Vallisneria (Vallisneria spiralis) is een klassieke achtergrondplant met lange, smalle, lintvormige bladeren die in het aquarium tot aan het wateroppervlak groeien en daar met de stroming meebewegen. De soort komt van nature voor van Zuid-Europa tot Afrika en Zuid-Azië, groeit snel via uitlopers en vraagt geen CO2. Daardoor is hij al generaties lang een van de meest verkochte aquariumplanten.

Over deze plant
Vallisneria spiralis werd in 1753 door Linnaeus beschreven en is daarmee een van de eerst benoemde waterplanten. Het geslacht is vernoemd naar de Italiaanse natuurkundige Antonio Vallisneri. In het Engels heet de plant tape grass, eelgrass of Italian val, in Duitse winkels Sumpfschraube. In Nederland wordt de soort in de handel meestal gewoon vallisneria of Vallisneria spiralis genoemd.
De plant hoort bij de waterkaardefamilie (Hydrocharitaceae), dezelfde familie als kikkerbeet, krabbenscheer en waterpest. Het is geen stengelplant, maar een rozetplant: uit een korte wortelstok groeit een bundel lange, grasachtige bladeren. Die bladeren zijn lichtgroen, ongeveer 5 tot 10 mm breed en kunnen in het wild een meter of langer worden. In het aquarium blijven ze meestal tussen de 30 en 80 cm.
De naam spiralis slaat niet op het blad, maar op de bloemsteel. De soort is tweehuizig: er zijn mannelijke en vrouwelijke planten. De vrouwelijke bloem groeit op een lange, dunne steel naar het wateroppervlak. Mannelijke bloempjes laten los van de plant, drijven naar boven en bestuiven daar de vrouwelijke bloem. Daarna rolt de steel zich als een spiraal op en trekt het vruchtje weer onder water.
De taxonomie van Vallisneria is nog niet helemaal opgehelderd. Planten die als V. spiralis uit Azië worden geïmporteerd, blijken soms Vallisneria denseserrulata te zijn, en zonder bloemen zijn de soorten lastig uit elkaar te houden. Oudere Australische meldingen van V. spiralis gaan in werkelijkheid over V. nana of V. australis. In de handel geldt de vuistregel dat planten met gladde, smalle, rechte bladeren als V. spiralis worden verkocht. Daarnaast bestaat een vorm met kurkentrekkerachtig gedraaid blad, die vaak als schroefvallisneria of ‘Tortifolia’ wordt aangeboden.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Vallisneria spiralis L. |
|---|---|
| Familie | Waterkaardefamilie (Hydrocharitaceae) |
| Herkomst | Zuid-Europa, Afrika en West- tot Zuid-Azië |
| Vindplaats | Europa – Italië, Frankrijk, Portugal, Griekenland, Balkan, Oekraïne; ook Noord- en tropisch Afrika, Midden-Oosten, Centraal-Azië en India – Trage rivieren, kanalen, sloten en meren |
| Hoogte | 30 – 80 cm |
| Groeisnelheid | Snel |
| Licht | Gemiddeld (groeit ook bij weinig licht) |
| CO2 | Niet nodig |
| Temperatuur | 20 – 28 °C |
| pH | 6,0 – 8,0 |
| Hardheid (GH) | 4 – 20 °dGH |
| Plaats in het aquarium | Achtergrond, zijkanten |
| Vermeerdering | Uitlopers |
| Moeilijkheid | Zeer makkelijk |
Natuurlijke leefomgeving
Het natuurlijke verspreidingsgebied van Vallisneria spiralis is groot: van Portugal, Frankrijk, Zwitserland en Italië via de Balkan, Oekraïne en Zuid-Rusland tot Centraal-Azië, en via het Midden-Oosten tot India, Sri Lanka en Thailand. Ook in Noord-Afrika en grote delen van tropisch en zuidelijk Afrika komt de soort voor. In Spanje is hij uitgestorven. In onder meer Nederland, België, Duitsland en Groot-Brittannië is de plant niet inheems, maar door mensen ingevoerd.
