Gymnogeophagus terrapurpura is een betrekkelijk nieuw beschreven aardeter uit Uruguay: een kleurrijke, zandzeevende cichlide die gewend is aan koele winters. Een prachtige soort voor wie bereid is het seizoensritme van zijn thuisland na te bootsen.

Eigen foto van Alessandro
Over deze vis
Gymnogeophagus terrapurpura werd in 2016 wetenschappelijk beschreven door Marcelo Loureiro, Matías Zarucki, Luiz Malabarba en Iván González-Bergonzoni, in het tijdschrift Neotropical Ichthyology. De soortnaam verwijst naar ‘La Tierra Purpúrea’, het paarse land: een oude bijnaam voor Uruguay, bekend geworden door het gelijknamige boek van de schrijver W.H. Hudson. Daarmee is de naam meteen een knipoog naar het land waar deze vis vrijwel uitsluitend voorkomt. Daarvoor werd de soort in de hobby en in collecties vaak verward met verwante Gymnogeophagus-soorten, die er op het eerste gezicht sterk op lijken.
Het geslacht Gymnogeophagus omvat de ‘aardeters’ van het zuidelijke deel van Zuid-Amerika. Anders dan de bekende Geophagus-soorten uit de Amazone leven ze in een subtropisch klimaat met duidelijke seizoenen: warme zomers en koele tot koude winters. Binnen het geslacht zijn er muilbroeders en substraatbroeders. G. terrapurpura hoort bij de substraatbroeders: de eitjes worden op een steen of ander hard oppervlak gelegd en door beide ouders bewaakt.
Volwassen mannetjes zijn de blikvangers. Ze krijgen verlengde rug- en aarsvinnen, een glanzend lichaam met blauwe en groene glans op de schubben en een gekleurde tekening in de vinnen. Vrouwtjes blijven kleiner en zijn soberder gekleurd, al kleuren ook zij op tijdens de broedperiode. Zoals bij veel aardeters staan de ogen vrij hoog op een langwerpige kop, en de bek is gemaakt om happen zand op te nemen en door de kieuwen weer uit te spuwen.
In de hobby is de soort nog steeds weinig verspreid. De dieren die je tegenkomt, komen meestal uit de kweek van liefhebbers van Zuid-Amerikaanse ‘koudwater’-cichliden. Wie hem kan vinden, heeft een soort met veel gedrag, mits je rekening houdt met zijn behoefte aan een koele winterperiode.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Gymnogeophagus terrapurpura |
|---|---|
| Familie | Cichlidae |
| Herkomst | Uruguay: zijrivieren van de benedenloop van de Río Uruguay en kustrivieren van de Río de la Plata en de Atlantische Oceaan |
| Vindplaats | Zuid-Amerika – Uruguay – Río Uruguay, Río de la Plata en Atlantische kustrivieren |
| Maximale grootte | Ongeveer 12 cm totale lengte (9,2 cm standaardlengte gemeten) |
| Minimale aquariumgrootte | 120 cm / 240 liter |
| Temperatuur | 20 – 25 °C in het seizoen, ’s winters enkele maanden onder 16 °C |
| pH | 7,0 – 8,0 |
| Hardheid (GH) | 5 – 15 °dGH |
| Groepsgrootte | Groepje, bij voorkeur meer vrouwtjes dan mannetjes |
| Gedrag | Territoriaal, vooral in de broedtijd |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | Enkele jaren; met winterrust vaak langer |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Kleine groep |
Welke vissen passen bij de Gymnogeophagus terrapurpura?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Gymnogeophagus komt van het Griekse gymnos (‘naakt’): Geophagus-achtige cichliden met schubloze wangen en een schubloze lijn vóór de rugvin. Het geslacht werd in 1918 beschreven door Miranda Ribeiro.
terrapurpura is vernoemd naar de roman The Purple Land (Spaans: La Tierra Purpúrea, 1885) van William Henry Hudson, waarin de hoofdpersoon door hetzelfde deel van Uruguay reist waar deze vis voorkomt.
De soort werd in 2016 beschreven door Loureiro, Zarucki, Malabarba en González-Bergonzoni.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort leeft in Uruguay, van de Río Arapey in het middenstroomgebied van de Río Uruguay tot de zijrivieren van de benedenloop, en verder in de kustrivieren die uitkomen in de Río de la Plata en de Atlantische Oceaan. Het gaat om uiteenlopende zoetwaterbiotopen: rivieren en beken, ondiepe meren en plassen in uiterwaarden, meestal boven een bodem van keien, zand of modder.
Het klimaat is subtropisch. In de zomer wordt het water warm, in de winter daalt de temperatuur ver onder wat de meeste tropische vissen verdragen. Die seizoenswisseling stuurt het jaarritme van de vissen, inclusief de voortplanting in voorjaar en zomer.
Waterwaarden in het aquarium
Neutraal tot licht alkalisch water met een gemiddelde hardheid is ideaal. Belangrijker dan precieze waarden is schoon, zuurstofrijk water, want aardeters zijn gevoelig voor slechte waterkwaliteit.
