De goudwinde is de oranje-gele kweekvorm van de inheemse winde. Hij zwemt in groepen vlak onder het wateroppervlak en valt daardoor goed op in de vijver. Een actieve, grotere vijvervis.

Over deze vis
De winde werd in 1758 door Linnaeus beschreven als Cyprinus idus en hoort tegenwoordig in het geslacht Leuciscus, de ruisvoorn-achtigen die tot de familie Leuciscidae worden gerekend. De naam Leuciscus komt uit het Grieks en betekent zoiets als ‘witte vis’. De soortnaam idus is afgeleid van het Zweedse woord voor de vis, ide, dat in het Engels nog steeds als ‘ide’ wordt gebruikt. De goudwinde die in de vijverhandel wordt verkocht is geen eigen soort maar een oranje-gele kweekvorm van de winde, in de handel ook wel orfe genoemd. Naast de gouden vorm bestaat er ook een blauwe variant, die eigenlijk een zilvergrijze winde is met wat meer glans.
De wilde winde is een gestrekte, krachtig gebouwde vis met een gedrongen kop en een flinke, licht eindstandige bek. De rug is grijsbruin, de flanken zijn zilverig en de buik is lichter, terwijl de borst- en buikvinnen en soms ook de anaalvin een rode tint hebben. De goudwinde mist bijna al dat grijs: hij is oranje tot goudgeel, en sommige vissen hebben een bleekgele of witte buik. Jonge vissen zijn vaak lichter gekleurd en krijgen pas met de tijd hun uiteindelijke kleur. Omdat een kleurrijke vis in het wild snel wordt opgegeten, komt de gouden vorm daar vrijwel niet voor.
De wilde winde leeft in grote rivieren, meren en zelfs in het brakke water van de Oostzee. Hij trekt in het voorjaar stroomopwaarts om te paaien en legt zijn kleverige eieren op planten of grindbanken in ondiep water. Jonge vissen eten vooral plankton en kleine bodemdiertjes, terwijl volwassen dieren insecten, kreeftachtigen, slakken en kleine vissen eten. Een bijzonderheid is dat de winde regelmatig in groepen vlak onder het oppervlak jaagt, en dat is ook in de vijver goed te zien.
De soort is volgens de IUCN niet bedreigd, al gaat hij lokaal achteruit door vervuiling en dammen. In Nederland komt hij in de grote rivieren en de aangrenzende wateren voor, al is het geen alledaagse vis. Hij is een populaire sport- en consumptievis en is op veel plekken uitgezet. In de vijverhobby is de goudwinde al jaren een bekende verschijning: een snelle, zichtbare vis die de vijver een speelse sfeer geeft, maar die door zijn formaat en zuurstofbehoefte meer vraagt dan een goudvis.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Leuciscus idus (kweekvorm ‘orfe’) |
|---|---|
| Familie | Leuciscidae |
| Herkomst | Europa en West-Azië (ook in Nederland inheems) |
| Vindplaats | Europa, Azië – Europa, Nederland, West-Azië – Grote rivieren en meren |
| Maximale grootte | 40 – 60 cm |
| Minimale vijvergrootte | 10.000 liter, minimaal 1,2 meter diep |
| Temperatuur | 4 – 24 °C (winterhard) |
| pH | 7,0 – 8,5 |
| Hardheid (GH) | 8 – 20 °dGH |
| Groepsgrootte | Groep van 5+ |
| Gedrag | Vreedzaam, snelle zwemmer |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 15 – 20 jaar |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 5 of meer |
Welke vissen passen bij de Goudwinde?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Leuciscus komt van het Griekse leukiskos (‘witvisje’), een verkleinwoord van leukos (‘wit’), naar de zilveren flanken. Het geslacht werd in 1816 beschreven door Cuvier.
idus is een verlatijnsing van de Zweedse volksnaam id, mogelijk ontleend aan het Franse ide. ‘Orfe’ is de naam van de kweekvorm en geen wetenschappelijke naam.
De soort werd in 1758 beschreven door Linnaeus.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De wilde winde leeft in grotere rivieren en meren met helder, zuurstofrijk water, vaak ook in brakke delen.
Waterwaarden in de natuur: middelhard.
Waterwaarden in de vijver
- Bij warm weer extra beluchting
- Veel zuurstof: winden zijn gevoeliger voor zuurstoftekort dan goudvissen
Vijver en inrichting
Een grote vijver (10.000+ liter) met veel open zwemruimte, goede filtering en beluchting.
Leefomgeving nabootsen: diepe zones, oeverbeplanting en open water. Een net over de vijver beschermt tegen reigers (goudwinden vallen erg op).
Voeding
In de natuur: insecten, larven, kreeftachtigen, slakken en kleine vissen.
In de vijver: vijversticks, insecten, muggenlarven. Ze vangen ook muggen en andere insecten aan het oppervlak.
Voortplanting
Paaien in het voorjaar in ondiep, begroeid water. In grote vijvers komen soms jongen op.
Tips uit de praktijk
Vijverhouders roemen de goudwinde als levendige, zichtbare vis die ook muggenlarven wegvangt. De nadelen: ze worden groot, springen soms uit de vijver en zijn gevoelig voor warm, zuurstofarm water.
Goudwinden zijn de eerste dagen nerveus en schieten bij elke beweging weg. Houd het net boven de vijver goed dicht: in de eerste weken springen nieuwe vissen nog weleens uit het water of tegen de rand, en dan is een kantelrand of net een redding. Na een paar weken wennen ze aan het ritme van de vijver, blijven ze in een groepje bij elkaar en komen ze bij het voeren naar het oppervlak. Ze zijn, zeker vergeleken met goudvissen, bijna altijd in beweging.
Eten doen ze meestal zonder problemen, vooral als je drijvende sticks geeft. Wat houders vaak merken, is dat de vissen zelf veel insecten van het wateroppervlak vangen en dat ze in de zomer minder voer nodig hebben dan je zou verwachten. De grootste fout is een te kleine vijver of te weinig beluchting. Bij een warme zomernacht met weinig zuurstof zie je de winden als eerste naar het oppervlak komen, en dat is een duidelijk signaal om de pomp of luchtsteen aan te zetten. Andere veelvoorkomende problemen zijn huidparasieten na de winter en beschadigingen door het springen.
Wat mensen pas na een tijd merken, is hoe sterk het groepsgedrag is. Een enkele winde zonder soortgenoten is stil en schuw, terwijl een groep van vijf of meer zich vol zelfvertrouwen gedraagt. Ook de grootte valt tegen: een kleine, goedkope vis van tien centimeter groeit in een paar jaar uit tot een flinke, slanke vis. Kweken lukt in een grote vijver met ondiepe, beplante randen soms, maar de jongen worden meestal door andere vissen opgegeten.
De goudwinde past goed bij koi, goudvissen en zeelten, mits de vijver groot genoeg is. Met kleine, rustige vissen gaat het niet altijd goed, omdat de winde ze kan opjagen. Advies: kies alleen voor goudwinden als je een grote, diepe vijver met veel zuurstof hebt, en overweeg hem niet voor een kleine tuinvijver. Dan krijg je een levendige vis die goed zichtbaar is en een flinke tijd meegaat.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Actief en goed zichtbaar
- Eet muggenlarven en insecten
- Winterhard
Nadelen
- Wordt groot
- Gevoelig voor zuurstoftekort
- Kan springen
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elke vijver is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een vijverspeciaalzaak.
