Xenotoca eiseni

Xenotoca eiseni is een levendbarende hooglandvis uit West-Mexico, waarvan de mannetjes een bult achter de kop en een felrode tot oranje staartwortel krijgen. Een sterke, actieve en bedreigde soort, die het best tot zijn recht komt in een eigen aquarium met hard, niet te warm water.

Xenotoca eiseni
Eigen foto van Alessandro

Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

Xenotoca eiseni werd in 1896 door Cloudsley Rutter beschreven als Characodon eiseni, naar de natuuronderzoeker Gustav Eisen, die in die tijd in Mexico verzamelde. De soort behoort tot de familie Goodeidae, de hooglandkarpers of splitvinnen. Dat is een groep levendbarende vissen uit het Mexicaanse hoogland die op een heel andere manier jongen krijgt dan de bekende guppy’s en platy’s. In het Engels heet hij ‘redtail splitfin’; een gangbare Nederlandse naam heeft hij niet.

Bij goodeiden groeien de embryo’s in de moeder via een soort navelstrengachtige uitstulpingen, de trofotaenia, waarmee ze voedingsstoffen van de moeder opnemen. De jongen worden daardoor groot en ver ontwikkeld geboren, zichtbaar nog met restjes van die uitstulpingen. Het mannetje heeft geen gonopodium zoals guppy’s, maar een aarsvin waarvan het voorste deel kort en ingekeept is: de ‘splitvin’ waaraan de familie haar Engelse naam ontleent.

Het mannetje is het opvallendst. Met de leeftijd ontwikkelt hij een hoge rug met een bult achter de kop, de flanken glanzen blauwgroen tot olijfkleurig en de staartwortel en staart kleuren fel oranje tot rood. Vrouwtjes zijn groter, voller en eenvoudiger gekleurd, olijfbruin met donkere vlekjes. Er bestaan verschillende populaties die in de hobby vaak met een vindplaatsnaam worden aangeduid, zoals ‘San Marcos’. In 2016 zijn bovendien enkele populaties uit naburige stroomgebieden als aparte soorten beschreven, waardoor de exacte afbakening van X. eiseni smaller is geworden.

In de natuur is X. eiseni sterk achteruitgegaan door waterwinning, vervuiling en uitgezette exoten, en de soort staat op de Rode Lijst van de IUCN als bedreigd. Liefhebbers en verenigingen zoals de Goodeid Working Group houden daarom populaties per vindplaats zuiver in stand. Wie deze vis houdt, draagt daar dus een klein beetje aan bij, zeker als je ze niet kruist met andere populaties.

In het kort

Wetenschappelijke naamXenotoca eiseni
FamilieGoodeidae
HerkomstWest-Mexico, Nayarit en Jalisco (stroomgebied van de Río Grande de Santiago)
VindplaatsNoord-Amerika – Mexico – Río Grande de Santiago
Maximale grootteMannetje 5 – 6 cm, vrouwtje 6 – 7 cm
Minimale aquariumgrootte80 cm / 100 liter
Temperatuur20 – 26 °C (in de winter koeler)
pH7,0 – 8,0
Hardheid (GH)10 – 25 °dGH
GroepsgrootteGroep van minimaal 6, meer vrouwtjes dan mannetjes
GedragActief, kan aan vinnen bijten
MoeilijkheidMakkelijk
Levensduur3 – 5 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterJa
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte6 of meer

Welke vissen passen bij de Xenotoca eiseni?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Xenotoca komt van het Griekse xenos (‘vreemd’) en tokos (‘nakomeling’), vermoedelijk naar de trophotaeniën: uitgroeisels waarmee de embryo’s in het moederdier voedsel opnemen. Het geslacht werd in 1939 beschreven door Hubbs en Turner.

eiseni is een eerbetoon aan Gustav Eisen (1847–1940), conservator ongewervelde zeedieren van de California Academy of Sciences, die het typemateriaal verzamelde.

De soort werd in 1896 beschreven door Rutter.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Xenotoca eiseni leeft in de Mexicaanse staten Nayarit en Jalisco, in het stroomgebied van de Río Grande de Santiago. De typelocatie ligt bij Tepic. De soort komt voor in bronnen, beekjes, kanalen en kleine rivieren, vaak in helder water met veel waterplanten en een bodem van zand, grind en modder. Door de ligging in het hoogland verschilt de temperatuur er sterk tussen zomer en winter.

Waterwaarden in de natuur: middelhard tot hard, neutraal tot licht alkalisch, en met een duidelijke seizoenswisseling in temperatuur. Veel oorspronkelijke vindplaatsen zijn verdwenen of sterk aangetast.

Waterwaarden in het aquarium

Gewoon Nederlands leidingwater, dat meestal middelhard tot hard is, voldoet prima. Belangrijk is vooral dat het niet te warm wordt. Een koelere winterperiode van enkele maanden bij 18 tot 20 °C houdt de vissen gezond en verlengt hun levensduur.

  • Geen zacht of zuur water
  • Wekelijks 25 tot 30% verversen
  • Een verwarming is vaak alleen nodig in koude ruimtes

Aquarium en inrichting

Een bak vanaf 80 cm met veel zwemruimte en dichte beplanting op enkele plekken. De vissen zijn actief en zwemmen veel door de hele bak. Dichte planten geven vrouwtjes en jongen een plek om aan opdringerige mannetjes te ontsnappen.

