Zwartzee-naaldvis (Syngnathus abaster)

Deze kleine naaldvis leeft in kustwateren en rivieren rond de Zwarte en Middellandse Zee. Hij verdraagt zoet tot brak water en is een specialiteit voor koudwateraquaria.

Zwartzee-naaldvis (Syngnathus abaster)
Foto: Giacomo Radi, via Wikimedia Commons (GFDL)

Over deze vis

De Zwartzee-naaldvis, in het Engels black-striped pipefish genoemd, is een verwante van de zeepaardjes. De geslachtsnaam Syngnathus komt uit het Grieks en betekent zoiets als ‘samengegroeide kaken’, een verwijzing naar de buisvormige, tandloze bek waarmee de prooi wordt opgezogen. Het lichaam is lang en dun en bekleed met benige ringen. Doordat de kop, snuit en romp één rechte lijn vormen, lijkt de vis een stukje plantenstengel wanneer hij tussen zeegras hangt.

De soort is verspreid van de Atlantische kust rond Gibraltar en de Golf van Biskaje tot in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Kenmerkend is dat hij niet alleen in zout water voorkomt, maar ook in lagunes, riviermondingen en de benedenloop van rivieren. Hij is daarmee veel minder streng aan zeewater gebonden dan de meeste zeenaalden. In het stroomgebied van de Wolga is hij zelfs in zoet water terechtgekomen na introductie, wat opnieuw laat zien hoe verdraagzaam hij is.

Mannetjes en vrouwtjes zijn te onderscheiden aan de kleur: de mannetjes hebben doorgaans meer donkere banden over het lijf. Zoals bij alle zeenaalden draagt het mannetje de bevruchte eieren in een broedbuidel aan de onderzijde. De jongen verlaten de buidel met behulp van spiertrekkingen en kunnen bij gevaar er soms weer in terugkeren. Ze zwemmen horizontaal met golvende bewegingen van de rugvin en verankeren zich met de staart aan zeegras of planten.

In het wild eet hij kleine kreeftachtigen, visbroed en zoöplankton, die hij door zijn buisvormige bek naar binnen zuigt. Alleen wat klein genoeg is om in één keer door te slikken komt in aanmerking. De IUCN beschouwt de soort als niet bedreigd. Als aquariumvis is hij veel zeldzamer dan zijn tropische verwanten en vooral bekend bij liefhebbers van koud en licht brak water.

In het kort

Wetenschappelijke naamSyngnathus abaster
FamilieSyngnathidae (zeenaalden en zeepaardjes)
HerkomstZuid-Europa (kusten en rivieren van de Middellandse en Zwarte Zee)
VindplaatsEuropa – Landen rond de Middellandse en Zwarte Zee – Kustwateren, lagunes en riviermondingen
Maximale grootte15–20 cm
Minimale aquariumgrootte100 liter (80 cm)
Temperatuur12 – 24 °C
pH7,5 – 8,5
Hardheid (GH)10 – 25
GroepsgrootteKleine groep
GedragVreedzaam, traag
MoeilijkheidMoeilijk
Levensduur2–3 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersJa
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteKleine groep

Welke vissen passen bij de Zwartzee-naaldvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Syngnathus komt van het Griekse syn (‘samen’) en gnathos (‘kaak’), naar de vergroeide kaken die een zuigbuisje vormen. Het geslacht werd in 1758 beschreven door Linnaeus.

abaster is vernoemd naar Abaster, het zwarte paard van de wagen van Pluto. Mogelijk slaat het op de donkere, groenbruine kleur van deze naaldvis.

De soort werd in 1827 beschreven door Risso.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Zeegrasvelden, lagunes en benedenlopen van rivieren, in zoet tot brak water.

Waterwaarden in de natuur: hard, basisch water van wisselende temperatuur.

Waterwaarden in het aquarium

  • Eventueel licht brak

Aquarium en inrichting

Een rustig soortaquarium met fijnbladige planten, zand en weinig stroming. Geen snelle medebewoners die het voer wegkapen.

Biotoop nabootsen: zand, zeegrasachtige planten zoals Vallisneria en rustige stroming.

Voeding

In de natuur: kleine kreeftachtigen en zoöplankton.

In het aquarium: levende artemia, cyclops en daphnia; diepvriesvoer soms na gewenning.

Voortplanting

Het mannetje draagt de eieren in een broedbuidel; de jongen zijn direct zelfstandig.

Tips uit de praktijk

Houders noemen hem boeiend maar arbeidsintensief vanwege het levende voer.

Wat andere houders vaak merken: de eerste weken draaien om voer. Nieuwe dieren nemen in het begin vrijwel alleen levende artemia of watervlooien, en pas na weken accepteren sommigen kleine stukjes bevroren voer die je vlak voor de neus laat drijven. Een vaste, kleine hoeveelheid levend voer per dag werkt beter dan af en toe een grote portie. Let ook op de vorm van de vis: een hol wordende buik of een ingevallen kop betekent dat er te weinig gegeten wordt.

Water en temperatuur zijn een aandachtspunt, want deze vis houdt van koeler water en verdraagt warmte in de zomer slecht. In een woonkamer kan een warme dag dus al voor problemen zorgen. Een bak in een koelere ruimte of met een koeling scheelt veel. Verder zie je bij nieuwe dieren nogal eens schimmelplekken of huidbeschadigingen als ze tegen decoratie of andere bewoners botsen; een rustige, goed beplante bak voorkomt de meeste ellende.

Als medebewoners kunnen kleine, rustige koudwatervissen soms goed samen, mits ze niet voer wegsnaaien. Dat is precies de valkuil: naaldvissen verliezen bijna altijd het voedselgevecht. Kies daarom voor een soortaquarium of een bak met alleen kleine garnalen, waarbij de naaldvis de eerste keus heeft bij het voeren.

Voor wie is dit een geschikte vis? Voor de ervaren houder die wil experimenteren met een bijzonder biotoop en geduld heeft voor levend voer. Voor beginners is hij te veeleisend. De korte levensduur maakt bovendien dat je op tijd moet nadenken over het bijhouden van een nieuwe groep.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Unieke broedzorg door het mannetje
  • Geen verwarming nodig

Nadelen

  • Vraagt levend voer
  • Kort levend

Veelgestelde vragen over de Zwartzee-naaldvis

Hoe groot wordt de Zwartzee-naaldvis?

De Zwartzee-naaldvis wordt 15 tot 20 cm. Hij is vredelievend en beweegt traag door de beplanting.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de Zwartzee-naaldvis?

Reken op minimaal 100 liter (80 cm). Hou hem in een kleine groep in een rustig aquarium met veel planten.

Is de Zwartzee-naaldvis geschikt voor beginners?

Nee, hij is moeilijk te houden. Hij leeft slechts 2 tot 3 jaar, verdraagt zoet tot brak water en is een specialiteit voor koudwateraquaria.

Met welke vissen kun je de Zwartzee-naaldvis combineren?

Kies rustige vissen die licht brak water en een koel aquarium verdragen en niet om het voer vechten, zoals de Driedoornige stekelbaars en de Zwartbekgrondel. Let erop dat de naaldvis genoeg voer krijgt.

Welke planten passen bij de Zwartzee-naaldvis?

Koudwaterplanten die licht brak water verdragen, zoals Grof hoornblad en Bronmos, geven de naaldvis dekking.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.