Platy (Xiphophorus maculatus)

De platy is een stevige, vriendelijke levendbarende vis in allerlei kleuren: van oranje en rood tot geel, blauw en zwart gevlekt. Hij is sterk en vreedzaam, en daarom een van de beste keuzes voor beginners.

Platy (Xiphophorus maculatus)
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De platy werd in 1866 beschreven door de Britse ichtyoloog Albert Günther, die de soort onderbracht in het geslacht Platypoecilus. Die naam is samengesteld uit Griekse woorden voor ‘plat’ of ‘breed’ en ‘gevarieerd’, en is de oorsprong van de bijnaam ‘platy’. Later werd het geslacht samengevoegd met Xiphophorus, dat ‘zwaarddrager’ betekent en verwijst naar het zwaard van de mannetjes van verwante soorten, zoals de groene zwaarddrager (X. hellerii). De soortnaam maculatus is Latijn voor ‘gevlekt’ en verwijst naar de vlekken op het lichaam en de staartwortel van wilde dieren. Door de nauwe verwantschap met de zwaarddrager en de variatusplaty (X. variatus) kruisen de soorten in het aquarium makkelijk met elkaar.

Wilde platy’s zijn tamelijk sober gekleurd: grijsgroen tot olijfkleurig met een blauwachtige glans en donkere tekening, vaak vlekjes of een halvemaantje op de staartwortel. De felle kleuren die we kennen zijn het resultaat van kweek. Ook in de natuur bestaan er echter kleurpatronen die aan bepaalde populaties zijn gebonden, en die erfelijk vastliggen. Bij de kweekvormen onderscheiden liefhebbers onder meer de ‘wagtail’ met zwarte vinnen, de ‘mickey mouse’ met drie zwarte stippen op de staartwortel, de ’tuxedo’ met een donkere flank, de ‘coral’ en de ‘sunburst’. Vrouwtjes zijn groter en gedrongener met een waaiervormige aarsvin; mannetjes hebben het gonopodium en zijn kleiner.

In het wild komt de soort voor aan de Atlantische kant van Midden-Amerika, van het zuiden van Mexico tot in Belize en Guatemala, in langzaam stromend of stilstaand water: kanalen, sloten, poelen en warme bronnen. Hij eet planten, algen, kleine kreeftachtigen, insecten en wormpjes, en is dus een echte alleseter. Ook buiten zijn oorspronkelijke gebied komt hij op sommige plaatsen voor door uitzettingen. Voor de wilde populaties geldt de soort niet als bedreigd.

Bijzonder is de rol van de platy in de wetenschap. Al in de jaren twintig van de vorige eeuw gebruikten onderzoekers platy’s om de erfelijkheid van kleurpatronen te bestuderen. Kruisingen tussen platy’s en zwaarddragers bleken bij sommige nakomelingen huidtumoren te veroorzaken, wat de vis een plek gaf in het kankeronderzoek. Ook het geslachtsbepalingssysteem is ongewoon: het genoom bleek meerdere geslachtschromosomen te hebben, en de genetica van de soort is uitgebreid onderzocht. In de hobby werd de platy in het begin van de twintigste eeuw populair, en hij is sindsdien een van de standaardvissen voor beginners gebleven. Vrijwel alle dieren in de handel zijn nakweek van kleurvormen.

In het kort

Wetenschappelijke naamXiphophorus maculatus
FamiliePoeciliidae
HerkomstAtlantische kant van Midden-Amerika (Mexico, Guatemala, Belize, Honduras)
VindplaatsNoord-Amerika, Midden-Amerika – Mexico, Guatemala, Belize, Honduras – Rivieren en moerassen aan de Atlantische kant
Maximale grootteMannetjes 4 cm, vrouwtjes 6 cm
Minimale aquariumgrootte60 cm / 54 liter
Temperatuur20 – 26 °C
pH7,0 – 8,2
Hardheid (GH)10 – 25 °dGH
GroepsgrootteGroep met 1 mannetje op 2 – 3 vrouwtjes
GedragVreedzaam
MoeilijkheidZeer makkelijk
Levensduur3 – 4 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Platy?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Uitgewerkt: Guppy en platy samen houden · alle combinaties

Wat betekent de naam?

Xiphophorus komt van het Griekse xiphos (‘zwaard’) en phoros (‘drager’), naar het dolkachtige gonopodium en/of de verlengde onderkant van de staartvin (het ‘zwaard’) bij mannetjes van verschillende soorten. Het geslacht werd in 1848 beschreven door Heckel.

maculatus is Latijn voor ‘gevlekt’, naar de ronde zwarte vlek aan de basis van de staartvin, een zwartachtige vlek midden op de flank en de soms dicht gevlekte rugvin.

