Mastacembelus ellipsifer

Mastacembelus ellipsifer is een grote stekelaal uit het Tanganyikameer, met een lang, slangachtig lichaam vol donkere ovale vlekken. Een nachtactieve, karaktervolle bodembewoner voor een ruim Tanganyika-aquarium met veel zand en rotsen.

Mastacembelus ellipsifer
Eigen foto van Alessandro

Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

Mastacembelus ellipsifer werd in 1899 beschreven door George Albert Boulenger, dezelfde Belgisch-Britse ichtyoloog die talloze vissen uit het Tanganyikameer de eerste naam gaf. De soortnaam betekent ‘ellipsen dragend’ en verwijst naar de ovale, donkere vlekken op de flanken. Stekelalen (familie Mastacembelidae) zijn geen echte palingen, maar horen bij de orde Synbranchiformes, samen met de kieuwspleetalen. Ze komen voor in Afrika en Azië, en het Tanganyikameer herbergt een eigen groep endemische soorten, waarvan M. ellipsifer een van de grootste is.

Het lichaam is lang en zijdelings afgeplat, met een spitse kop die uitloopt in een beweeglijke, vlezige snuit. Daarmee tast de vis de bodem en spleten af op zoek naar voedsel. Op de rug staat een rij losse, kleine stekels, waaraan de familie haar naam dankt, gevolgd door een lange zachte rugvin die samen met de staart- en aarsvin een doorlopende zoom vormt. De grondkleur is lichtbruin tot beige met een patroon van grote, donkere, ovale vlekken die in rijen over het lichaam lopen. Het patroon is per dier iets anders, zodat je individuen goed uit elkaar kunt houden.

Met een maximale lengte van ongeveer 45 cm is dit een flinke vis. In het aquarium blijven dieren vaak iets kleiner, maar reken op een volwassen lengte van 30 tot 40 cm. Mannetjes en vrouwtjes zijn uiterlijk nauwelijks te onderscheiden; volwassen vrouwtjes zijn bij een goede conditie voller.

In de handel is de soort niet algemeen. Er worden vooral wildvangdieren aangeboden, soms onder andere namen of samen met verwante Tanganyika-stekelalen zoals M. moorii en M. cunningtoni. Omdat de soort lang leeft en flink groeit, is het belangrijk om vooraf goed te bedenken of je de ruimte hebt voor een volwassen dier.

In het kort

Wetenschappelijke naamMastacembelus ellipsifer
FamilieMastacembelidae
HerkomstTanganyikameer (endemisch)
VindplaatsAfrika – Tanzania, Burundi, Congo (DR), Zambia – Tanganyikameer
Maximale grootte40 – 45 cm
Minimale aquariumgrootte180 cm / 600 liter
Temperatuur24 – 27 °C
pH7,8 – 9,0
Hardheid (GH)10 – 20 °dGH
GroepsgrootteEén exemplaar per aquarium (onderling territoriaal)
GedragRustig, nachtactief; eet kleine vissen
MoeilijkheidGemiddeld tot moeilijk
Levensduur15 jaar en langer
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen

Welke vissen passen bij de Mastacembelus ellipsifer?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Mastacembelus heeft een onbekende herkomst. Mogelijk komt het van het Griekse mastax (‘mond, kaak’) en embolos (‘wig’) of belos (‘pijl’), naar de spitse kaken van gelijke lengte. Het geslacht werd in 1777 beschreven door Scopoli.

ellipsifer komt van het Latijnse ellipsis (‘ellips, ovaal’) en fero (‘dragen’), naar de twaalf bruine ovale banden over de rug, met donkere randen.

De soort werd in 1899 beschreven door Boulenger.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De soort komt voor langs de oevers van het hele Tanganyikameer. Hij leeft op de overgang van rotsige kusten naar zand, en wordt ook boven open zand- en slibbodems gevonden. Overdag verstopt hij zich in rotsspleten of graaft hij zich in het zand in, met alleen de kop zichtbaar. Na zonsondergang gaat hij op jacht.

Het water van het Tanganyikameer is helder, hard, sterk alkalisch en opmerkelijk stabiel in temperatuur en samenstelling. Dat betekent dat de soort weinig tolerantie heeft voor schommelingen en vervuiling.

Waterwaarden in het aquarium

Hard, alkalisch en vooral stabiel water, zoals voor andere Tanganyika-vissen. Stekelalen zijn huidgevoelig en reageren slecht op slechte waterkwaliteit en op veel medicijnen.

  • Stabiele pH rond 8,5
  • Wekelijks 25 tot 30% verversen
  • Lage nitraatwaarden en goede zuurstofvoorziening
  • Wees voorzichtig met medicijnen: halve dosis of liever helemaal vermijden

Aquarium en inrichting

Een bak vanaf 180 cm lengte is nodig voor een volwassen dier. Belangrijker nog is een zachte bodem: een laag fijn, rond zand van minimaal 5 tot 8 cm, waarin de vis zich volledig kan ingraven. Grof of scherp grind beschadigt de huid. Sluit het aquarium goed af, want stekelalen kunnen door kleine openingen ontsnappen.

