De koi is een gekweekte, sierlijke karper uit Japan in talloze kleurvariëteiten zoals Kohaku, Sanke en Showa. Koi worden groot, erg oud en behoorlijk tam: echte ‘huisdieren’ voor de tuinvijver.


Meer eigen foto’s van Alessandro
Over deze vis
De koi is een sierkarper die in Japan wordt gekweekt, waar hij nishikigoi heet: ‘brokaatkarper’, een verwijzing naar het rijke kleurpatroon. De wetenschappelijke naam Cyprinus rubrofuscus werd in 1803 door Lacepède gegeven aan een Oost-Aziatische karper, en de naam betekent ‘roodbruin’. Lang werd de koi gezien als een kweekvorm van de gewone karper, Cyprinus carpio, en in oudere boeken kom je hem nog onder die naam tegen. Tegenwoordig beschouwen veel bronnen de Aziatische karper als een eigen soort. Hoe je het ook noemt, de koi is een kweekvorm en bestaat niet in het wild.
De oorsprong ligt in de Japanse provincie Niigata, waar boeren al lang donkere karpers in rijstvelden hielden als voedsel. Toen er in de negentiende eeuw spontaan afwijkend gekleurde exemplaren opdoken, begonnen zij die uit te kiezen en met elkaar te kruisen. Daaruit groeide een kweektraditie die in de twintigste eeuw wereldwijd bekend werd, onder meer na een tentoonstelling in Tokio in 1914. De naam koi klinkt in het Japans bovendien als het woord voor liefde, wat de vis ook een symbolische waarde geeft.
Koi worden ingedeeld in tientallen varianten, afhankelijk van kleur en patroon. De bekendste groep is de ‘Gosanke’, de ‘drie grote families’: de Kohaku (wit met rode vlekken), de Sanke (wit met rood en zwart) en de Showa (zwart met rood en wit). Daarnaast zijn er onder meer de effen Ogon en de blauwgrijze Asagi. Ook de schubben verschillen: de Doitsu-varianten hebben nagenoeg geen schubben, afgezien van een rij langs de rug. Kleuren veranderen met de leeftijd; het rood kan verschuiven of vervagen, en de kleur hangt ook af van voeding, waterkwaliteit en zonlicht. Een jong dier kan dus niet altijd met zekerheid worden beoordeeld.
Koi worden oud en kunnen jarenlang met dezelfde eigenaar meegaan. In de hobby is het fokken een hele industrie: topvissen worden op veilingen voor hoge prijzen verhandeld, terwijl goedkopere dieren gewoon in de dierenwinkel of het tuincentrum liggen. Buiten de tuinvijver moet de koi niet terechtkomen, want ontsnapte of uitgezette karpers woelen de bodem om en kunnen inheemse soorten verdringen. In de handel zijn koi ook gevoelig voor virale aandoeningen, waaronder het koi-herpesvirus, en dat is de reden dat houders altijd goed moeten letten op de herkomst van nieuwe vissen.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Cyprinus rubrofuscus (voorheen C. carpio var. koi) |
|---|---|
| Familie | Cyprinidae |
| Herkomst | Kweekvorm uit Japan; voorouder: Oost-Aziatische karper |
| Vindplaats | Azië – Japan, China – Kweekvorm (geen wilde populatie) |
| Maximale grootte | 60 – 90 cm |
| Minimale vijvergrootte | 10.000 liter, minimaal 1,5 meter diep |
| Temperatuur | 4 – 28 °C (winterhard) |
| pH | 7,0 – 8,5 |
| Hardheid (GH) | 8 – 20 °dGH, KH minimaal 5 |
| Groepsgrootte | Groep van minimaal 3 – 5 |
| Gedrag | Vreedzaam, sociaal |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 25 – 50 jaar |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 3 of meer |
Welke vissen passen bij de Koi?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Cyprinus is een verlatijnsing van het Griekse kyprinos (‘karper’). Mogelijk is dat afgeleid van Kypris (Venus of Afrodite), de godin van de liefde, naar de grote vruchtbaarheid, of van kypros (‘hennaachtig’), naar de bronzen kleur. Het geslacht werd in 1758 beschreven door Linnaeus.
rubrofuscus komt van het Latijnse ruber (‘rood’) en fuscus (‘donker’), naar de roodbruine kleur in de beschrijving.
