Siberische steur (Acipenser baerii)

De Siberische steur is de steur die in Nederlandse tuinvijvers het vaakst wordt gehouden. Een rustige, oeroude bodemvis met een pantser van beenplaten, maar ook een soort die in het wild tot twee meter lang kan worden en tientallen jaren oud. Alleen geschikt voor een echt grote, diepe en zuurstofrijke vijver.

Siberische steur (Acipenser baerii)
Eigen foto van Alessandro

Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De Siberische steur werd in 1869 door Johann Friedrich Brandt beschreven als Acipenser baerii. De soortnaam eert vermoedelijk de Baltisch-Duitse natuuronderzoeker Karl Ernst von Baer. Net als de sterlet hoort hij bij de steuren (Acipenseridae), een familie van oeroude vissen met een skelet dat grotendeels uit kraakbeen bestaat en een ongelijk gelobde staart, zoals bij haaien.

Het lichaam is langgerekt en bedekt met vijf rijen benige platen: één rij op de rug, een rij op elke flank en een rij aan elke kant van de buik. De snuit is spits tot afgerond, met vier baarddraden ervoor, en de bek zit aan de onderkant en kan als een buisje naar voren worden geschoven. Daarmee zuigt de vis voedsel van de bodem. De kleur is grijs tot bruingrijs op de rug en lichter op de buik.

In de natuur kan de Siberische steur 200 cm lang worden; het hoogste gepubliceerde gewicht is 210 kg en de hoogst bekende leeftijd 63 jaar. In het wild worden mannetjes pas na ongeveer 9 tot 15 jaar geslachtsrijp en vrouwtjes na 16 tot 20 jaar. In kwekerijen gaat dat veel sneller. De soort wordt in Europa en Azië op grote schaal gekweekt voor vlees en kaviaar, en vrijwel alle dieren in de vijverhandel komen uit zulke kwekerijen.

In het wild gaat het slecht met de soort. Dammen, overbevissing en vervuiling hebben de populaties sterk doen afnemen, en de IUCN beschouwt de Siberische steur als ernstig bedreigd. Alle steuren staan bovendien op de lijsten van het CITES-verdrag, waardoor handel aan regels is gebonden. Bewaar dus altijd de papieren die je bij aankoop krijgt.

In het kort

Wetenschappelijke naamAcipenser baerii
FamilieAcipenseridae (steuren)
HerkomstSiberië (Rusland): de stroomgebieden van de Ob, Irtysj, Jenisej, Lena, Kolyma en Jana, en het Baikalmeer
VindplaatsAzië – Rusland – Siberische rivieren (Ob, Irtysj, Jenisej, Lena, Kolyma, Jana) en het Baikalmeer
Maximale grootte200 cm (in het wild); in vijvers blijft hij meestal kleiner, maar groeit hij jarenlang door
Minimale vijvergrootte30.000 liter, minimaal 2 meter diep, met veel vrij bodemoppervlak
Temperatuur4 – 22 °C
pH7,0 – 8,0
Hardheid (GH)8 – 20 °dGH
GroepsgrootteAlleen of enkele, afhankelijk van de vijvergrootte
GedragVreedzaam, rusteloze bodemzwemmer
MoeilijkheidMoeilijk
Levensduur20 – 50 jaar, in het wild tot 63 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen of in een groep

Welke vissen passen bij de Siberische steur?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Acipenser is het Latijnse woord voor steur. Hoe het woord is ontstaan is onzeker; er bestaan meerdere verklaringen. Het geslacht werd in 1758 beschreven door Linnaeus.

baerii is niet uitgelegd, maar is waarschijnlijk een eerbetoon aan Karl Ernst von Baer (1792–1876), Baltisch-Duits wetenschapper en ontdekkingsreiziger, die wordt gezien als de grondlegger van de embryologie.

