MacMasters dwergcichlide (Apistogramma macmasteri)

De MacMasters dwergcichlide is een kleurrijke Apistogramma uit de Colombiaanse llanos, de uitgestrekte graslanden aan de voet van de Andes. Mannetjes pronken met een rood-geel getekende staart en een hoge rugvin, en ze zijn een stuk minder bekend dan hun neven de agassizi en de kakadu. Ideaal voor wie een klein, beplant aquarium wil met echte cichlidengedrag.

MacMasters dwergcichlide (Apistogramma macmasteri)
Eigen foto van Alessandro

Meer eigen foto’s van Alessandro

Over deze vis

De MacMasters dwergcichlide werd in 1979 beschreven door de Zweedse ichtyoloog Sven Kullander. De soortnaam eert Mark McMaster, een aquariaan die de vis in 1973 aan Kullander liet zien toen er alleen nog exemplaren uit aquaria beschikbaar waren; de beschrijving is dus gebaseerd op vissen die eerst in de hobby opdoken. De geslachtsnaam Apistogramma komt uit het Grieks en betekent ‘onzeker teken’, een verwijzing naar de onregelmatige zijlijn. De soort behoort tot de dwergcichliden van de Orinocozijde en wordt vaak in één adem genoemd met verwante vormen, waarvan sommige in de winkel onder dezelfde naam worden verkocht.

Het lichaam is slank, met bij het mannetje een hoge rugvin met verlengde stralen en een opvallend getekende staartvin met rode en gele tinten. Mannetjes worden zo’n zeven centimeter, vrouwtjes blijven kleiner. Vrouwtjes zijn gedekter van kleur, maar kleuren geel met een zwarte lengtestreep en vlekken als ze gaan broeden. De kleuren van het mannetje hangen af van stemming en herkomst: dominante dieren zijn kleurig en trots, onderdrukte vissen zijn grijs en bleek. In de handel zie je ook selectief gekweekte vormen met sterkere kleuren dan het wildtype.

In het wild komt de soort alleen voor in het stroomgebied van de Río Meta in Colombia, een zijrivier van de Orinoco, met name in de Río Guaytiquía en de Río Metica. Het is een gebied met zandige bodems, veel dood hout en takken, en weinig waterplanten. Zijn voedsel bestaat uit kleine bodemdieren. Over de bedreiging van de soort in het wild is weinig gepubliceerd.

In de hobby is hij een klassieker geworden, mede omdat hij vanaf het begin in aquaria werd gehouden. Bij zelf kweken moet je opletten: door kruising tussen verwante vormen, bijvoorbeeld met Apistogramma viejita, zijn er in de handel hybride dieren met opvallende kleuren in omloop. Wie een zuivere macmasteri wil, kan het best kiezen voor een kweker met bekende herkomst.

In het kort

Wetenschappelijke naamApistogramma macmasteri
FamilieCichlidae (cichliden)
HerkomstColombia (bovenloop van de Río Meta: Río Guaytiquía en Río Metica, rond Villavicencio)
VindplaatsZuid-Amerika – Colombia – Río Meta (Río Guaytiquía, Río Metica)
Maximale grootteMannetje ca. 7 cm, vrouwtje ca. 5 cm
Minimale aquariumgrootte60 cm / 54 liter (paar), 80 cm voor een harem
Temperatuur24 – 28 °C
pH5,5 – 7,0
Hardheid (GH)0 – 6 °dGH
GroepsgrootteEen paar of 1 mannetje met 2 à 3 vrouwtjes
GedragTerritoriaal maar vredig naar andere soorten
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur4 – 6 jaar
KarakterVreedzaam, territoriaal
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de MacMasters dwergcichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Apistogramma komt van het Griekse apistos (‘wisselvallig’) en gramme (‘lijn’), vermoedelijk naar de onregelmatig ontwikkelde zijlijnen. Het geslacht werd in 1913 beschreven door Regan.

macmasteri is een eerbetoon aan de cichlidenliefhebber Mark McMaster, die de beschrijver al in 1973 op deze soort wees, toen er alleen nog aquariumexemplaren bekend waren. Het ‘Mc’ werd verlatijnst tot ‘mac’.

De soort werd in 1979 beschreven door Kullander.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Apistogramma macmasteri is alleen bekend uit het stroomgebied van de bovenloop van de Río Meta in Colombia, vooral uit de Río Guaytiquía en de Río Metica rond de stad Villavicencio. De Río Meta is een zijrivier van de Orinoco en stroomt door de llanos, een savannelandschap met galerijbossen langs de rivieren. De soort leeft daar in kleine beekjes, moerassige plassen en rustige oeverzones.