Biotoop nabootsen: een bodem van zand en fijn grind, wat ronde stenen en veel stevige planten zoals vallisneria, hoornblad en waterpest. Helder licht en een beetje stroming passen goed bij de bronnen en beken waar de soort vandaan komt.

Gedrag en gezelschap

X. eiseni is een actieve, nieuwsgierige vis die ook wat brutaal kan zijn. Mannetjes imponeren naar elkaar en jagen vrouwtjes achterna, en de soort staat bekend als vinnenbijter. Vissen met lange vinnen, zoals sluierstaarten, maanvissen of guppy’s, zijn daarom ongeschikt als medebewoners. Het best houd je ze in een soortaquarium of met stevige, snelle vissen die dezelfde waterwaarden en koelere temperaturen verdragen. Houd meer vrouwtjes dan mannetjes, bijvoorbeeld twee of drie vrouwtjes per mannetje.

Voeding

In de natuur: algen, plantaardig materiaal, insecten, kleine kreeftachtigen en ander klein leven.

In het aquarium: een omnivoor die alles eet. Geef een goede vlok of korrel met plantaardige bestanddelen (spirulina) als basis, aangevuld met diepvriesvoer zoals muggenlarven, artemia en daphnia. De vissen grazen ook graag algen van planten en stenen.

Voortplanting

Na de paring duurt de dracht ongeveer acht weken. Het vrouwtje werpt daarna 5 tot 50 relatief grote jongen, die meteen fijn voer en pas uitgekomen artemia kunnen eten. De ouders eten de jongen meestal minder fanatiek op dan bij andere levendbarenden, maar dichte beplanting verhoogt de overlevingskans. Omdat de dracht lang is, vermeerdert de soort minder explosief dan guppy’s of platy’s.

Tips uit de praktijk

Houders van goodeiden noemen X. eiseni vaak de ideale instapsoort: sterk, makkelijk met voer en goed te kweken. Wat vaak verrast, is het karakter. Wie een vreedzame levendbarende verwacht zoals een platy, wordt soms verrast door vissen die aan de vinnen van medebewoners trekken. Een soortaquarium of een bak met andere robuuste hooglandvissen werkt het best.

De temperatuur is het tweede aandachtspunt. Veel houders merken dat hun vissen in een tropische gezelschapsbak van 26 tot 28 °C sneller verouderen en vaker ziek worden. Een bak zonder verwarming in een woonkamer, met een koelere periode in de winter, sluit veel beter aan bij hun natuurlijke ritme. In de zomer kunnen ze ook goed een tijd buiten in een ton of vijver staan, zolang de temperatuur niet onder de 15 °C zakt.

Een veelgehoorde tip is om de verhouding tussen mannetjes en vrouwtjes goed te houden. Met te veel mannetjes worden de vrouwtjes constant achternagezeten en blijven ze schuw en mager. Dichte beplanting en meerdere vrouwtjes per mannetje zorgen voor rust. Pas uitgekomen jongen kun je meestal gewoon in de bak laten opgroeien als er genoeg planten zijn.

Ook het behoud van populaties speelt in de hobby een rol. Omdat de soort in de natuur bedreigd is, houden veel liefhebbers hun vissen per vindplaats gescheiden en geven ze die herkomst door bij het verkopen of ruilen van nakweek. Vraag bij aankoop dus naar de herkomst en kruis niet met vissen van een andere vindplaats.

Eerlijk advies: kies X. eiseni als je een sterke, kleurrijke levendbarende zoekt voor een bak met hard water en geen tropische temperaturen. Houd ze in een eigen aquarium of met stevige medebewoners, geef ze een koelere winter en houd je populatie zuiver. Dan help je een bedreigde soort en heb je een boeiende, makkelijke vis.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Sterk en makkelijk te houden
  • Opvallende mannetjes met rode staart en bult
  • Geschikt voor onverwarmde aquaria
  • Bijdragen aan het behoud van een bedreigde soort

Nadelen

  • Kan aan vinnen van medebewoners bijten
  • Niet geschikt voor een warm tropisch gezelschapsaquarium
  • Niet overal verkrijgbaar

Veelgestelde vragen over Xenotoca eiseni

Hoe groot wordt Xenotoca eiseni?

Mannetjes worden 5 tot 6 cm, vrouwtjes zijn iets groter en worden 6 tot 7 cm.

Heeft Xenotoca eiseni een verwarming nodig?

In een woonkamer meestal niet. De soort voelt zich goed bij 20 tot 24 °C en waardeert een koelere winterperiode.

Is Xenotoca eiseni agressief?

Hij is actief en kan aan vinnen bijten. Vissen met lange vinnen zijn daarom geen goede medebewoners.

Hoe planten Xenotoca eiseni zich voort?

Ze zijn levendbarend. Na zeven tot acht weken dracht worden 5 tot 50 grote jongen geboren, die via de trofotaenia door de moeder zijn gevoed.

Is Xenotoca eiseni bedreigd?

Ja, op de Rode Lijst van de IUCN staat hij als bedreigd. In de hobby worden populaties daarom vaak per vindplaats zuiver gehouden.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.