De soort werd in 1866 beschreven door Günther.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Wilde platy’s leven in warme, langzaam stromende of stilstaande wateren zoals sloten, moerassen en beken met veel planten en een modderige of zandige bodem.

Waterwaarden in de natuur: middelhard tot hard.

    Aquarium en inrichting

    Vanaf 60 cm; houd rekening met veel jongen.

    Biotoop nabootsen: zand of fijn grind, dichte beplanting (Vallisneria, Hornblad, Javamos), drijfplanten en een rustige stroming.

    Voeding

    Kort antwoord: Een platy is een alleseter: geef vlokken met plantaardige ingrediënten zoals spirulina, aangevuld met korrels en diepvriesvoer, en laat hem daarnaast algen grazen.

    In de natuur: algen, plantaardig materiaal, kleine insecten, larven en wormpjes.

    In het aquarium: vlokken met plantaardige ingrediënten (spirulina), korrels en diepvriesvoer. Ze grazen ook algen.

    Voortplanting

    Levendbarend. Na 4 – 5 weken dracht worden 20 – 80 jongen geboren. Veel planten laten een deel van de jongen overleven; wie meer wil opkweken zet het vrouwtje kort voor de geboorte apart in een beplant bakje.

    Tips uit de praktijk

    Houders roemen de platy om zijn vrolijke karakter, taaiheid en kleurenpracht. Het belangrijkste ‘probleem’ dat vaak genoemd wordt, is het grote aantal jongen. Het is een ideale vis voor kinderen en beginners.

    Uit eigen ervaring en uit wat andere houders vertellen: platy’s zijn zo vergevingsgezind dat ze vaak de eerste vis zijn waarmee iemand een aquarium inricht. Toch loont het om de eerste weken rustig aan te doen. Ze zijn na aankoop vaak nog wat schuw, maar wennen snel en zijn dan meestal binnen een dag bij het voer te vinden. Ze eten alles, van vlokken en korrels tot diepvriesvoer, en knabbelen de hele dag aan algen en plantjes.

    Wat mensen vaak onderschatten is de behoefte aan plantaardig voer. Een eenzijdig dieet met alleen vlokvoer geeft bleke, minder vitale dieren, terwijl wat groenvoer en een beetje algengroei merkbaar verschil maakt. De klassieke ziektes zijn wittestip en schimmel op de vinnen, meestal het gevolg van stress, een schommelende temperatuur of te zacht water. Hard, helder water met regelmatig een deel verversen houdt ze gezond.

    Wat pas na maanden opvalt, is de rangorde tussen de mannetjes en de aandacht voor vrouwtjes. Met één mannetje op twee of drie vrouwtjes gaat het rustig; bij te weinig vrouwtjes worden ze opgejaagd. De jongen komen bijna vanzelf, en wie niets doet, ziet de aantallen snel oplopen. Sommige houders zetten het vrouwtje kort voor de geboorte in een beplant bakje, anderen laten de natuur haar gang gaan en verkopen of ruilen de overtollige jongen. Kruisingen met variatusplaty’s en zwaarddragers komen in een gemengde bak vaak voor.

    De platy is een aanrader voor beginners, aan gezinnen met kinderen en aan iedereen die een stevige, vrolijke vis zoekt voor een gezelschapsaquarium met vreedzame buren. Voor wie zacht water heeft en dat zo wil houden, of wie geen zin heeft in veel nakomelingen, is hij minder geschikt.

    Voordelen en nadelen

    Voordelen

    • Zeer sterk en vreedzaam
    • Veel kleurvarianten
    • Eet algen mee

    Nadelen

    • Veel nakomelingen
    • Heeft middelhard tot hard water nodig

    Veelgestelde vragen over de platy

    Hoe groot wordt een platy?

    Mannetjes worden ongeveer 4 cm, vrouwtjes tot 6 cm. Vrouwtjes zijn bovendien gedrongener gebouwd.

    Hoe groot moet het aquarium van een platy zijn?

    Minimaal 60 cm, ongeveer 54 liter. Platy’s krijgen snel veel jongen, dus een ruimere bak is verstandig.

    Hoeveel platy’s kun je samen houden?

    Houd ze in een groep met 1 mannetje op 2 tot 3 vrouwtjes. Met te weinig vrouwtjes worden die door de mannetjes opgejaagd.

    Kan een platy bij garnalen?

    Ja, de platy is vreedzaam en geldt als veilig met garnalen en slakken.

    Hoe oud wordt een platy?

    Een platy wordt meestal 3 tot 4 jaar.

    Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

    De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.