Penseelalgen bestrijden met drijfplanten en de juiste CO2-aanpak

Penseelalg bestrijd je niet met schommelende CO2, maar met een stabiele CO2-voorziening en drijfplanten. Zo pak je de oorzaak aan en houd je je vissen veilig.

Veel plantenhouders herkennen het: mooie planten, goede verlichting, CO2 erop, en toch zitten de randen van de Anubias en de kanten van de javavaren vol met donkere, harde pluisjes. Schrobben helpt niet, de algen komen terug. Op een forum is dan te lezen dat je de CO2 juist ‘even flink moet laten schommelen’ om de alg te laten schrikken. Dat advies is beter te laten voor wat het is, want het klopt namelijk niet.

In dit artikel lees je waarom de titel van dit bericht een beetje een valkuil is: schommelende CO2 is volgens de ervaring van de meeste plantenaquarianen niet het wapen tegen penseelalg, maar eerder een van de oorzaken. Wat wél werkt, is een stabiele CO2-voorziening, rust in de bak en drijfplanten die het licht en de voedingsstoffen afremmen.

Wat is penseelalg eigenlijk?

Penseelalg is geen echte alg zoals de groene aanslag op je ruit, maar een groep roodwieren. Je herkent het aan korte, donkergrijze tot zwarte pluisjes of draadjes van enkele millimeters tot een paar centimeter lang, vaak op de randen van oudere bladeren, op hout, op stenen en op het filter-uitstroompijpje. Een nauw verwante vorm heet zwarte baardalg. Ze zijn taai: je veegt ze er niet af met een doekje, en bij een beetje te krachtige aanpak neem je de rand van het blad mee.

Roodwieren hebben een eigenaardigheid: ze kunnen goed omgaan met wisselende omstandigheden en met weinig licht, en ze hechten zich stevig vast. Ze duiken meestal op wanneer er iets in je aquarium wisselvallig is geworden. Dat is een belangrijke aanwijzing voor de aanpak.

De CO2-mythe: schommelingen zijn geen wapen

Je leest het regelmatig: ‘laat de CO2 een tijdje omhoog gaan en dan weer omlaag, dan sterft de alg af.’ Ik wil dit eerlijk en kritisch benaderen, want het wordt vaak verkeerd begrepen.

Er zijn twee dingen die door elkaar lopen. Het eerste is dat een CO2-tekort of een onstabiele CO2-voorziening algengroei in het algemeen bevordert. Planten die minder koolstof kunnen opnemen, groeien slechter en geven meer organisch afval af, en algen profiteren daarvan. Dat is breed bekend in de plantenaquaristiek. Het tweede is dat veel aquarianen penseelalg juist vaak zien opduiken bij een CO2-installatie die schommelt: een flesje dat leegloopt, een regelaar die nastelt, een druppelteller die steeds verloopt, een magneetventiel dat op de verkeerde tijd aan- of uitgaat, of een bubbelteller die aan het einde van de fles opeens veel minder gas levert.

Daarom is mijn conclusie duidelijk: schommelingen als bewust wapen inzetten is geen betrouwbare methode, en het kan je vissen en garnalen in gevaar brengen. Te veel CO2 in het water maakt het voor vissen lastig om zuurstof op te nemen en laat ze naar lucht happen. Een extra korte ‘piek’ werkt dus tegen je. Wat wél helpt, is het omgekeerde: een stabiele, goed afgestelde CO2-voorziening die elke dag op hetzelfde moment aan- en uitgaat.

Ik ga hier niet doen alsof er nul onderzoek naar is. Er bestaan behandelingen met koolstofbronnen in vloeibare vorm die lokaal op de alg worden gedruppeld of gespoten, en die laten zien dat penseelalg gevoelig is voor bepaalde stoffen. Dat is iets anders dan de CO2 laten schommelen, en bij garnalen, slakken en gevoelige planten is voorzichtigheid geboden. Meer dan een hulpmiddel is het niet; zonder de oorzaak weg te nemen komt de alg terug.

Waarom stabiele CO2 wél het wapen is

Een plant die dagelijks precies dezelfde hoeveelheid CO2 krijgt, groeit voorspelbaar, neemt voedingsstoffen op en laat weinig over voor de alg. Het idee is simpel: je ontneemt de alg de ruimte. Zo regel ik dat zelf:

  • Zet de CO2 een uur voor het licht aan. Zo is er CO2 beschikbaar op het moment dat de planten gaan fotosynthetiseren. Zet de CO2 ook ongeveer een uur voordat het licht uitgaat weer uit.
  • Controleer de druk en de bellenteller. Een verlopen drukregelaar of een bijna lege fles geeft schommelingen. Vervang de fles op tijd, niet pas wanneer hij leeg is.
  • Meet de pH-daling. Veel aquarianen gebruiken een drop checker en kijken naar de kleur. Ik ben zelf voorstander van een rustige, constante waarde en het gedrag van de vissen als eindcontrole: hangen ze aan het oppervlak, dan zit er te veel CO2 in.
  • Zorg voor goede stroming. CO2 moet bij alle planten komen, ook bij de plekken waar de penseelalg zich vestigt. Dode hoeken zijn favoriete vestigingsplaatsen.
  • Houd het ritme gelijk. Zelfde lichtduur, zelfde CO2-tijden, zelfde voeding, elke dag.