De soort werd in 1803 beschreven door Lacepède.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
Koi bestaan niet in het wild. Hun voorouder, de karper, leeft in rustige, voedselrijke meren, vijvers en rivieren met modderige bodems in Oost-Azië.
Waterwaarden in de natuur (voorouder): middelhard.
Waterwaarden in de vijver
- KH: minimaal 5 °dKH voor een stabiele pH
- Veel zuurstof, zeker in de zomer
Vijver en inrichting
Een koivijver heeft een grote inhoud (10.000 liter of meer), een diepte van minimaal 1,5 meter (vorstvrij in de winter) en een krachtig filtersysteem met voorfilter, biologisch filter en UV nodig.
Leefomgeving nabootsen: gladde wanden, weinig scherpe randen, beplanting in afgeschermde oeverzones (koi graven planten uit) en schaduw op een deel van het wateroppervlak.
Voeding
In de natuur (voorouder): insectenlarven, wormen, slakken, plantendelen en zaden.
In de vijver: koipellets aangepast aan de temperatuur (tarwekiemvoer onder ± 12 °C, groeivoer in de zomer). Onder 8 °C niet meer voeren. Als traktatie: sinaasappel, watermeloen, garnalen.
Voortplanting
Koi paaien in het late voorjaar bij 18 – 20 °C. Eitjes plakken aan planten of paaiborstels. De meeste jongen hebben niet de kleur of het patroon van hun ouders; kwekers selecteren streng.
Tips uit de praktijk
Koihouders noemen hun vissen echte familieleden: ze eten uit de hand en worden decennia oud. De grootste leerpunten zijn filtering en waterkwaliteit, en de investering in een goede vijver.
Een nieuwe koi is in de eerste weken meestal schuw en blijft graag diep in de vijver. Houders merken dat vissen na een week of twee beginnen te wennen en binnen een paar maanden bij de kant komen als je aan komt lopen. Ze leren het voerritme kennen en kunnen uiteindelijk uit de hand eten. Wie nieuwe koi koopt, kan ze het beste een aantal weken apart zetten voordat ze bij de oude vissen komen; zo voorkom je dat je ziektes als KHV of parasieten meeneemt.
Eetgedrag is zelden een probleem, maar er zit wel een valkuil in: te veel en te vet voer. Vooral in de zomer zie je vissen die dik worden terwijl het water troebel of groen wordt van de extra afvalstoffen. Geef liever een paar keer per dag kleine porties en pas het voer aan het seizoen aan. Typische problemen die je ziet, zijn huidparasieten (scheurende of slijmerige vissen), kieuwproblemen bij weinig zuurstof en beschadigingen door vechten in de paaitijd. Vissen die stilhangen, vinnen dichtklappen of niet meer eten, moeten direct worden bekeken.
Wat pas na maanden opvalt, is hoe verschillend ze zijn. De een wordt heel tam, de ander blijft nerveus. Ook de kleur verandert: een vis die in het voorjaar nog wit en rood was, kan in de zomer een wat andere tekening laten zien. Koi kunnen zich voortplanten, maar de meeste jongen zijn niet zo mooi als de ouders, en zonder plan raakt de vijver snel vol. Gewone goudvissen, zeelten en sterletten kunnen goed samen met koi, als het formaat van de vijver groot genoeg is.
Koi zijn geschikt voor wie bereid is om tijd en geld te steken in een grote vijver met een goed filter en dat voor tientallen jaren. Wie een kleine tuinvijver heeft, kiest beter voor kleinere vissen. Eerlijk advies: begin met een paar gezonde, niet te dure dieren, leer de vijver kennen en investeer eerst in het filter. Dan kun je jarenlang van deze bijzondere vissen genieten.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Zeer tam en sociaal
- Prachtige kleurvariëteiten
- Extreem lange levensduur
Nadelen
- Grote, dure vijver en filtering nodig
- Graven planten uit
- Gevoelig voor ziektes bij slechte waterkwaliteit (o.a. KHV)
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elke vijver is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een vijverspeciaalzaak.