De soort werd in 1869 beschreven door Brandt.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De Siberische steur leeft in de grote rivieren van Siberië, van het stroomgebied van de Ob en Irtysj in het westen tot de Kolyma in het oosten, en daarnaast in het Baikalmeer. Hij houdt zich op in diepe en ondiepe delen van de rivier met matige tot sterke stroming, meestal op 1 tot 8 meter diepte. Het water is er koud: de soort leeft bij temperaturen van ongeveer 1 tot 19 °C.

Anders dan veel andere steuren trekt de Siberische steur nauwelijks naar zee. Er zijn populaties die lange afstanden in de rivieren afleggen en populaties die vrijwel op dezelfde plek blijven. Sommige dieren komen in brakke riviermondingen terecht. De vissen paaien in de zomer, meestal om de twee jaar, in de hoofdstroom van de rivier boven een bodem van grind en zand met sterke stroming. De eitjes worden na de bevruchting kleverig en plakken aan de bodem.

Waterwaarden in de vijver

Zuurstof is voor de Siberische steur het allerbelangrijkste. De soort kan een tijd met weinig zuurstof overleven, maar groeit dan niet en wordt vatbaar voor problemen. Kwekerijen melden dat de vissen 25 tot 26 °C alleen verdragen als ze niet gevoerd worden en het water heel zuurstofrijk is. In een tuinvijver is het dus zaak om de zomer goed door te komen.

  • Sterke beluchting en stroming, vooral in de zomer
  • Schaduw en diepe, koele zones
  • Een groot filter, want de vis eet eiwitrijk voer
  • Geen koperhoudende middelen gebruiken

Vijver en inrichting

Reken op minimaal 30.000 liter, liefst een diepte van 2 meter of meer en een lange vorm, zodat de vis lange stukken kan zwemmen. Steuren kunnen niet goed achteruit zwemmen; vermijd daarom nauwe hoeken, smalle doorgangen en scherpe randen waar ze in vast kunnen raken. Een vrije, gladde bodem van zand of fijn grind is ideaal.

Plant de vijver niet te dicht en houd draadalg in toom, want jonge steuren kunnen daarin verstrikt raken. Terrassen of een ondiepere rand maken het makkelijker om de bodemzwemmer te zien.

Leefomgeving nabootsen: een diepe vijver met een gladde zand- of grindbodem, een stromingspomp, beluchting en schaduwrijke, koele delen, zoals een rustige plek in een grote, koude rivier.

Gedrag en gezelschap

De Siberische steur is een vreedzame vis die vrijwel continu over de bodem patrouilleert. Hij doet geen echte winterrust, en dat is precies waarom koi en goudvissen niet altijd prettige medebewoners zijn: de rusteloze steur kan vissen storen die in de winter rustig op de bodem liggen. Ook zijn koi veel sneller bij het voer.

Kleine vissen en jonge visjes zijn niet veilig: in de natuur eet de soort af en toe kleine vissen, en in de vijver kan hij jonge vissen opeten. Garnalen, slakken en andere kleine waterdieren worden ook gegeten. Een volwassen steur kan alleen worden gehouden; meerdere exemplaren alleen in een zeer grote vijver.

Voeding

In de natuur: wormen, insecten en hun larven, kreeftachtigen en af en toe kleine vissen, die met de baarddraden op de bodem worden opgespoord.

In de vijver: speciaal zinkend steurvoer. Drijvend vijvervoer is ongeschikt: de vis eet aan de bodem en kan bij het happen aan het oppervlak te veel lucht binnenkrijgen. Voer bij voorkeur ’s avonds of op een vaste plek op de bodem. Bij lage temperaturen eet de vis veel minder; pas de hoeveelheid aan.

Voortplanting

Kweek in een tuinvijver is vrijwel uitgesloten. De vissen worden pas na vele jaren geslachtsrijp en hebben voor het paaien sterke stroming over een grindbodem nodig. De eitjes zijn 3 tot 3,6 mm groot en komen bij 10 tot 15 °C na ongeveer zestien dagen uit.

Tips uit de praktijk

De Siberische steur wordt in tuincentra vaak verkocht als kleine, jonge vis. Daardoor wordt de soort veel onderschat. Houders merken dat een steur in een paar jaar flink groeit en dat een gewone tuinvijver van een paar duizend liter al snel te klein is. Kijk dus vóór de aankoop naar het formaat dat de vis over tien of twintig jaar heeft.

