De bot is een Europese platvis, familie van de schol. Hij is bijzonder omdat hij ver de rivieren op zwemt en maandenlang in zoet water kan leven. Ook in Nederland komt hij voor, bijvoorbeeld in de grote rivieren en het IJsselmeergebied.

Over deze vis
De bot, Platichthys flesus, werd in 1758 door Linnaeus beschreven. De geslachtsnaam is een samenstelling van Griekse woorden voor ‘plat’ en ‘vis’, en flesus is een oude Europese naam voor platvis die aan het Engelse ‘flounder’ verwant is. In het Engels heet hij dan ook ‘European flounder’. Recent onderzoek heeft laten zien dat de Oostzee-populaties genetisch afwijken, en onder de naam Platichthys solemdali is een aparte soort beschreven voor de Baltische bot. Dit is niet hetzelfde dier als de bot uit de Noordzee en rivieren.
Uiterlijk lijkt de bot op de schol, met wie hij in de familie Pleuronectidae zit, maar je herkent hem aan de ruwe, stekelige knobbeltjes langs de zijlijn en aan de basis van de rug- en aarvin. Ook ontbreken de felrode of oranje vlekken die de schol heeft. De kleur is bruingroen tot olijfgrijs op de oogzijde, vaak met wat donkere of rode vlekken, en wit op de onderkant. De ogen zitten meestal aan de rechterkant, maar een deel van de botten, vooral in bepaalde populaties, heeft de ogen links: bij deze soort is dat niet ongewoon.
De ontwikkeling is bijzonder. De larven zijn symmetrisch en zwemmen als gewone vissen in het open water. Tijdens de metamorfose verschuift één oog naar de andere kant van de kop, waarna de jonge vis zich op de bodem nestelt en zijn leven op zijn zij voortzet. In Nederland zie je juveniele botten vaak in de riviermonden en ver in de rivieren, waar ze in zoet water opgroeien.
De soort is talrijk en algemeen in Europa, en de IUCN beschouwt hem als niet bedreigd. Hij wordt beroepsmatig bevist en ook gerookt of gebakken gegeten. De vis eet vooral wormen, kreeftachtigen, schelpdieren en kleine vissen. Hij is tegen grote verschillen in zoutgehalte bestand, en dat maakt dat hij zowel in het open water van de Noordzee als in zoetwaterrivieren te vinden is.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Platichthys flesus |
|---|---|
| Familie | Pleuronectidae (schollen) |
| Herkomst | Europese kustwateren en rivieren (van de Middellandse Zee tot de Witte Zee) |
| Vindplaats | Europa – Kustlanden van de Middellandse Zee tot de Witte Zee, Nederland – Kustwateren, riviermondingen en benedenrivieren |
| Maximale grootte | 30 – 50 cm |
| Minimale aquariumgrootte | Groot koudwateraquarium vanaf 200 cm (jonge vissen) |
| Temperatuur | 8 – 18 °C |
| pH | 7,0 – 8,5 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH, zoet tot brak/zout |
| Groepsgrootte | Alleen of enkele |
| Gedrag | Rustig, bodemvis |
| Moeilijkheid | Moeilijk (koudwater, formaat) |
| Levensduur | 10 – 15 jaar |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Alleen of in een groep |
Welke vissen passen bij de Bot?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Platichthys komt van het Griekse platys (‘plat’) en ichthys (‘vis’): letterlijk ‘platvis’. Het geslacht werd in 1854 beschreven door Girard.
flesus is vermoedelijk een verlatijnsing van flez, de lokale naam voor deze bot in Frankrijk, al in 1558 gebruikt door Rondelet.
De soort werd in 1758 beschreven door Linnaeus.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De bot leeft op zand- en slibbodems in ondiepe kustzones, riviermondingen en rivieren. Jonge botten trekken vaak de rivieren op; voor het paaien trekken volwassen dieren naar zee.
Waterwaarden in de natuur: zoet tot zout.
Waterwaarden in het aquarium
- Koeling in de zomer is vaak nodig
- Brak water geeft de beste resultaten op lange termijn
Aquarium en inrichting
Alleen geschikt voor ervaren houders met een groot, gekoeld koudwater- of brakwateraquarium.
Biotoop nabootsen: dikke laag fijn zand, enkele stenen en schelpen, veel vrije bodem.
Voeding
In de natuur: wormen, kreeftachtigen, schelpdiertjes en kleine vissen.
In het aquarium: diepvries mysis, krill, mosselvlees, garnalen en wormen.
Voortplanting
De bot paait in het voorjaar in zee; de eitjes en larven drijven in zout water. In het aquarium niet mogelijk.
Tips uit de praktijk
De bot wordt zelden in aquaria gehouden, vooral in openbare aquaria en bij liefhebbers van inheemse vissen. Wie het doet, noemt de koeling en het formaat de grootste uitdagingen. Let op: het vangen van wilde vissen is gebonden aan regels (visvergunning, minimummaten).
De bot past niet in een gewoon tropisch aquarium, maar wat houders van inheemse vissen vaak melden is goed herkenbaar. Een jonge bot die je vangt of via een gespecialiseerde winkel krijgt, wordt in de eerste weken meestal rustig en graaft zich in. Hij is bij het voeren eerst schuw, maar pakt daarna vrij snel stukjes mossel, garnaal of wormen. Je kunt hem het beste voeren met een pincet of door het voer vlak bij hem neer te leggen.
Het grootste probleem is de temperatuur. In de zomer lopen aquaria in huis al gauw te warm voor deze koudwatervis, en dan gaat hij achteruit en eet hij niet meer. Koeling is dus geen luxe. Ook is het water essentieel: jonge dieren zie je wel in zoet water, maar op de lange termijn lijkt licht brak water beter te werken, en voor koudwatervissen is schoon en zuurstofrijk water noodzakelijk. Een dikke laag fijn zand is verplicht: op grof grind beschadigt de onderkant van de vis.
Wat je pas na maanden merkt, is dat de bot zijn kleur aanpast aan de bodem en zich telkens op dezelfde plek ingraaft. Hij is vreedzaam en kan met andere rustige koudwatersoorten, maar dieren die aan hem knabbelen of zijn voer wegkapen, zijn een probleem. Let ook op de wet: het vangen van wilde vissen is aan regels gebonden, en dat geldt voor minimummaten en vergunningen, dus vraag dat na voor je een vis meeneemt.
Eindadvies: een mooie keuze voor iemand met een groot, gekoeld koud- of brakwateraquarium die een inheemse vis wil houden, en niet voor wie een gewoon huiskameraquarium heeft. De vis wordt groot en leeft lang, dus wees zeker dat je er de ruimte voor hebt.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Inheemse platvis
- Bijzonder gedrag (ingraven, kleurverandering)
Nadelen
- Koudwater en koeling nodig
- Wordt groot
- Niet geschikt voor een tropisch aquarium
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
