Enneacanthus chaetodon, in het Engels blackbanded sunfish, is een kleine, schijfvormige zonnebaars met scherpe zwarte banden uit de zure moerassen van de oostelijke Verenigde Staten. Een prachtige, maar eigenzinnige vis voor een onverwarmd aquarium met zacht, zuur water.

Eigen foto van Alessandro
Over deze vis
Enneacanthus chaetodon werd in 1855 beschreven door Spencer Fullerton Baird, een van de grondleggers van de Amerikaanse visserijbiologie. De soortnaam verwijst naar de koraalvlinders (Chaetodon) uit zee, waar deze zonnebaars met zijn hoge, platte lichaam en zwarte dwarsbanden sterk aan doet denken. Het geslacht Enneacanthus, ‘negen stekels’, is genoemd naar het aantal harde stralen in de rugvin. Het telt drie soorten, allemaal kleine zonnebaarzen van de familie Centrarchidae.
Het lichaam is bijna rond en sterk zijdelings afgeplat. Over de lichte, zilvergrijze tot beige flanken lopen zes zwarte verticale banden, waarvan er één door het oog loopt. Het voorste deel van de buikvinnen en de rugvin is vaak oranje tot roze gekleurd, wat bij goed verzorgde dieren een sterk contrast geeft. De meeste dieren worden 5 tot 8 cm, met een maximum van ongeveer 10 cm; daarmee blijft de soort klein voor een zonnebaars.
Mannetjes en vrouwtjes lijken sterk op elkaar. In de paaitijd zijn mannetjes vaak contrastrijker en hebben ze meer kleur in de buikvinnen; vrouwtjes zijn dan voller. Buiten het seizoen is het geslacht lastig te bepalen.
In zijn leefgebied gaat de soort in aantal achteruit door het verdwijnen en verzuren of juist bekalken van moerassen, en in meerdere Amerikaanse staten is hij beschermd. In de hobby worden vooral nakweekdieren aangeboden, vaak door gespecialiseerde liefhebbers van koudwatervissen. Het is geen vis voor het tropische gezelschapsaquarium, maar wel een parel voor wie een onverwarmd biotoopaquarium wil inrichten.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Enneacanthus chaetodon |
|---|---|
| Familie | Centrarchidae |
| Herkomst | Oostelijke Verenigde Staten: Atlantische kustvlakte van New Jersey tot midden-Florida, westwaarts tot de Flint River in Georgia |
| Vindplaats | Noord-Amerika – Verenigde Staten – Moerassen, vennen en trage beken van de Atlantische kustvlakte |
| Maximale grootte | Meestal 5 – 8 cm, maximaal ongeveer 10 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 80 cm / 112 liter |
| Temperatuur | 10 – 24 °C (winterrust 8 – 12 °C) |
| pH | 4,5 – 6,8 |
| Hardheid (GH) | 1 – 8 °dGH |
| Groepsgrootte | Groepje van 4 – 6 |
| Gedrag | Rustig en schuw, mannetjes territoriaal in de paaitijd |
| Moeilijkheid | Gemiddeld tot moeilijk |
| Levensduur | 3 – 5 jaar |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 4 of meer |
Welke vissen passen bij de Enneacanthus chaetodon?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Enneacanthus komt van het Griekse ennea (‘negen’) en akantha (‘stekel’), naar de negen stekels in de rugvin van E. obesus. Het geslacht werd in 1864 beschreven door Gill.
chaetodon is niet uitgelegd. Mogelijk verwijst het naar de koraalvlinders (Chaetodon), waarvan sommige een vergelijkbaar gestreept uiterlijk hebben.
De soort werd in 1855 beschreven door Baird.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort leeft in de Atlantische kustvlakte van het oosten van de Verenigde Staten, onder meer in de bekende Pine Barrens van New Jersey en in moerassen in de Carolinas, Georgia en Florida. Het gaat om stilstaande of traag stromende wateren: vennen, moerassen, poelen en beekjes met veel waterplanten, gevallen blad en een zachte, venige bodem.
Waterwaarden in de natuur: zeer zacht, zuur en vaak donker gekleurd door humuszuren. De temperatuur volgt de seizoenen: warm in de zomer, koel tot koud in de winter.
Waterwaarden in het aquarium
Zacht, zuur water is de sleutel. In hard, alkalisch leidingwater worden de dieren vatbaar voor huid- en kieuwproblemen en blijven de kleuren flets. Osmosewater, eventueel gemengd met een klein deel leidingwater, en wat blad of turf werken goed.
