Atlantische slijkspringer (Periophthalmus barbarus)

De Atlantische slijkspringer is een vis die liever op het land zit dan in het water. Met zijn uitpuilende ogen en gespierde borstvinnen kruipt en springt hij over het slik. Een fascinerende, maar veeleisende soort voor een paludarium.

Atlantische slijkspringer (Periophthalmus barbarus)
Foto: Dezidor, via Wikimedia Commons (CC BY 3.0)

Over deze vis

De Atlantische slijkspringer werd in 1766 door Linnaeus beschreven als Periophthalmus barbarus. De geslachtsnaam is samengesteld uit Griekse woorden en verwijst naar de bijzondere ogen; Periophthalmus wordt vaak vertaald als ‘rondom-kijker’. De soort hoort bij de slijkspringers, een groep grondelachtigen die tegenwoordig in de familie Oxudercidae wordt geplaatst, en is de enige slijkspringer die in West-Afrika voorkomt. In oudere literatuur staan slijkspringers nog onder de echte grondels (Gobiidae). In het Engels heet hij Atlantic mudskipper.

Het uiterlijk is onmiskenbaar. De ogen staan hoog op de kop, dicht bij elkaar, en kunnen in de kop worden teruggetrokken om ze vochtig te houden. De spieren in de borstvinnen zijn sterk ontwikkeld, zodat de vis als op krukken over het slik kan lopen, en met een flinke slag van de staart kan hij enkele tientallen centimeters springen. De kleur is grijsbruin tot olijfgroen met lichte stippen en donkere vlekken, en de rugvinnen zijn vaak fraai gekleurd, vooral bij de mannetjes. Die klappen ze tijdens de baltsen en territoriumgevechten omhoog om indruk te maken.

Hij leeft in mangroven en op wadplaten langs de kust van West-Afrika, waar hij bij eb op het droogvallende slik jaagt en bij vloed schuilt in holen. Zijn lichaam is aangepast aan een amfibisch leven: hij ademt deels via zijn huid en de bekleding van de mond en keel, en neemt lucht- en waterbel mee in een vergrote kieuwholte. Mannetjes graven diepe holen in het slik, waarin ook een luchtzakje wordt bewaard. Die holen worden fel verdedigd tegen soortgenoten, en ook de paring vindt daar plaats.

De soort wordt niet als bedreigd gezien, maar zijn leefgebied, de mangroven, staat in veel gebieden onder druk. Hij wordt zelden gekweekt, en de meeste dieren in de handel zijn wildvang. Dat verklaart waarom ze vaak in slechte conditie bij de winkel aankomen. In de hobby is de slijkspringer een begeerde show-vis, vooral voor paludaria, maar hij wordt nog te vaak als gewone aquariumvis verkocht.

In het kort

Wetenschappelijke naamPeriophthalmus barbarus
FamilieOxudercidae
HerkomstWest-Afrika (kust van Senegal tot Angola, mangroven)
VindplaatsAfrika – Senegal tot Angola – Mangroven en riviermondingen langs de Atlantische kust
Maximale grootte16 cm (in de natuur zelden tot 25 cm)
Minimale aquariumgrootte100 cm paludarium met land- en waterdeel
Temperatuur25 – 30 °C
pH7,5 – 8,5
Hardheid (GH)10 – 20 °dGH
GroepsgrootteSolitair of meerdere in een zeer ruim paludarium
GedragTerritoriaal
MoeilijkheidMoeilijk
Levensduur5 – 8 jaar
KarakterSemi-agressief
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen of in een groep

Welke vissen passen bij de Atlantische slijkspringer?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Periophthalmus komt van het Griekse peri (‘rondom’) en ophthalmos (‘oog’), naar de huidplooi onder het oog waarmee slijkspringers hun ogen beschermen zonder ze te sluiten. Het geslacht werd in 1801 beschreven door Bloch en Schneider.

barbarus is Latijn voor ‘vreemd’ of ‘buitenlands’. Dat is niet uitgelegd; mogelijk slaat het op het ongewone uiterlijk, met de ogen dicht bij elkaar boven op de kop.

De soort werd in 1766 beschreven door Linnaeus.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De slijkspringer leeft in mangroven en op wadplaten langs de West-Afrikaanse kust. Bij eb jaagt hij op het droogvallende slik, bij vloed trekt hij zich terug in holen of klimt hij op wortels.

Hij ademt voor een groot deel via zijn huid en een voorraadje water in zijn kieuwholte. Daarom moet hij regelmatig nat worden, maar kan hij ook uren boven water doorbrengen.

Waterwaarden in het aquarium

Brak water is noodzakelijk; in zoet water wordt hij ziek.

  • Brak water met een stabiel zoutgehalte
  • Warme, vochtige lucht boven het water
  • Regelmatig verversen, want het waterdeel is vaak klein

Aquarium en inrichting

Een paludarium vanaf 100 cm met een flauw oplopend land- of slikdeel, ondiep water en een goed sluitend deksel. De luchtvochtigheid moet hoog blijven.

Biotoop nabootsen: zand en fijne klei, mangrovewortels, stenen die boven het water uitsteken en een ondiep waterdeel.

Gedrag en gezelschap

Mannetjes zijn territoriaal en voeren indrukwekkende gevechten met opgezette rugvinnen en open bek. Houd ze alleen of in een zeer ruime opstelling. Andere vissen passen er zelden bij, behalve eventueel de schuttersvis in een groot brakwaterpaludarium.

Voeding

In de natuur: insecten, krabbetjes, wormen en kleine kreeftachtigen.

In het aquarium: levende insecten zoals krekels en fruitvliegjes, diepvries mysis en garnalen. Veel voer wordt op het land gepakt.

Voortplanting

In de natuur graven mannetjes een diep hol in het slik. Kweek in gevangenschap is vrijwel niet bekend.

Tips uit de praktijk

Weinig vissen lijken zo op een klein reptiel of amfibie. Een slijkspringer zit het grootste deel van de dag op een wortel boven het water en houdt alles om zich heen in de gaten, met die typische draaiende ogen.

Maar eerlijk is eerlijk: dit is geen vis voor een gewoon aquarium. In winkels zie je ze soms in een bak vol zoet water zonder landdeel. Dan gaan ze snel achteruit.

Advies: bouw eerst het paludarium, zorg dat de luchtvochtigheid en het zout kloppen, en haal dan pas de vis.

De eerste weken bepalen bij een slijkspringer of hij het redt. Dieren uit de handel zijn vaak verzwakt en dun, en eten de eerste dagen niet. Zorg dat de bak direct goed staat: voldoende land, warme lucht, een deksel en brak water. Zet hem nooit eerst in een tijdelijke bak met zoet water, want daar gaat hij snel achteruit. Geef hem rust en dim de verlichting zodat hij niet blijft schrikken.

Eten is lastig. Levende voertjes zoals fruitvliegjes, kleine krekels en meelwormpjes worden meestal als eerste geaccepteerd, omdat de beweging de jachtinstinct opwekt. Een truc is om voer op het land met een pincet te laten bewegen. Later kan hij ook aan diepvries mysis en garnalen wennen. Veel voorkomende problemen zijn huidschimmel door te vochtige of vuile bodem, magere dieren door te weinig voedsel en uitdroging als het land te droog is. Een vis met matte, ingevallen ogen is meestal in nood.

Wat pas na maanden opvalt, is het gedrag. Mannetjes maken fraaie vertoningen met hun rugvin en krijgen soms ruzie om een stukje land. In een grote opstelling kun je ze een tijd samen houden, maar in een gewoon paludarium kun je beter maar een dier nemen. Over kweek is in de literatuur weinig succes bekend.

De slijkspringer is alleen geschikt voor ervaren houders die een paludarium willen bouwen met brak water. Voor een gewoon aquarium is hij niet geschikt. Eerlijk advies: kijk eerst of je de bak kunt bouwen, en koop de vis pas daarna. Dan heb je een fascinerend dier dat veel laat zien, maar wel veel aandacht vraagt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uniek gedrag, half vis half landdier
  • Wordt tam en eet uit de hand

Nadelen

  • Paludarium met brak water nodig
  • Territoriaal
  • Veeleisend in verzorging

Lees ook: een biotopenaquarium inrichten.

Veelgestelde vragen over de Atlantische slijkspringer

Hoe groot wordt de Atlantische slijkspringer?

De Atlantische slijkspringer (Periophthalmus barbarus) wordt ongeveer 16 cm lang. In de natuur haalt hij zelden 25 cm.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor een Atlantische slijkspringer?

Hij heeft een paludarium van minimaal 100 cm nodig, met zowel een land- als een waterdeel. Een gewoon aquarium zonder land is niet geschikt, want hij brengt een groot deel van zijn tijd buiten het water door.

Is de Atlantische slijkspringer geschikt voor beginners?

Nee, hij is moeilijk. Het gaat om een territoriale soort die brak water, een warm paludarium en veel kennis vraagt.

Met welke vissen kun je de Atlantische slijkspringer combineren?

Het beste houd je hem alleen, of met meerdere slijkspringers in een zeer ruim paludarium. Gewone zoetwatervissen passen niet bij zijn brakke waterdeel, dus kies buren alleen als je zeker weet dat ze dat water aankunnen.

Welke planten passen bij de Atlantische slijkspringer?

Alleen planten die tegen licht brak water kunnen, zoals het speerblad en het dwergspeerblad. Zet ze op hout of stenen boven of net in het water.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.