
Midden-Amerika is een smalle strook land tussen twee oceanen, vol vulkanen, kalkplateaus en korte, felle rivieren. Wie er onder water kijkt, ziet twee totaal verschillende werelden: het stille, kristalheldere water van kratermeren en bronnen, en de stromende, wisselvallige rivieren die na elke regenbui van karakter veranderen. Beide zijn het thuis van stoere cichliden en kleurrijke levendbarenden.
Van Mexico tot Panama is het landschap jong en onrustig. Vulkanische activiteit heeft in Nicaragua kraters gevormd die zich met grond- en regenwater vulden, zoals de Laguna de Apoyo en de Laguna de Xiloá naast het grote Nicaragua- en Managuameer. In het noorden, op het kalkplateau van Yucatán, liggen de cenotes: ingestorte grotten waarin helder grondwater omhoog komt. Daartegenover staan de rivieren, zoals de Usumacinta, de Río Grijalva en de talloze kustrivieren aan Atlantische en Pacifische zijde. Ze zijn kort, vallen snel van de bergen af en voeren in de regentijd (ruwweg mei tot november) veel slib mee.
Twee gezichten: kraterbron tegenover rivier
Kratermeer en cenote
Het water is opvallend helder, soms met meters zicht. Zonlicht valt diep, waardoor stenen begroeid raken met een dun laagje algen en aufwuchs. De oevers bestaan uit vulkanisch gesteente, puin en zand; in cenotes uit witte kalksteen. Er is nauwelijks stroming, de temperatuur is het hele jaar stabiel en planten zijn er schaars: wat groeit, staat in ondiepe, beschutte baaien. Cichliden leven hier in de rotskust, vaak in grote dichtheid en met strak afgebakende territoria.
Rivier en lagune
Rivieren zijn levendiger en minder voorspelbaar. In de droge tijd stroomt het water helder over keien, grind en zand, met omgevallen bomen langs de oever. In de regentijd stijgt het water, wordt het bruin van het slib en overstroomt het de lage oevers. Stroomafwaarts en in kustlagunes gaat de rivier over in stilstaand, warm en voedselrijk water met dichte oevervegetatie. Daar leven de levendbarenden: zwaarddragers, platy’s en mollies.
Waterwaarden: hard, basisch en warm
Bijna overal in Midden-Amerika is het water mineraalrijk. Kalksteen en vulkanisch gesteente geven calcium, magnesium en bicarbonaat af, wat zorgt voor een hoge KH en een stabiele, basische pH. Kratermeren zijn daarbij vaak nog wat zouter en alkalischer dan de rivieren, omdat er weinig doorstroming is en verdamping mineralen concentreert.
| Temperatuur | Rivieren 24 tot 28 °C; kratermeren en cenotes stabiel rond 26 tot 29 °C |
|---|---|
| pH | 7,2 tot 8,0 in rivieren; kratermeren tot 8,5 |
| GH | 10 tot 20 °dGH |
| KH | 8 tot 15 °dKH |
| Geleidbaarheid | Ongeveer 300 tot 800 µS/cm, in sommige kratermeren hoger |
| Stroming | Kratermeer: vrijwel geen. Rivier: matig tot sterk in de bovenloop, zwak in lagunes |
| Helderheid | Kratermeer zeer helder; rivier helder in de droge tijd, troebel in de regentijd |
In het aquarium is dit dankbaar. In grote delen van Nederland komt het leidingwater al dicht in de buurt. Bij zachter leidingwater kun je de hardheid ophogen met een paar stukken kalksteen of wat koraalgruis in het filter. Belangrijker dan de exacte hardheid is de waterkwaliteit: middelgrote en grote cichliden zijn stevige eters en vervuilen flink. Reken op wekelijks 30 tot 50 procent verversen en een filter dat minstens drie tot vier keer de bakinhoud per uur omzet. Voor een rivierbak mag dat meer zijn; voor een kratermeerbak kies je liever een ruime filtering met rustige uitstroom.
Inrichting
Bepaal eerst welk van de twee gezichten je wilt nabootsen. Een kratermeerbak is grotendeels steen, een rivierbak combineert steen, hout en zand met wat robuuste planten.
Zand en bodem
Voor een rivierbak werkt een mengsel van zand met fijn rond grind en wat grotere kiezels goed. Voor een kratermeer gebruik je donker, grijs of zwart zand dat aan vulkanisch puin doet denken; voor een cenote juist licht, bijna wit zand. Bijna alle cichliden uit dit gebied graven, dus kies een bodem zonder scherpe randen.
Stenen
Ronde rivierkeien in verschillende maten voor de rivier; lavasteen, grijze breuksteen of kalksteen voor het kratermeer. Bouw stapels altijd direct op de bodemplaat, of op een stuk eierkratrooster, en vul pas daarna het zand aan. Zo kan graafwerk ze niet ondermijnen. Laat voldoende spleten en holen over: elk koppel wil zijn eigen grot.
Hout
Hout hoort vooral in de rivierbak. Grote, grillige wortels, zoals mopani of moerasholt, liggen als omgevallen bomen schuin vanaf de oever het water in. In een kratermeerbak laat je hout weg of gebruik je hooguit één verweerde tak.
