Vlindergoodeïde (Ameca splendens)

De vlindergoodeïde, ook wel butterfly splitfin genoemd, is een levendbarende vis uit Mexico. De mannetjes hebben een glinsterend lijf met een geel-zwarte staartrand. In het wild is de soort vrijwel uitgestorven; aquarianen houden hem in stand.

Vlindergoodeïde (Ameca splendens)
Foto: Marie France Janelle, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.5)

Over deze vis

De vlindergoodeïde werd in 1971 beschreven door Robert Rush Miller en Fitzsimons als Ameca splendens. De geslachtsnaam verwijst naar de Río Ameca, het riviersysteem waarin de vis van nature voorkomt, en splendens is Latijn voor ‘glanzend’ of ‘schitterend’, een verwijzing naar de metaalglans van de mannetjes. De Engelse naam ‘butterfly splitfin’ verwijst naar de sierlijke vinnen en naar het feit dat de aarsvin van de mannetjes ingekerfd is. Het geslacht Ameca bestaat maar uit één soort, en de vis hoort bij de goodeïden (Goodeidae), een familie van levendbarende vissen die alleen in het Mexicaanse hoogland voorkomt.

Goodeïden zijn levendbarend op een andere manier dan de tandkarpers. Bij de mannetjes is het voorste deel van de aarsvin omgevormd tot een korte, ingesneden structuur, het andropodium, waarmee sperma wordt overgebracht. De embryo’s ontwikkelen zich in de eierstok van het vrouwtje en krijgen voeding via lintvormige uitsteeksels aan de aars, de trophotaeniae, die als een soort navelstreng werken. De jongen worden groot geboren en zijn direct in staat om kleine voedseldeeltjes te eten. Volwassen vrouwtjes zijn okergeel met zwarte stippen op de flanken, mannetjes zijn kleiner, met een oker tot goudkleurig lijf, metaalglanzende schubben, zwart aangelopen rug- en staartvin en een geel randje aan de bovenkant van de staartvin.

In het wild komt de vlindergoodeïde alleen voor in het stroomgebied van de Río Ameca in de Mexicaanse deelstaat Jalisco, en dan vooral rond de bronnen bij Teuchitlán. De vis leeft er in heldere, koele bronwateren en zijrivieren met veel waterplanten. Door verontreiniging, onttrekking van water voor irrigatie, het dempen van bronnen en de introductie van uitheemse vissen is de wilde populatie sterk afgenomen. De soort staat op de rode lijst van de IUCN als ernstig bedreigd en is in delen van zijn oorspronkelijke gebied verdwenen. Er zijn kleine restpopulaties gevonden, onder meer in een gestuwd bronbekken bij een recreatiepark.

Dat maakt de aquariumpopulatie belangrijk. De vlindergoodeïde is jarenlang in de hobby gehouden en gekweekt, en vele dierentuinen en hobbyverenigingen houden stammen in stand. Groepen bij liefhebbers en in dierentuinen fungeren als een soort levende reservepopulatie. Het is dan ook een van de bekendste voorbeelden van een vis waarvan de aquariumhobby een rol speelt in het behoud. Bij het kweken spelen stamboeken en het vermijden van inteelt een grote rol: als iedereen dezelfde paar dieren gebruikt, gaat de genetische variatie verloren.

In het kort

Wetenschappelijke naamAmeca splendens
FamilieGoodeidae
HerkomstRío Ameca, Jalisco (Mexico)
VindplaatsNoord-Amerika – Mexico (Jalisco) – Río Ameca
Maximale grootteMannetjes 8 cm, vrouwtjes 12 cm
Minimale aquariumgrootte100 cm / 150 liter
Temperatuur18 – 28 °C
pH7,0 – 8,5
Hardheid (GH)10 – 25 °dGH
GroepsgrootteGroep van 6+ met meer vrouwtjes
GedragActief, soms vinnenbijter
MoeilijkheidMakkelijk
Levensduur3 – 5 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterJa
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte6 of meer

Welke vissen passen bij de Vlindergoodeïde?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Ameca is vernoemd naar het bovenstroomgebied van de Río Ameca (Jalisco, Mexico), waar de soort endemisch is. Het geslacht werd in 1971 beschreven door Miller en Fitzsimons.

splendens is Latijn voor ‘schitterend’, naar de ‘opvallende’ kleuren van levende vissen.