Hoe drijfplanten je helpen

Drijfplanten zijn een van de beste hulpmiddelen die ik ken, en ze zijn goedkoop. Ze werken op drie manieren.

1. Ze dempen het licht

Penseelalg zit vaak op oude bladeren die veel licht krijgen. Een laagje drijfplanten werkt als een parasol. Het licht dat de bodem bereikt, wordt zachter, en dat remt de algengroei zonder dat je de planten onderin laat verhongeren, mits je de laag dun genoeg houdt.

2. Ze nemen voedingsstoffen op

Drijfplanten hebben hun wortels in het water en hun bladeren in de lucht. Ze nemen nitraat, fosfaat en ammonium efficiënt op en concurreren daarmee rechtstreeks met de alg. In bakken met veel voeding en weinig planten zijn ze een natuurlijke buffer.

3. Ze halen hun koolstof uit de lucht

Dit is een belangrijk voordeel in een bak met CO2: drijfplanten gebruiken CO2 uit de lucht, niet uit het water. Ze concurreren dus niet met je bodemplanten om het CO2 dat jij zo zorgvuldig toevoegt. Een nadeel is dat te veel drijfplanten het wateroppervlak afsluiten. Hou daarom minstens een derde van het oppervlak vrij en schep regelmatig weg.

Mijn eigen favoriet is de amazonekikkerbeet. De wortels zijn lang, de bladeren blijven compact en de plant is eenvoudig te beheren. Let op dat drijfplanten die je niet meer wil, niet in de vrije natuur of de sloot terechtkomen; gooi overtollige planten bij het restafval.

Stappenplan tegen penseelalg

  1. Verwijder wat je kunt. Knip sterk aangetaste bladeren af. Aangetast hout of een steen kun je tijdelijk uit het aquarium halen en schoonborstelen.
  2. Stabiliseer de CO2. Controleer de installatie, de druk en de timing. Dit is stap één, niet stap vijf.
  3. Verbeter de stroming. Kijk waar de alg zit en zet de uitstroom zo dat daar water langskomt.
  4. Voeg drijfplanten toe en laat ze het licht temperen. Haal ze weg wanneer ze te dicht groeien.
  5. Beperk de lichtduur tot een vaste periode van zes tot acht uur, en voer niet te veel.
  6. Ververs water wekelijks en zuig het afval uit hoeken weg.
  7. Zet algeneters in als hulp. De Siamese algeneter (Crossocheilus oblongus) staat bekend als effectieve eter van deze pluizige algen, maar alleen als de omstandigheden verbeterd zijn; hij is geen vervanging voor onderhoud. Houd hem in een groep.

Meer achtergrond over algen in het algemeen vind je in de gids over algen bestrijden voor beginners.

Wat doe je als het niet werkt?

Penseelalg vraagt geduld. Reken op weken, niet dagen. Verdwijnt de alg niet, kijk dan naar de dingen die ik hierboven noemde: is je CO2 echt stabiel, ligt er te veel organisch afval, staat het licht te lang aan of is er een plek met te weinig stroming? Eén verandering tegelijk doorvoeren is beter dan alles in één weekend omgooien, want dan weet je niet wat gewerkt heeft. Zijn de planten zelf aan het wegkwijnen, dan is een tekort aan voedingsstoffen of koolstof de eerste verdachte.

Samengevat

  • Penseelalg is een roodwier en komt vaak op bij wisselende omstandigheden.
  • CO2 laten schommelen is geen wapen. Stabiele CO2 is dat wel.
  • Te hoge CO2 is gevaarlijk voor vissen en garnalen.
  • Drijfplanten temperen het licht, nemen voedingsstoffen op en gebruiken CO2 uit de lucht.
  • Hou minstens een derde van het wateroppervlak vrij.
  • Pas één ding tegelijk aan en geef het weken de tijd.

Geschreven door Alessandro van der Weerden
Ruim 10 jaar aquariumhouder en jarenlang werkzaam in een aquariumspeciaalzaak. Ik schrijf en controleer alle artikelen op AquaKompas zelf. Zie je een fout? Laat het me weten.

Foto: Cardex, via Wikimedia Commons (publiek domein).

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *