Harlekijnrasbora (Trigonostigma heteromorpha)

De harlekijnrasbora is een oranje-koperkleurige scholenvis met een opvallende zwarte driehoek op de achterkant van het lichaam. Hij is vreedzaam en sterk, en een klassieker in het beplante gezelschapsaquarium.

Harlekijnrasbora (Trigonostigma heteromorpha)
Foto: Roel Balingit, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze vis

De harlekijnrasbora werd in 1904 door Georg Duncker beschreven als Rasbora heteromorpha. De soortnaam is Grieks en betekent ‘met een andere vorm’, een verwijzing naar de opvallende tekening die anders is dan bij andere rasbora’s. Later werd hij met een paar verwanten ondergebracht in het geslacht Trigonostigma, ‘driehoekige vlek’, naar de zwarte driehoek op het achterlijf. In oudere boeken en winkels staat hij nog vaak als Rasbora heteromorpha. In het Engels heet hij harlequin rasbora. Hij wordt weleens verward met de espei-rasbora en met Trigonostigma hengeli, die iets anders getekend zijn.

Het lichaam is hoog en zijdelings afgeplat, met een koperoranje tot roze-oranje basiskleur en een zwarte, driehoekige vlek die vanaf de rugvin naar de staartbasis loopt. Vrijwel elke aquariaan herkent hem meteen. Mannetjes hebben een vlek met een afgeronde onderrand die verder naar voren loopt, bij vrouwtjes is de onderrand recht. De vlek en de oranje kleur zijn het scherpst in gezonde, goed ingerichte omstandigheden. Bij schrik of stress verbleekt de vis en trekt de kleur weg.

In het wild leeft de soort in Maleisië, Singapore, Zuid-Thailand en op Sumatra, in veenmoerassen en langzaam stromende bosbeken met donker, zuur zwartwater. Daar zwemmen ze in scholen en eten kleine insecten, larven, wormpjes en zoöplankton. Volgens de IUCN wordt de soort niet als bedreigd beschouwd. Op veel plekken staan veenbossen echter onder druk door plantages en ontwatering.

Een bijzonder kenmerk is de voortplanting: het paar zet de eitjes aan de onderkant van brede bladeren af, ondersteboven zwemmend. In de hobby is de harlekijnrasbora al sinds het begin van de twintigste eeuw bekend en hij is een klassieker gebleven in het gezelschapsaquarium. Vrijwel alle vissen in de handel komen uit kweek in Azië.

In het kort

Wetenschappelijke naamTrigonostigma heteromorpha
FamilieDanionidae (voorheen Cyprinidae)
HerkomstMaleisië, Singapore, Zuid-Thailand, Sumatra
VindplaatsAzië – Maleisië, Singapore, Thailand, Indonesië (Sumatra) – Veenmoerassen en bosbeken
Maximale grootte4,5 – 5 cm
Minimale aquariumgrootte60 cm / 54 liter
Temperatuur22 – 27 °C
pH5,0 – 7,5
Hardheid (GH)1 – 12 °dGH
GroepsgrootteMinimaal 10
GedragVreedzaam scholenvis
MoeilijkheidMakkelijk
Levensduur5 – 8 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte10 of meer

Welke vissen passen bij de Harlekijnrasbora?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Trigonostigma komt van het Griekse trigonos (‘driehoekig’) en stigma (‘vlek’), naar de zwarte driehoekige vlek op de flank. Het geslacht werd in 1999 beschreven door Kottelat en Witte.

heteromorpha komt van het Griekse heteros (‘anders’) en morphe (‘vorm’), vermoedelijk naar de hogere lichaamsvorm vergeleken met de slankere Rasbora, het oorspronkelijke geslacht.

De soort werd in 1904 beschreven door Duncker.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De harlekijnrasbora leeft in veenmoerassen en langzaam stromende bosbeken in Zuidoost-Azië. Het water is donkerbruin gekleurd door humuszuren (zwartwater), zeer zacht en zuur, met veel bladval en overhangende planten.

Waterwaarden in de natuur: zeer zacht en zuur water.

Waterwaarden in het aquarium

  • Rustige stroming, stabiele waarden

Nakweekdieren zijn goed aangepast aan gewoon leidingwater; zachter water geeft wel mooiere kleuren.

Aquarium en inrichting

Vanaf 60 cm voor een groep van 10; groter is beter voor mooi scholengedrag.

Biotoop nabootsen: donkere zandbodem, kienhout, een laag bladeren (ketapang), eventueel turf of elzenappeltjes, en Cryptocoryne-soorten die ook in het wild in deze biotoop groeien. Drijfplanten voor gedempt licht.

Voeding

In de natuur: kleine insecten, larven, wormpjes en zoöplankton.

In het aquarium: vlokken, microkorrels en diepvries artemia, cyclops, daphnia en muggenlarven.

Voortplanting

Bijzonder: harlekijnrasbora’s zetten hun eitjes af aan de onderkant van brede bladeren (bijvoorbeeld Cryptocoryne). Het paar draait zich ondersteboven onder het blad. Kweek lukt in zeer zacht (GH < 2), zuur water (pH ± 5,5) met een paar breedbladige planten. Ouders na het afzetten verwijderen.

Tips uit de praktijk

Houders roemen de rust en sterkte van deze soort: hij verdraagt beginnersfouten goed en past bij bijna elke vreedzame vis en garnalen. In een donker ingericht aquarium kleurt hij prachtig koperoranje op.

De eerste weken na aankoop zijn ze meestal probleemloos, maar de kleur is in de winkel vaak flets. Een nieuwe groep zoekt de eerste dagen dekking bij drijfplanten en komt daarna geleidelijk tevoorschijn. Na een paar weken in een donker ingerichte bak krijgen ze dat koperoranje. Andere houders merken vaak dat een groepje van vier of vijf vissen veel schuwer blijft dan een school van tien of meer, die vanaf de eerste dag door de hele bak zwemt.

Eten is zelden een probleem: fijne vlokken, korrels en diepvries als muggenlarven, artemia en watervlooien worden meteen gepakt. Ze eten vooral bovenin en in het midden, dus voer dat direct zinkt, gaat voorbij. Kieskeurige eters zijn er nauwelijks; alleen een net gekochte groep neemt soms een dag of twee de tijd.

Wat je pas na maanden ziet, is hoe rustig en netjes het schoolgedrag is. Ze houden elkaar in de gaten en mannetjes tonen zich af en toe naar elkaar. De typische fouten zijn een te kleine groep, een te lichte inrichting en druk, snel gezelschap dat hen wegduwt. Bij ziekte zie je vooral witte stip na verhuizing of schommelingen. Goede combinaties zijn andere rustige vissen, garnalen, kuhli’s, dwergpantsermeervallen en kleine goerami’s; slecht gaat het met grote, drukke of vinnenbijtende soorten.

Kweken is een uitdaging in gewoon leidingwater: ze zetten wel af aan de onderkant van blad, maar de eitjes komen vaak niet uit zonder zeer zacht water. Eerlijk advies: neem hem als je een betrouwbare, rustige school wilt in een beplante bak, met minstens tien vissen en dekking van drijfplanten. Wil je meer actie of een stoere vis, dan is hij te rustig.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Sterk en vreedzaam
  • Mooi scholengedrag
  • Geschikt voor beginners
  • Garnalenvriendelijk

Nadelen

  • Kleuren vallen tegen in hard water en een lichte bak
  • Kweek vraagt zeer zacht water

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.