De zwaarddrager dankt zijn naam aan het lange ‘zwaard’ aan de onderkant van de staart van de mannetjes. Er bestaan veel kleurvormen, zoals rood, groen, zwart en ‘tuxedo’. Een levendige, sterke levendbarende vis.

Over deze vis
De zwaarddrager werd in 1848 beschreven door de Oostenrijkse ichtyoloog Johann Jakob Heckel als Xiphophorus hellerii. De geslachtsnaam betekent ‘zwaarddrager’ (Grieks xiphos, zwaard, en phoros, drager) en de soortnaam eert Carl Bartholomäus Heller, de Oostenrijkse natuuronderzoeker die in Mexico vissen verzamelde. Binnen het geslacht Xiphophorus horen zowel de zwaarddragers als de platy’s (X. maculatus en X. variatus); ze zijn zo nauw verwant dat ze in de hobby veelvuldig met elkaar gekruist worden en dat de grens tussen soorten in kweekvormen vervaagt.
De wilde zwaarddrager is groenachtig tot olijfkleurig met een roodbruine tot rode lengteband op de flank. Het zwaard van het mannetje is de verlengde onderrand van de staartvin, meestal geelgroen met een zwarte rand. In de handel bestaan tientallen kweekvormen, zoals rood, zwart, groen, gevlekt, de ’tuxedo’ met zwarte onderhelft, en vormen met een lange lierstaart of een hoge rugvin. Het mannetje krijgt zijn zwaard pas als hij volwassen wordt, en het duurt vaak enkele maanden voordat een jong dier uitgroeit tot het mannetje van de plaatjes. In sommige gevallen kunnen vrouwtjes van deze soort zich later tot mannetje ontwikkelen; bij houders zie je dat af en toe gebeuren bij een oud vrouwtje dat plotseling een zwaard krijgt.
In het wild komt de soort voor aan de Atlantische kant van Midden-Amerika, van Mexico (rond de rivier de Nautla in Veracruz) zuidwaarts via Belize en Guatemala tot in Honduras. Hij leeft in beken, rivieren en poelen met wat stroming en dicht begroeide oevers, en eet een gevarieerd dieet van algen, waterplanten, insectenlarven en kleine ongewervelden. Buiten het oorspronkelijke gebied, onder meer in Afrika, Azië en delen van de Verenigde Staten, is de zwaarddrager door aquarianen of voor de bestrijding van muggenlarven uitgezet en inmiddels ingeburgerd. De soort wordt als niet bedreigd beschouwd.
Wetenschappelijk is de zwaarddrager een bekend proefdier. Onderzoek aan Xiphophorus heeft bijgedragen aan de studie van erfelijkheid en tumorvorming, en aan de vraag waarom vrouwtjes voor mannetjes met een lang zwaard kiezen. In de hobby is de vis sinds het begin van de twintigste eeuw populair, en is hij een van de eerste levendbarende soorten die op grote schaal gekweekt werd.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Xiphophorus hellerii |
|---|---|
| Familie | Poeciliidae |
| Herkomst | Mexico, Guatemala, Belize, Honduras |
| Vindplaats | Noord-Amerika, Midden-Amerika – Mexico, Guatemala, Belize, Honduras – Rivieren en beken aan de Atlantische kant |
| Maximale grootte | Mannetjes 10 cm (excl. zwaard), vrouwtjes 12 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 100 cm / 150 liter |
| Temperatuur | 20 – 26 °C |
| pH | 7,0 – 8,2 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje op 3 – 4 vrouwtjes, of meerdere mannetjes in een grote bak |
| Gedrag | Vreedzaam, mannetjes onderling soms agressief |
| Moeilijkheid | Makkelijk |
| Levensduur | 3 – 5 jaar |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Zwaarddrager?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Xiphophorus komt van het Griekse xiphos (‘zwaard’) en phoros (‘drager’), naar het dolkachtige gonopodium en/of de verlengde onderkant van de staartvin (het ‘zwaard’) bij mannetjes van verschillende soorten. Het geslacht werd in 1848 beschreven door Heckel.
hellerii is een eerbetoon aan de Oostenrijkse botanicus Karl Bartholomaeus Heller (1824–1880), die het typemateriaal verzamelde tijdens zijn reis door Mexico (1845–1848).
De soort werd in 1848 beschreven door Heckel.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
Wilde zwaarddragers leven in snelstromende, dichtbegroeide rivieren en beken, maar ook in warme bronnen en moerassen in Midden-Amerika.
Waterwaarden in de natuur: middelhard tot hard.