Het water is er helder tot licht getint, zacht en licht zuur. De bodem bestaat uit zand en modder met veel blad, takken en oeverplanten. Het klimaat kent een duidelijke regen- en droogtijd: in de natte maanden overstromen de graslanden en ontstaan tijdelijke paaigebieden, in de droge tijd trekken de vissen zich terug in de resterende poelen. In dezelfde wateren leven onder meer pantsermeervallen zoals Corydoras metae, kleine zalmachtigen en andere cichliden.

Waterwaarden in het aquarium

Nakweekdieren zijn redelijk flexibel, maar voelen zich het best in zacht, licht zuur water. In middelhard kraanwater houd je ze prima in leven, alleen zie je dan minder kleur en is de kans op succesvolle kweek klein. Voor een kweekaquarium is een mengsel met osmosewater aan te raden.

  • Stroming: licht; een binnenfilter of een luchtaangedreven sponsfilter volstaat.
  • Zuurstof: goed, maar zonder hevige turbulentie; lichte oppervlaktebeweging is genoeg.
  • Verversing: wekelijks circa 25 procent, liefst met voorbehandeld water van dezelfde temperatuur.
  • Stabiliteit: als typische Apistogramma gevoelig voor snelle schommelingen, vooral in pH.
  • Nitraat en afval: houd het nitraatgehalte laag; opgehoopt afval in het bladpakket moet je regelmatig afhevelen.
  • Bladeren en elzenproppen geven een licht zure, getinte waterkwaliteit die de soort goed doet.

Aquarium en inrichting

Een paar kun je al houden in een aquarium van 60 centimeter. Wil je een mannetje met meerdere vrouwtjes, kies dan minimaal 80 centimeter, zodat elk vrouwtje een eigen territorium met een holletje kan claimen. Zoals bij alle Apistogramma’s telt het bodemoppervlak meer dan de hoogte.

Gebruik fijn zand, geef elk vrouwtje een grot of halve kokosnoot met een smalle ingang en breek het zicht met wortelhout en planten. Echinodorus, Cryptocoryne, Java-varen en mossen passen goed en worden niet beschadigd. Een deel drijfplanten dempt het licht en maakt de vissen zichtbaar rustiger.

Biotoop nabootsen: Richt het aquarium in als een ondiepe llanos-beek: een zandbodem met een laag gevallen blad, fijn vertakte takken, een paar kleine grotjes en langs de rand een dichte strook planten. Combineer met een groepje Meta-pantsermeervallen en een school kleine tetra’s en je hebt een verrassend natuurgetrouwe biotoop.

Gedrag en gezelschap

MacMasters dwergcichliden zijn territoriaal, maar hun agressie richt zich vooral op soortgenoten en op alles wat te dicht bij het nest komt. Een vrouwtje met jongen kan behoorlijk fel zijn en jaagt zelfs het mannetje weg. Andere soorten worden meestal met rust gelaten, zolang ze de bodem niet te veel opeisen.

Als gezelschap werken rustige scholenvissen in de middelste en bovenste waterlagen het best, zoals neontetra’s of zwarte neons. Op de bodem past een groepje Meta-pantsermeervallen, die uit hetzelfde riviersysteem komen. Houd ze niet samen met andere Apistogramma-soorten zoals de agassizi-dwergcichlide: de vrouwtjes lijken sterk op elkaar en kruisingen liggen op de loer. Grote of drukke vissen, zoals grote barbelen of snelle danio’s, maken deze soort onrustig.

Voeding

In de natuur: Vooral kleine bodemdieren: insectenlarven, kleine kreeftachtigen en wormpjes die ze uit het zand en tussen het blad zeven.

In het aquarium: Voer afwisselend diepvries cyclops, artemia, daphnia en kleine rode muggenlarven, aangevuld met een goede kleine korrel voor dwergcichliden. De meeste nakweek neemt droogvoer zonder problemen. Een keer per week levend voer, bijvoorbeeld watervlooien of grindal-wormpjes, zorgt voor betere kleuren en meer paaigedrag. Geef liever kleine hoeveelheden verdeeld over de dag dan één grote portie.

Voortplanting

Mannetjes zijn groter, kleurrijker en hebben langere vinnen, met een opvallend getekende staart. Vrouwtjes zijn kleiner, geel van tint in de broedtijd en hebben een donkere vlek op de flank.