De plant groeit vooral in voedselrijk, traag stromend of stilstaand water in het laagland, zoals kanalen, sloten, rivieren en soms meren. Hij wordt gevonden op dieptes van ongeveer 0,2 tot 3,5 meter, in zoet en soms licht brak water. In heldere, ondiepe rivierdelen kan hij dichte, onderwaterweiden vormen. De bodem bestaat er meestal uit zand of slib, waarin de wortels zich makkelijk verankeren.
Omdat de soort uit gematigde én tropische streken komt, verdraagt hij een opvallend breed temperatuurbereik, van ongeveer 5 tot 30 °C. In het tropische aquarium groeit hij het best tussen 20 en 28 °C, maar hij is ook geschikt voor een onverwarmd aquarium of een vijver in de zomer.
Verzorging in het aquarium
Vallisneria is een van de makkelijkste achtergrondplanten die er zijn. Zodra de plant zich gevestigd heeft, groeit hij snel en vormt hij zonder veel hulp een dichte groene wand.
- Licht: gemiddeld licht is ideaal. Bij weinig licht groeit de plant trager, maar omdat de bladeren naar het oppervlak groeien, vangen ze daar alsnog veel licht.
- CO2: niet nodig. De plant kan koolstof halen uit het bicarbonaat in hard water, daarom doet hij het juist in harder, kalkrijk water vaak goed.
- Voeding en bemesting: vallisneria neemt veel voeding op via de wortels. Een voedingsbodem of af en toe een voedingstablet bij de wortels helpt, aangevuld met een vloeibare mest met ijzer.
- Bodem: zand of fijn grind volstaat. Zorg dat de wortels zich goed kunnen uitbreiden.
- Snoeien: bladeren die op het wateroppervlak blijven drijven, kunnen worden afgeknipt. Knip een blad dan liefst helemaal bij de basis af, want afgeknipte bladpunten worden bruin en groeien niet verder.
Advies: wees voorzichtig met vloeibare koolstof op basis van glutaaraldehyde. Vallisneria staat bekend als gevoelig voor deze middelen en kan er zelfs bij de aanbevolen dosering volledig door wegsmelten.
Planten en vermeerderen
Haal de plant uit het potje en verwijder de steenwol voorzichtig. Plant de wortels in de bodem, maar laat de kroon, het witte overgangsdeel tussen wortels en bladeren, net boven de bodem uitsteken. Wordt de kroon ingegraven, dan gaat de plant rotten. Een tussenruimte van een paar centimeter per plant is genoeg, want de groep wordt vanzelf dichter.
Vermeerderen gebeurt vrijwel volledig via uitlopers. Vanuit de moederplant groeien dunne ranken over de bodem, waaraan om de paar centimeter een nieuwe jonge plant ontstaat. Zo vormt zich na enkele weken een hele rij nieuwe planten. Wie de groep op zijn plek wil houden, knipt de uitloper door zodra de jonge plant een paar eigen wortels en bladeren heeft, en verplaatst hem of geeft hem weg. Stekken zoals bij stengelplanten is bij vallisneria niet mogelijk. Zaadvorming in het aquarium wordt zelden gezien.
Geschikt voor
Vallisneria is geschikt voor vrijwel elk gezelschapsaquarium vanaf ongeveer 60 liter, en komt het best tot zijn recht in hogere bakken, waar de lange bladeren mooi kunnen uitgroeien. De plant werkt goed als groene achtergrond, langs de zijkanten of om techniek als een filterbuis of verwarmer te verbergen. Omdat hij hard water goed verdraagt, is hij ook populair in aquaria met levendbarenden en in bakken met hardwaterliefhebbers zoals sommige cichliden, zolang die niet graven of planten eten.
Voor een Europees biotoop of een koudwateraquarium is het een logische keuze, bijvoorbeeld in een nagebootste Nederlandse sloot, al is de soort hier zelf ingevoerd. Hij combineert goed met andere planten uit stilstaand water, zoals grof hoornblad. Voor kleinere aquaria is de dwergvallisneria een fijner alternatief.