Biotoop nabootsen: een overgangszone van rotsen naar zand, zoals in het Tanganyikameer: stabiel gestapelde rotsen met spleten en holen, daarvoor een grote open zandvlakte, en eventueel wat schelpen.

Gedrag en gezelschap

Overdag is M. ellipsifer meestal weinig zichtbaar; in de schemering en bij het voeren wordt hij actief. Hij is vreedzaam tegen vissen die te groot zijn om op te eten, maar kleine soorten zoals schelpcichliden worden ’s nachts als prooi gezien. Medebewoners kies je dus uit middelgrote tot grote Tanganyika-cichliden die het niet op de bodemzone gemunt hebben. Houd maar één exemplaar per aquarium, tenzij de bak echt zeer groot is.

Voeding

In de natuur: kleine vissen, garnalen, insectenlarven en ander bodemleven.

In het aquarium: vlezig voer zoals muggenlarven, artemia, mysis, krill, regenwormen en stukjes vis of mossel. Droogvoer wordt zelden goed geaccepteerd. Voer bij voorkeur ’s avonds, kort voordat het licht uitgaat, en zorg dat het voer de bodem bereikt voordat snelle cichliden het wegkapen.

Voortplanting

Over de voortplanting in het aquarium is weinig betrouwbaars bekend. Stekelalen in het algemeen zijn vrijleggers die eitjes tussen planten of op de bodem afzetten, zonder broedzorg. Nakweek van deze soort in de hobby is zeldzaam.

Tips uit de praktijk

Liefhebbers van Tanganyika-aquaria noemen deze stekelaal vaak de verrassing van hun bak: je ziet hem soms dagen nauwelijks, en dan ligt hij ineens met alleen zijn kop boven het zand naar je te kijken. Na verloop van tijd worden veel exemplaren behoorlijk tam en komen ze naar de voorruit als de verzorger in de buurt is.

De eerste weken zijn kritiek. Nieuwe dieren zijn vaak mager na transport en eten in het begin slecht. Houders merken dat levend voer, zoals muggenlarven of regenwormen, ’s avonds aangeboden in de buurt van de schuilplek, de meeste kans op succes geeft. Wie alleen droogvoer in de bak doet, ziet de vis langzaam vermageren zonder dat het opvalt, omdat hij zich overdag verstopt.

Een bekende valkuil is de bodem. Stekelalen in een bak met grof grind krijgen beschadigingen aan de huid, gevolgd door bacteriële infecties. Een dikke laag fijn zand voorkomt dat. Ook ontsnappingen komen vaak voor: een opening voor een slang of kabel is genoeg. Controleer de afdekking goed.

Ziektes zijn lastig te behandelen, omdat stekelalen gevoelig zijn voor veel middelen. Witte stip en huidinfecties na een verhuizing kom je het meest tegen. Voorkomen door quarantaine en stabiel water werkt beter dan behandelen.

Wat na maanden opvalt, is de groei en de lange levensduur: dit is een vis voor vele jaren. Kleine cichliden zoals Neolamprologus multifasciatus verdwijnen ’s nachts nogal eens; houd daar rekening mee bij het samenstellen van de bezetting. Eerlijk advies: kies deze soort als je een grote Tanganyika-bak hebt met middelgrote tot grote bewoners en een ruime zandvlakte. Dan krijg je er een fascinerende, langlevende bodembewoner voor terug.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Bijzonder uiterlijk en gedrag
  • Kan tam worden
  • Past in een Tanganyika-biotoopaquarium
  • Lange levensduur

Nadelen

  • Wordt groot en heeft een grote bak nodig
  • Eet kleine vissen
  • Gevoelig voor medicijnen en ruwe bodem
  • Weinig zichtbaar overdag

Veelgestelde vragen over Mastacembelus ellipsifer

Hoe groot wordt Mastacembelus ellipsifer?

Deze stekelaal kan ongeveer 45 cm lang worden; in het aquarium meestal 30 tot 40 cm.

Past hij in een Tanganyika-aquarium?

Ja, hij komt endemisch uit het Tanganyikameer en vraagt hetzelfde harde, alkalische water. Kies wel geen kleine cichliden als medebewoners.

Welke bodem heeft hij nodig?

Een dikke laag fijn, rond zand waarin hij zich kan ingraven. Grind beschadigt zijn huid.

Wat eet Mastacembelus ellipsifer?

Vlezig voer zoals muggenlarven, mysis, krill, regenwormen en stukjes vis, bij voorkeur ’s avonds gevoerd.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.