- Het grootste deel van het jaar 20 tot 25 °C
- Een winterperiode van ongeveer drie maanden onder 16 °C
- Wekelijks 25 tot 40% verversen
- Goede filtering en wat stroming voor zuurstof
Aquarium en inrichting
Een bak vanaf 120 cm met een dikke laag fijn, zacht zand, zodat de vissen kunnen zeven zonder hun kieuwen te beschadigen. Gebruik wat hout en stenen om territoria af te bakenen en leg een paar platte stenen neer als legplek.
Biotoop nabootsen: lichte zandbodem, ronde stenen, wat takken en weinig planten. Gewortelde planten worden omgewoeld; gebruik eventueel planten op hout of steen. Een onverwarmde bak in een koele ruimte maakt de winterrust eenvoudig.
Gedrag en gezelschap
Buiten de broedtijd zijn ze redelijk verdraagzaam, al heeft elk mannetje zijn eigen stukje bodem. In de broedtijd verdedigen paren hun legplek fel. Geschikte medebewoners zijn vissen die ook koeler water verdragen, zoals andere soorten uit het zuiden van Zuid-Amerika, bijvoorbeeld de gevlekte pantsermeerval (Corydoras paleatus). Echte tropische vissen passen niet, omdat die de winterrust niet aankunnen.
Voeding
In de natuur: kleine ongewervelden, insectenlarven en organisch materiaal die ze uit het zand zeven.
In het aquarium: zinkend korrelvoer en diepvriesvoer zoals muggenlarven, artemia en mysis. Laat het voer naar de bodem zakken, zodat de vissen hun natuurlijke zeefgedrag laten zien. In de koude periode eten ze veel minder; voer dan zuinig.
Voortplanting
Seizoensgebonden substraatbroeder. Na hofmakerij met vinvertoon en draaiende bewegingen legt het vrouwtje een legsel eitjes op een schoongemaakte steen. In het wild ligt de broedtijd in de zuidelijke zomer, ruwweg van november tot januari, en verdedigen zowel mannetjes als vrouwtjes fel hun territorium. Na enkele dagen komen de eitjes uit; zoals bij verwante substraatbroeders worden de larven vaak naar kuiltjes in het zand verplaatst. Vrijzwemmende jongen eten pas uitgekomen artemia en fijngemaakt droogvoer.
Tips uit de praktijk
Houders van Gymnogeophagus zijn het over één ding eens: sla de winterrust niet over. Vissen die het hele jaar warm worden gehouden, lijken het eerst prima te doen, maar verbleken vaak, worden vatbaarder voor ziekte en leven duidelijk korter. Met een koele periode krijg je vitalere vissen, betere kleuren en een betrouwbaardere kweek in het voorjaar.
De makkelijkste manier is de bak in een onverwarmde ruimte te zetten, zoals een garage of kelder die vorstvrij blijft, en de verwarming in de herfst uit te zetten. In een warme woonkamer is een koeler vaak nodig. Laat de temperatuur geleidelijk zakken en weer stijgen; plotselinge sprongen geven stress.
Een veelgemaakte fout is grof of scherp grind. Aardeters zeven de hele dag zand, en met de verkeerde bodem beschadigen ze hun kieuwen of houden ze op met zoeken. Fijn rivierzand is dus geen luxe. Ook de waterkwaliteit verdient aandacht: deze vissen reageren snel op oplopende nitraat met minder kleur en ingeklemde vinnen.
In het voorjaar, als de temperatuur stijgt, verandert de sfeer in de bak. Mannetjes kleuren op en gaan territoria afbakenen. Zorg dan voor genoeg stenen en zichtlijnen, zodat zwakkere dieren kunnen uitwijken. Liefhebbers houden ze daarom graag in een iets grotere groep met meer vrouwtjes dan mannetjes.
Wie deze soort zoekt, komt meestal uit bij gespecialiseerde kwekers en verenigingen. Vraag naar de vindplaats van de ouderdieren en voorkom kruising met verwante soorten. Eerlijk advies: kies deze vis alleen als je de winterrust echt kunt bieden; dan heb je een zeldzame, levendige cichlide die je jaren plezier geeft.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Kleurrijke mannetjes met lange vinnen
- Boeiend zeef- en broedgedrag
- Geen verwarming nodig in een koele ruimte
Nadelen
- Heeft een koele winterperiode nodig
- Woelt planten om
- Zeldzaam in de handel
Veelgestelde vragen over Gymnogeophagus terrapurpura
Hoe groot wordt Gymnogeophagus terrapurpura?
Mannetjes worden ongeveer 12 cm; vrouwtjes blijven kleiner.
Heeft deze vis verwarming nodig?
Meestal niet in een kamer op normale temperatuur. Belangrijker is dat hij ’s winters zo’n drie maanden onder 16 °C kan staan.
Hoe groot moet het aquarium zijn?
Reken op minimaal 120 cm en 240 liter, met veel bodemoppervlak en fijn zand.
Hoe herken je mannetjes en vrouwtjes?
Mannetjes zijn groter, kleurrijker en hebben verlengde rug- en aarsvinnen.
Hoe kweek je Gymnogeophagus terrapurpura?
Na een winterrust zet je de temperatuur geleidelijk hoger. Paren leggen dan eitjes op een steen en verzorgen samen de jongen.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