De soort is een holenbroeder. Het vrouwtje legt de eitjes aan het plafond van een grotje en bewaakt eieren en larven vrijwel in haar eentje. Het mannetje verdedigt een groter gebied, maar in een klein aquarium wordt hij door het vrouwtje soms zo fel verjaagd dat je hem beter even apart kunt zetten. Na een paar dagen komen de eitjes uit en ongeveer een week later zwemmen de jongen vrij. Vanaf dat moment eten ze pas uitgekomen artemia. Net als bij veel Apistogramma’s beïnvloedt de temperatuur de verdeling mannetjes en vrouwtjes in het broedsel.

Tips uit de praktijk

De MacMasters dwergcichlide is een van de meest ondergewaardeerde Apistogramma’s in de winkel. Hij wordt vaak over het hoofd gezien naast de knallende kleuren van gekweekte agassizi’s, maar een goed uitgekleurd mannetje in een rustig ingericht aquarium is minstens zo mooi. Het mooie is dat de kleuren natuurlijk blijven: geen kweekvorm, maar een echte wildtype-schoonheid.

Een veelgemaakte fout is de verhouding mannetjes en vrouwtjes. Bij een enkel paar kan het vrouwtje tijdens het broeden zo fel zijn dat het mannetje zich weken in een hoekje verstopt. Een tweede vrouwtje en meer schuilplekken lossen dat meestal op. Houders merken vaak hetzelfde: in een te kleine bak is een paar eerder een bron van stress dan een gezellig stel.

Een tweede les: let op de naam in de winkel. Onder de naam macmasteri worden soms ook verwante vormen of kruisingen verkocht. Koop bij voorkeur bij een verkoper die weet waar de dieren vandaan komen, zeker als je wilt kweken.

Voor wie is hij geschikt? Voor iemand die al wat ervaring heeft met een beplant aquarium en bereid is een kleine bak op deze vissen af te stemmen. Voor een druk gezelschapsaquarium met veel beweging is hij te bescheiden. Maar geef je hem rust, blad en een grotje, dan krijg je er een vis vol karakter voor terug.

De eerste weken na aankoop is een macmasteri vaak schuw. Nakweek is meestal beter gewend aan droogvoer, maar begin toch met bevroren cyclops en artemia, en meng pas daarna met kleine korrels. Raakt een vis de eerste dagen niets aan, dim dan het licht en haal de rest van het gezelschap even weg. Meestal is het probleem niet het voer maar de stress. Bij het eerste bevroren voer komen ze bijna altijd los.

Wat andere houders vaak merken, is dat de kleur en het karakter zich pas na twee tot drie maanden ontwikkelen. Een mannetje dat eerst grijs was, kleurt op zodra hij een eigen hoek claimt. Het vrouwtje wordt geel en verdedigt haar grot, en dan krijg je dat kenmerkende gedrag: ze jaagt alles weg, groter of kleiner. Pas dan zie je hoe klein deze vis is en hoe groot zijn karakter is. In een goed beplante bak verdwijnt de agressie grotendeels omdat elk vrouwtje haar eigen plek heeft.

De typische fouten zijn te weinig schuilplaatsen, te hard water en te veel bakgenoten die de bodem opeisen. Je ziet het aan kleurloze vissen, vrouwtjes die niet gaan broeden en mannetjes die elkaar blijven achtervolgen. Ziektes komen weinig voor bij een goed onderhouden bak; gaatjesziekte en wittestip komen voor bij vissen die net zijn verplaatst of in te schoon, te koud of te hard water leven. Elke week een deel water verversen met zacht water helpt het meeste.

Een goede combinatie is een groepje neontetra’s of zwarte neons bovenin en Meta-pantsermeervallen op de bodem. Slechte combinaties zijn andere Apistogramma’s, felle Midden-Amerikanen en drukke barbelen. Wie wil kweken kan de jongen het beste laten bij het vrouwtje tot ze vrij zwemmen en dan pas apart zetten. Eindadvies: een prachtige dwergcichlide voor iemand met een rustige, beplante bak en een beetje ervaring met zacht water. Kies wildtype of een bekende kweker, en neem een klein harem in plaats van een enkel paar.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Blijft klein en past al in een aquarium van 60 cm
  • Mooie natuurlijke kleuren en boeiend broedgedrag
  • Vredig naar andere soorten, beschadigt geen planten
  • Nakweek is redelijk flexibel in waterwaarden

Nadelen

  • Vrouwtjes kunnen tijdens het broeden erg fel zijn
  • Niet te combineren met andere Apistogramma-soorten
  • Voor succesvolle kweek is zacht water vrijwel noodzakelijk

Lees ook: Welke vissen passen bij elkaar? en Hoe richt je een biotopen-aquarium in?.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.