Planten
Midden-Amerikaanse wateren zijn lang niet zo plantarm als vaak wordt gedacht, maar de planten groeien vooral in rustige zones. Met grote, gravende cichliden kun je planten het best in potten tussen de stenen zetten of op hout binden. Met levendbarenden en kleinere cichliden kun je veel uitbundiger beplanten. Realistische opties:
- Kruipende ludwigia (Ludwigia repens), groeit van Noord-Amerika tot in Midden-Amerika en het Caribisch gebied
- Hartbladige zwaardplant (Echinodorus cordifolius), komt ook in Mexico voor; groot en robuust
- Dwergpijlkruid (Sagittaria subulata), als laag grasveld in de poelbak
- Waterhyssop (Bacopa caroliniana)
- Kleine waterhyssop (Bacopa monnieri), stevig en goed bestand tegen hard water
- Amerikaanse vallisneria (Vallisneria americana), lange linten voor de achtergrond van rivier en lagune
- Grof hoornblad (Ceratophyllum demersum), wereldwijd verspreid en ook in Midden-Amerikaanse lagunes
- Smal najadenkruid (Najas guadalupensis), dicht struweel in poelen
- Waternavel (Hydrocotyle umbellata of H. verticillata), langs de oever of drijvend
- Drijvende watervaren (Ceratopteris pteridoides), drijvend of geplant, komt in Midden-Amerika voor
- Waterlelie (Nymphaea ampla), voor grote poelbakken met open water
- Kranswier (Chara-soorten), typisch voor kalkrijk, helder water en cenotes
- Watervorkje (Riccia fluitans), als drijvende laag in levendbarende poelen
- Heteranthera (Heteranthera reniformis), kruipende oeverplant die ook submers groeit
- Groene draad- en aufwuchsalgen op stenen: in een kratermeerbak horen die er gewoon bij en zijn ze voer voor cichliden en mollies
Let op: Cabomba caroliniana, waterhyacint, watersla en kroosvaren komen in de regio voor, maar staan op de Europese lijst van invasieve exoten en mogen in Nederland niet verhandeld worden.
Wie zwemt er in welk water?
Kratermeren en de grote meren van Nicaragua
- Midascichlide (Amphilophus citrinellus)
- Zebracichlide (Amatitlania nigrofasciata), in meren en rivieren van Guatemala tot Costa Rica
- Jaguarcichlide (Parachromis managuensis), een rover voor zeer grote bakken
- Pijlkopcichlide (Amphilophus zaliosus), endemisch in de Laguna de Apoyo
- Nicaraguacichlide (Hypsophrys nicaraguensis)
- Vlekkencichlide (Archocentrus centrarchus)
Rivieren
- Vuurkeelcichlide (Thorichthys meeki), Yucatán en Usumacinta
- T-barcichlide (Cryptoheros sajica), Pacifische rivieren van Costa Rica
- Regenboogcichlide (Herotilapia multispinosa)
- Roodkopcichlide (Vieja synspila)
- Parelschubcichlide (Herichthys carpintis), Noordoost-Mexico
- Jack Dempsey (Rocio octofasciata)
- Grote naaldmeerval (Sturisoma panamense), Panama
- Mexicaanse tetra (Astyanax aeneus), de algemene karperzalm van de rivieren
- Guatemalaanse antennemeerval (Rhamdia guatemalensis)
Poelen, lagunes en cenotes
- Zwaarddrager (Xiphophorus hellerii)
- Platy (Xiphophorus maculatus)
- Variatusplaty (Xiphophorus variatus)
- Molly (Poecilia sphenops)
- Zeilvinmolly (Poecilia velifera), uit de lagunes van Yucatán
- Vlindergoodeïde (Ameca splendens), uit het hoogland van West-Mexico
- Snoekkarpertandje (Belonesox belizanus), een rover die alleen gehouden kan worden
- Gevlekte merkurius (Phallichthys amates)
Samenstellingen die werken
1 koppel vuurkeelcichliden, 8 tot 10 Mexicaanse tetra’s, 1 mannetje en 3 vrouwtjes zwaarddrager. De vuurkeel is relatief vreedzaam en laat volwassen zwaarddragers met rust.
1 koppel T-barcichliden, 1 koppel regenboogcichliden, 2 grote naaldmeervallen op het hout. Twee kleinere, verschillend gevormde soorten verdelen de stenen goed als er genoeg holen zijn.
1 koppel midascichliden en 1 koppel zebracichliden, alleen steen en donker zand. Veel grotten en zichtlijnen breken met stenen. Niets kleiners erbij.
8 zeilvinmollies (2 mannen, 6 vrouwen) en 8 variatusplaty’s in licht zand met kranswier, vallisneria en hoornblad. Rustig, licht en vol algengroei.
Voorbeeldopzet: een Usumacinta-rivier in 150 cm
Een bak van 150 x 50 x 50 cm (ongeveer 375 liter). De bodem is lichtbruin zand, met aan de voorkant een strook fijn grind. Op de bodemplaat links liggen drie stapels ronde keien met holen; rechts loopt een grote wortel schuin vanaf de achterwand naar voren, als een omgevallen boom. Achter de wortel staan Amerikaanse vallisneria en hartbladige zwaardplant (in een pot, afgedekt met keien); tegen de linker zijruit groeit een bosje kruipende ludwigia; in de rustige hoek drijft wat hoornblad.
Bezetting: 1 koppel vuurkeelcichliden, 10 Mexicaanse tetra’s als scholende middenlaag, 1 mannetje en 4 vrouwtjes zwaarddrager, en 2 grote naaldmeervallen op het hout. Techniek: een buitenfilter van rond 1500 liter per uur met de uitstroom langs de lange zijde, zodat er een duidelijke stroming van links naar rechts ontstaat, aangevuld met een kleine stromingspomp bij de stenen. Ledverlichting van middelhoge sterkte, 9 uur per dag. Temperatuur 26 °C, pH 7,6 tot 8,0, GH 12 tot 16, KH 10. Wekelijks 40 procent verversen en het zand rond de stenen af en toe hevelen.