Tips uit de praktijk
Houders merken vaak dat vallisneria in de eerste weken na het planten terugvalt: oude bladeren worden glazig, bruin of vallen uit elkaar. Dit wegsmelten is heel gebruikelijk, zeker bij planten die in de kwekerij onder andere omstandigheden zijn opgekweekt. Laat de plant gewoon staan. Zolang de kroon gezond is, verschijnen binnen een tot drie weken nieuwe bladeren uit het hart.
Gele of glazige jonge bladeren wijzen vaak op een tekort aan voeding bij de wortels, met name ijzer en kalium. Een paar voedingstabletten bij de wortels lost dat meestal op. Plotseling wegsmelten van een plant die al maanden goed groeide, heeft vaak een andere oorzaak: het gebruik van vloeibare koolstof of een sterke verandering in waterwaarden.
De lange bladeren drijven bovenin het aquarium en vormen daar een groen dak. Dat ziet er natuurlijk uit en biedt rust aan schuwe vissen, maar het neemt ook licht weg van de planten eronder. Dun de groep daarom regelmatig uit door hele planten met wortel en al te verwijderen. Gebruik bij het uitdunnen een schaar om uitlopers door te knippen, zodat de omliggende planten niet worden losgetrokken.
Gooi overtollige planten nooit weg in een sloot, vijver of rivier. Vallisneria spiralis kan zich buiten zijn natuurlijke verspreidingsgebied vestigen en dichte velden vormen. Plantresten horen in de groenbak.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Zeer makkelijk, ook geschikt voor beginners
- Groeit snel en neemt veel voeding op, wat algen helpt te beperken
- Heeft geen CO2 nodig en doet het goed in hard water
- Vormt via uitlopers vanzelf een dichte achtergrond
- Breed temperatuurbereik, ook geschikt voor koudwateraquaria
Nadelen
- Gevoelig voor vloeibare koolstof op basis van glutaaraldehyde
- Smelt na het planten vaak eerst terug
- Te groot voor kleine en lage aquaria
- Uitlopers verspreiden zich door de hele bak als niet wordt ingegrepen
- Lange bladeren aan het oppervlak kunnen planten eronder overschaduwen
Veelgestelde vragen over de vallisneria
Hoe snel groeit Vallisneria spiralis?
Snel, zodra de plant zich heeft gevestigd. Na een aanloopperiode van een paar weken groeien de bladeren door tot het wateroppervlak en vormt de plant regelmatig nieuwe uitlopers met jonge planten. Binnen enkele maanden kan zo uit een paar planten een dichte groep ontstaan.
Heeft vallisneria veel licht en CO2 nodig?
Nee. Gemiddeld licht is voldoende en CO2 is niet nodig. De plant kan koolstof uit hard water benutten. Voeding bij de wortels, bijvoorbeeld via voedingstabletten, is belangrijker dan extra licht of CO2.
Moet vallisneria geplant of vastgebonden worden?
Geplant. Vallisneria wortelt in de bodem en kan niet op hout of steen worden vastgebonden. Plant de wortels in zand of grind en laat de kroon net boven de bodem uitsteken, anders gaat de plant rotten.
Waarom smelt vallisneria of wordt hij geel?
Kort na het planten smelt vallisneria vaak terug terwijl hij zich aanpast; nieuwe bladeren volgen meestal binnen een tot drie weken. Gele bladeren wijzen vaak op een tekort aan voeding bij de wortels. Plotseling wegsmelten wordt vaak veroorzaakt door vloeibare koolstof op basis van glutaaraldehyde of een ingegraven kroon.
Met welke vissen is vallisneria geschikt?
Met vrijwel alle gezelschapsvissen, zoals levendbarenden, tetra’s, barbelen, goerami’s en pantsermeervallen, en met garnalen. Grote planteneters zoals goudvissen kunnen aan de bladeren knabbelen, en graafvissen kunnen jonge planten wel losmaken, dus plant ze stevig.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