De zomer is de gevaarlijkste periode. Bij warm weer daalt het zuurstofgehalte in de vijver, juist als de vis meer zuurstof nodig heeft. In de hobby is bekend dat steuren dan vaak als eerste in de problemen komen: ze zwemmen loom aan het oppervlak of liggen stil op de bodem. Extra beluchting, schaduw en minder voeren bij hoge temperaturen voorkomen veel ellende.

Een veelvoorkomend probleem in gemengde vijvers is ondervoeding. Koi en goudvissen zijn sneller bij het voer, en de steur eet niet aan het oppervlak. Houders lossen dat op door zinkend steurvoer ’s avonds op een vaste plek te geven, nadat de andere vissen al gegeten hebben. Een steur met een ingevallen buik of een smalle kop krijgt te weinig.

Verwondingen ontstaan vaak door vastlopen in hoeken, achter pompen of tussen stenen. Kijk de vijver daarom kritisch na op plekken waar een vis die niet goed achteruit kan, vast kan komen te zitten. Ook vuile bodems en te warm water leiden tot huidproblemen en beschadigde baarddraden.

Zet een steur die te groot is geworden nooit uit in open water. Ontsnapte Siberische steuren zijn al aangetroffen in onder meer de Oostzee en de Noordzee, en uitzetten van uitheemse vissen is niet toegestaan. Zoek bij een te groot geworden vis liever een eigenaar met een grotere vijver of vraag advies bij een vijverspeciaalzaak.

Eindadvies: kies de Siberische steur alleen als er een vijver van minimaal 30.000 liter en 2 meter diep beschikbaar is, met sterke beluchting en schaduw, en als er bereidheid is om tientallen jaren voor de vis te zorgen. Voor een kleinere vijver is de sterlet een betere keuze, al vraagt ook die veel ruimte.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Bijzonder, prehistorisch uiterlijk
  • Vreedzaam en kan heel tam worden
  • Winterhard in een diepe vijver

Nadelen

  • Wordt zeer groot en leeft tientallen jaren
  • Gevoelig voor zuurstoftekort in warme zomers
  • Heeft speciaal zinkend voer en een zeer grote vijver nodig

Lees ook: hoe zit het met een positieflijst voor aquariumvissen in de Benelux?

Veelgestelde vragen over de Siberische steur

Hoe groot wordt een Siberische steur?

In het wild kan de Siberische steur (Acipenser baerii) 200 cm lang worden. In een vijver blijft hij meestal kleiner, maar hij groeit jarenlang door en wordt veel groter dan de meeste mensen bij aankoop verwachten.

Hoe groot moet de vijver zijn voor een Siberische steur?

Reken op minimaal 30.000 liter, een diepte van 2 meter of meer en een lange vorm met veel vrij bodemoppervlak. Een gewone tuinvijver is te klein.

Kan een Siberische steur in een aquarium?

Nee. Een jonge vis kan hooguit tijdelijk in een zeer groot aquarium, maar de soort groeit er snel uit. Een grote, diepe vijver is de enige geschikte plek.

Kan een Siberische steur samen met koi?

Dat kan, maar het is niet ideaal. Koi zijn sneller bij het voer, en de steur doet geen winterrust en kan vissen die in de winter op de bodem rusten storen. Voer de steur apart met zinkend steurvoer.

Wat eet een Siberische steur?

Geef speciaal zinkend steurvoer. Drijvend vijvervoer is ongeschikt, omdat de vis aan de bodem eet. In de natuur eet hij wormen, insectenlarven, kreeftachtigen en af en toe kleine vissen.

Hoe oud wordt een Siberische steur?

Met goede verzorging wordt een Siberische steur 20 tot 50 jaar oud; in het wild is zelfs een leeftijd van 63 jaar bekend. Het is een vis voor de lange termijn.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elke vijver is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een vijverspeciaalzaak.