- Onverwarmd houden, op kamertemperatuur
- Een koele winterrust van enkele maanden bevordert gezondheid en kweek
- Weinig stroming
- Wekelijks 20 tot 25% verversen met water van dezelfde samenstelling
Aquarium en inrichting
Een bak vanaf 80 cm voor een klein groepje. Een dichte beplanting met fijnbladige planten, wat hout en een laag blad op de bodem geven de schuwe vissen zekerheid. Een zandbodem, eventueel deels bedekt met blad, is ideaal.
Biotoop nabootsen: een donker, plantenrijk moeras zoals in de Floridaanse moerassen: zand, eikenblad, hout, dichte bossen fijnbladige planten en getemperd licht.
Gedrag en gezelschap
Dit is een rustige, wat schuwe vis die langzaam door de beplanting zweeft en prooien zorgvuldig benadert. Snelle of drukke medebewoners maken hem nerveus en kapen het voer weg. Geschikt gezelschap zijn kleine, rustige vissen uit hetzelfde gebied en met dezelfde waterwensen, zoals kleine killivisjes of andere Enneacanthus-soorten. Kleine garnalen en jonge vissen worden gegeten.
Voeding
In de natuur: kleine kreeftachtigen, insectenlarven en ander klein waterleven.
In het aquarium: vrijwel alleen levend en diepvriesvoer: muggenlarven, daphnia, cyclops, artemia en kleine wormpjes. Droogvoer wordt meestal genegeerd. Geef kleine porties en zorg dat het voer de vis bereikt voordat medebewoners het opeten.
Voortplanting
Na een koele winterrust komen de dieren in het voorjaar in paaistemming. Het mannetje maakt een eenvoudig nest, een kuiltje in de bodem of tussen planten, en bewaakt eitjes en larven korte tijd. De jongen hebben in het begin zeer klein levend voer nodig, zoals infusoria en pas uitgekomen artemia.
Tips uit de praktijk
Liefhebbers van Noord-Amerikaanse vissen noemen Enneacanthus chaetodon een van de mooiste kleine zonnebaarzen, maar ook een van de gevoeligste. De meeste problemen ontstaan doordat de soort in gewoon hard leidingwater wordt gehouden of in een warm, tropisch aquarium terechtkomt.
Water is het grote aandachtspunt. Houders merken vaak dat de vissen in hard water na verloop van tijd last krijgen van huidinfecties, schimmel of rafelige vinnen. Na overschakelen op zacht, zuur water met blad verdwijnen die klachten meestal en worden de zwarte banden en oranje vinnen veel sterker.
Voer is het tweede punt. Nieuwe dieren nemen vrijwel nooit droogvoer, en ook later blijft levend en diepvriesvoer de basis. Wie geen voorraad muggenlarven, daphnia of artemia heeft, krijgt de vissen niet goed in conditie. Een paar keer per dag een klein beetje werkt beter dan één grote portie.
De winterrust wordt vaak overgeslagen, maar dat blijkt in de praktijk een fout. Dieren die het hele jaar warm staan, leven korter en komen zelden tot paaien. Een bak in een koele ruimte, of een periode van enkele maanden op 8 tot 12 °C, bootst de natuurlijke seizoenen na.
Wat na maanden opvalt, is het rustige, bijna statige gedrag: ze staan stil tussen de planten, draaien langzaam en pakken prooien met precisie. In de paaitijd worden mannetjes onderling wel territoriaal, dus zorg voor genoeg zichtafscheiding. Eerlijk advies: kies deze soort als je zacht water kunt maken, levend voer hebt en een onverwarmde biotoopbak wilt. Dan is het een juweel van een vis.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Opvallend zwart-wit patroon met oranje vinnen
- Blijft klein
- Geen verwarming nodig
- Rustig gedrag
Nadelen
- Heeft zacht, zuur water nodig
- Eet vrijwel alleen levend en diepvriesvoer
- Schuw en gevoelig voor drukke medebewoners
- Winterrust vereist
Veelgestelde vragen over Enneacanthus chaetodon
Hoe groot wordt Enneacanthus chaetodon?
Deze kleine zonnebaars wordt meestal 5 tot 8 cm lang, met een maximum van ongeveer 10 cm.
Heeft Enneacanthus chaetodon een verwarming nodig?
Nee. Het is een koudwatervis die op kamertemperatuur leeft en een koele winterrust nodig heeft.
Welk water heeft deze zonnebaars nodig?
Zacht, zuur water met een pH van ongeveer 4,5 tot 6,8, het liefst gekleurd door blad of turf.
Wat eet Enneacanthus chaetodon?
Levend en diepvriesvoer zoals muggenlarven, daphnia, cyclops en artemia. Droogvoer wordt meestal geweigerd.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.

Eigen foto van Alessandro