Planten en hout onder water: In de Río Ameca in Jalisco groeien onder andere Najas guadalupensis, Ceratophyllum demersum, Potamogeton, het mos Fissidens fontanus en draadalgen (Spirogyra), met Eichhornia crassipes en Pistia stratiotes aan het oppervlak. Wortels van elzen (Alnus) langs de oever geven schuilplaats, en de bodem bestaat uit wit kwartszand, kiezels en rotsblokken, met slib in de luwtes. In de snelstromende Tampaón (Pánuco-stroomgebied) worden Myriophyllum aquaticum, Cabomba caroliniana, Vallisneria en Potamogeton genoemd, tussen grote donkere stenen; hout is er schaars. In de benedenloop van de Usumacinta (Pantanos de Centla) komen Egeria densa, Salvinia auriculata, Ludwigia repens, mangrovewortels en veel afgevallen blad voor.
Waterwaarden voor de zwaarddrager
- Zuurstofrijk water met wat stroming
Welk aquarium heeft de zwaarddrager nodig?
Vanaf 100 cm door de grootte en de zwemlust. Deksel aanbevolen: ze kunnen springen.
Biotoop nabootsen: zand en grind, keien, dichte beplanting (Vallisneria, stengelplanten), drijfplanten en een lichte stroming.
Wat eet de zwaarddrager?
Kort antwoord: Een zwaarddrager eet vlokken met spirulina, korrels en diepvriesvoer. Plantaardig voer hoort er vast bij.
In de natuur: algen, plantaardig materiaal, insecten, wormen en kreeftachtigen.
In het aquarium: vlokken met spirulina, korrels en diepvriesvoer.
Voortplanting van de zwaarddrager
Levendbarend. Na ongeveer 4 weken worden 20 – 100 jongen geboren. Opvallend: bij sommige vrouwtjes kan op latere leeftijd een geslachtsverandering optreden, waarna ze een zwaard ontwikkelen.
Tips uit de praktijk
Houders vinden de zwaarddrager een sterke en opvallende vis. Een veelgehoorde tip: houd niet twee mannetjes in een kleine bak, want dan volgt er vaak geruzie. In een ruime bak met veel vrouwtjes is hij prima te houden.
De zwaarddrager is een vergevingsgezinde vis, maar er zijn een paar valkuilen die andere houders ook noemen. De eerste is het aantal mannetjes. In een bak met twee even grote mannetjes en te weinig vrouwtjes ontstaat gedoe, met achtervolgingen en beschadigde vinnen; een mannetje op drie of meer vrouwtjes houdt het rustig. De tweede is de sprong: zwaarddragers springen bij schrik uit de bak, dus een goed sluitend deksel is geen overbodige luxe.
Eten doen ze zonder veel gedoe. Vlokvoer, diepvriesvoer en wat groenvoer gaan er allemaal in, en ze zoeken ook zelf tussen de planten naar wat algen en dode deeltjes. Wat mensen pas na een paar maanden merken is dat de vis stevig groeit en sneller beweegt dan verwacht; in een klein aquarium worden mannetjes vaak drukke, opdringerige dieren. In een bak van een ruime meter met veel planten aan de zijkant zie je pas hoe rustig en toch actief ze kunnen zijn.
Ziektes zijn zelden een probleem in goed water, maar bij stress of te koud water zie je snel witte stip of schimmel, zeker bij kleurvormen die door intensieve kweek wat minder robuust zijn. Kweken gaat zonder bemoeienis, en de jongen van een zwaarddrager zijn groter dan die van een guppy en eten meteen fijn voer. Houd er rekening mee dat kruisingen met platy’s mogelijk zijn: wie kleurvormen zuiver wil houden, houdt de soorten gescheiden.
Voor wie is hij geschikt? Voor beginners met een ruime bak, en voor houders die een beweeglijke, robuuste levendbarende vis zoeken. Minder geschikt is hij voor wie een klein aquarium heeft of vissen wil combineren die klein of met fijne vinnen zijn.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Sterk en makkelijk
- Opvallend uiterlijk
- Veel kleurvarianten
Nadelen
- Mannetjes onderling agressief
- Groter dan platy’s en guppy’s
- Veel nakomelingen
Veelgestelde vragen over de zwaarddrager
Hoe groot wordt een zwaarddrager?
Mannetjes worden ongeveer 10 cm zonder het zwaard, vrouwtjes tot 12 cm.
Hoe groot moet het aquarium voor zwaarddragers zijn?
Minimaal 100 cm, ongeveer 150 liter. Het zijn actieve zwemmers.
Hoeveel zwaarddragers kun je samen houden?
Houd 1 mannetje op 3 à 4 vrouwtjes, of meerdere mannetjes in een grote bak, zodat de agressie verdeeld wordt.
Kan een vrouwtje zwaarddrager een mannetje worden?
Bij sommige oudere vrouwtjes treedt een geslachtsverandering op, waarbij ze uiterlijke kenmerken van een mannetje krijgen.
Kunnen zwaarddragers bij garnalen?
Volwassen garnalen meestal wel; jonge garnalen worden soms gegeten.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
