. Het is een kleine, slanke zandbewoner.
Hoe oud wordt de gele zandcichlide?
Met goede verzorging wordt hij 6 tot 8 jaar oud.
Met hoeveel gele zandcichliden houd je ze samen?
Houd ze in een groep van 6 tot 10 dieren. Ze zijn vredelievend, al kunnen ze tijdens het paaien territoriaal worden.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor de gele zandcichlide?
Een aquarium van minstens 100 cm lengte en 200 liter is nodig. Zorg voor een ruime zandbodem waarin ze kunnen zoeken naar voedsel.
Is de gele zandcichlide geschikt voor beginners?
Hij geldt als gemiddeld tot moeilijk. Voor beginners is hij minder geschikt, omdat hij stabiele waterwaarden en een rustig aquarium nodig heeft.
Met welke vissen kun je de gele zandcichlide combineren?
Rustige Tanganyika-bewoners passen goed, zoals de Cyprichromis in het open water. Ook Julidochromis regani kan tussen de rotsen meezwemmen in een ruim aquarium.
Welke planten passen bij de gele zandcichlide?
Het Speerblad en het Dwergspeerblad doen het goed in hard, alkalisch water. Zet ze op een steen of stuk hout, zodat de zandbodem vrij blijft.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
