Kroeskarper (Carassius carassius)

De kroeskarper is een inheemse, hoogruggige karperachtige met een goudbronzen kleur. Hij is extreem taai en kan zelfs maandenlang onder het ijs zonder zuurstof overleven. Een onopvallende, maar bijzondere vijvervis.

Kroeskarper (Carassius carassius)
Foto: Viridiflavus, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze vis

De kroeskarper werd in 1758 door Linnaeus beschreven, oorspronkelijk in het geslacht Cyprinus en later ondergebracht bij Carassius. De naam carassius gaat vermoedelijk terug op een oud woord voor deze vis, dat ook in het Nederlands en Duits terug te vinden is (karoes, karausche). Hij is verwant aan de goudvis en de giebel, maar hoort in tegenstelling tot de meeste vijvervissen in Nederland echt bij de oorspronkelijke fauna.

Qua uiterlijk is het een gedrongen, hoogruggige vis met een goudbronzen tot olijfkleurige glans en een licht gebogen rugvin. Anders dan de gewone karper heeft hij geen baarddraden. Het onderscheid met de giebel en met kruisingen met goudvis is lastig, maar er zijn aanwijzingen: de kroeskarper heeft een afgeronde snuit, een naar buiten bolle rugvin en meestal 33 of meer schubben op de zijlijn. Jonge dieren hebben vaak een donkere vlek bij de staartwortel, die bij het opgroeien verdwijnt. Giebels en kruisingen hebben een spitsere snuit, een naar binnen gebogen rugvin en minder schubben op de zijlijn.

De soort komt voor van Engeland tot Rusland, ten noorden tot voorbij de poolcirkel in Scandinavië en ten zuiden tot midden-Frankrijk en het gebied rond de Zwarte Zee. Hij leeft in poelen, vennen, meren en langzaam stromende wateren, vaak op plekken waar weinig andere vissen kunnen overleven. Dat kan hij dankzij een bijzondere aanpassing: bij zuurstofgebrek onder het ijs schakelt hij over op een stofwisseling waarbij alcohol ontstaat, die hij grotendeels via de kieuwen weer uitscheidt. In laboratoriumproeven hielden ze zo tot ruim honderd dagen zonder zuurstof vol. Dat is een van de meest extreme aanpassingen die van vissen bekend zijn.

De IUCN beschouwt de soort wereldwijd als ‘niet bedreigd’, maar in veel landen, waaronder Nederland, gaat het lokaal slecht. De oorzaken zijn het verdwijnen van kleine, ondiepe wateren, het uitzetten van andere vissen in vennen en vooral vermenging met de uitheemse giebel. Zuivere kroeskarpers zijn daardoor op veel plaatsen zeldzaam geworden. Voor de hobby is het geen opvallende vis, maar juist voor natuurvijvers is hij aantrekkelijk vanwege zijn taaiheid en zijn rustige, inheemse karakter.

In het kort

Wetenschappelijke naamCarassius carassius
FamilieCyprinidae
HerkomstEuropa (ook in Nederland inheems)
VindplaatsEuropa – Europa, Nederland – Vijvers, sloten en meren
Maximale grootte20 – 35 cm
Minimale vijvergrootte2.000 – 5.000 liter, minimaal 80 cm diep
Temperatuur2 – 26 °C (winterhard)
pH6,5 – 8,5
Hardheid (GH)5 – 20 °dGH
GroepsgrootteGroep van 3 – 5
GedragRustig, vreedzaam
MoeilijkheidZeer makkelijk
Levensduur10+ jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte3 of meer

Welke vissen passen bij de Kroeskarper?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Carassius gaat terug op Cyprinus carassius, van het Franse carassin (kroeskarper). Het geslacht werd in 1822 beschreven door Jarocki.

carassius is een verlatijnsing van datzelfde Franse carassin.

De soort werd in 1758 beschreven door Linnaeus.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De kroeskarper leeft in kleine, plantenrijke poelen, sloten en vennen, vaak in wateren waar andere vissen niet overleven. In Nederland is hij zeldzaam geworden, deels door vermenging met de uitheemse giebel en door het verdwijnen van kleine wateren.

Waterwaarden in de natuur: zacht tot hard.

Waterwaarden in de vijver

  • Tolerant voor zuurstofarm water

Vijver en inrichting

Een natuurlijke, beplante vijver vanaf 2.000 – 5.000 liter.

Leefomgeving nabootsen: zachte bodem, veel onderwater- en oeverplanten, waterlelies en rustige, ondiepe zones.

Voeding

In de natuur: plankton, insectenlarven, plantendelen en detritus.

In de vijver: vijvervoer; vindt in een natuurlijke vijver veel zelf. In de winter niet voeren.

Voortplanting

Paait in mei – juni tussen waterplanten. In een natuurlijke vijver komen jongen vaak vanzelf op.

Tips uit de praktijk

Liefhebbers van natuurvijvers zien de kroeskarper als ideale inheemse vijvervis: taai, rustig en passend in een natuurlijke tuin. Let erop dat je een echte kroeskarper koopt en geen giebel of goudvis-kruising.

Andere houders merken dat de kroeskarper in de eerste weken vooral opvalt door zijn rust. Hij verstopt zich niet erg, maar blijft ook niet in beeld zwemmen; meestal schuifelt hij tussen de planten door en pikt hij hier en daar iets van de bodem. Kleurverandering is er nauwelijks, en jonge vissen worden pas na een paar jaar echt hoogrugtig. Het voeren is eenvoudig: hij pakt bijna alles aan, maar in een goed begroeide natuurvijver heb je nauwelijks bij te voeren.

De grootste praktijkvraag is dus eerder de herkomst dan de verzorging. Veel vissen die als kroeskarper worden verkocht, blijken bij nader inzien giebels of kruisingen te zijn. Let bij aankoop op de afgeronde snuit en de bolle rugvin, vraag naar de herkomst en koop liever bij een kweker die zuivere dieren aanbiedt. Een vis met een spitse kop en gebogen rugvin is waarschijnlijk niet de echte.

Ziektes zijn zeldzaam als het water goed is. Het gaat mis wanneer de vijver te vol zit of wanneer hij in de zomer weinig zuurstof heeft door rottend blad of een dikke laag draadalg. Door zijn taaiheid overleeft de vis dat vaak, maar dat is geen reden om er rustig op te vertrouwen. Wintersterfte komt bij deze soort nauwelijks voor, mits de vijver diep genoeg is en niet volledig dichtvriest.

Wie een inheemse vis zoekt die weinig vraagt, is bij de kroeskarper aan het juiste adres. Hij past bij andere rustige vijvervissen en bij grotere inheemse soorten, maar niet bij een vijver vol koi die al het voer opeten. Eerlijk advies: kies hem niet als je kleur wilt, maar wel als je een taaie, natuurlijke vis wilt die het jaren volhoudt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Extreem taai
  • Inheems en winterhard
  • Rustig

Nadelen

  • Onopvallende kleur
  • Vaak verward met giebel of goudvis

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elke vijver is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een vijverspeciaalzaak.