De soort werd in 1971 beschreven door Miller en Fitzsimons.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De vlindergoodeïde leefde in ondiepe bronnen en bovenlopen van de Río Ameca. Door wateronttrekking en vervuiling is de soort in het wild (vrijwel) verdwenen. Er lopen herintroductieprojecten waarbij aquariumpopulaties een rol spelen.

Waterwaarden in de natuur: helder, hard en alkalisch water, met duidelijke seizoensverschillen.

Planten en hout onder water: In de Río Ameca in Jalisco groeien onder andere Najas guadalupensis, Ceratophyllum demersum, Potamogeton, het mos Fissidens fontanus en draadalgen (Spirogyra), met Eichhornia crassipes en Pistia stratiotes aan het oppervlak. Wortels van elzen (Alnus) langs de oever geven schuilplaats, en de bodem bestaat uit wit kwartszand, kiezels en rotsblokken, met slib in de luwtes. In de snelstromende Tampaón (Pánuco-stroomgebied) worden Myriophyllum aquaticum, Cabomba caroliniana, Vallisneria en Potamogeton genoemd, tussen grote donkere stenen; hout is er schaars. In de benedenloop van de Usumacinta (Pantanos de Centla) komen Egeria densa, Salvinia auriculata, Ludwigia repens, mangrovewortels en veel afgevallen blad voor.

Waterwaarden in het aquarium

  • Met een koelere winterperiode

Aquarium en inrichting

Vanaf 100 cm, met open zwemruimte en dichtbeplante delen.

Biotoop nabootsen: zandbodem, stenen, stevige of snelgroeiende planten (ze eten zachte planten) en veel licht voor algengroei.

Voeding

In de natuur: vooral algen en plantaardig materiaal, aangevuld met kleine ongewervelden.

In het aquarium: spirulina-vlokken, groenvoer, algenwafels en diepvriesvoer.

Voortplanting

Levendbarend, maar anders dan guppy’s: de jongen worden in de buik gevoed via een soort navelstreng (trophotaeniae), vergelijkbaar met een placenta. Na 7 – 8 weken worden 5 – 30 grote, volledig ontwikkelde jongen geboren. De ouders eten de jongen nauwelijks.

Tips uit de praktijk

Houders zijn vaak trots dat ze met deze soort bijdragen aan het behoud van een in het wild verdwenen vis. De soort is sterk en makkelijk, maar kan vinnen van rustige medebewoners aanknabbelen. Veel liefhebbers houden ze daarom in een soortaquarium.

Andere houders merken vaak dat vlindergoodeïden in de eerste weken wat schuw zijn en zich tussen de planten ophouden, maar snel wennen zodra ze zien dat er voer komt. Ze eten bijna alles: vlokvoer, diepvriesvoer en levend voer, en ze zijn ook gek op wat algen en zacht plantaardig voer. Ze eten flink en zijn vaak de eersten bij het voer, dus in een gezelschapsbak met rustige, kleine vissen kan dat lastig worden.

Het bekende probleem is het vinnenknabbelen. Ze doen het niet altijd, maar wie ze combineert met vissen met lange, sluierachtige vinnen (zoals guppy’s met grote staarten of siervissen met flapperende vinnen) loopt een reëel risico op beschadigde vinnen. Bij een groep van meerdere vrouwtjes per mannetje zie je minder achtervolging, en wie ze in een ruim soortaquarium houdt, ziet ze op hun best. De mannetjes zoeken elkaar op en houden onderling een rangorde aan, zonder dat er echt gewonden vallen als er genoeg schuilplekken zijn.

Wat pas na maanden opvalt, is hoe mooi de kleuren worden bij volwassen dieren die goed gevoerd worden en in een rustige groep leven; bij jonge dieren is er nog weinig te zien. Kweken gaat bij hen zonder veel moeite, maar de jongen worden groot geboren en hebben dus snel hun eigen ruimte nodig. Omdat elk dier telt voor het behoud van de soort, wordt het ook aangeraden om dieren uit verschillende bronnen te gebruiken, zodat inteelt wordt voorkomen. Hij is een aanrader voor iemand die een soortaquarium wil inrichten en aan wie graag iets bijdraagt aan het behoud van een zeldzame vis; voor een drukke gezelschapsbak met kwetsbare vinnen is hij minder geschikt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Bijdrage aan soortbehoud
  • Sterk en makkelijk te kweken
  • Eet algen

Nadelen

  • Kan vinnen bijten
  • Eet zachte planten
  • Beperkt verkrijgbaar (via verenigingen)

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.