De Senegal-kwastsnoek, ook wel bichir genoemd, is een ‘levend fossiel’ met een aalachtig lijf, een rij kleine rugvinnen en longen. Hij kan lucht ademen en ziet eruit als een klein prehistorisch dier.

Over deze vis
De Senegal-kwastsnoek werd in 1829 beschreven door de Franse zoöloog Georges Cuvier. De geslachtsnaam Polypterus is Grieks voor ‘veel vinnen’ en slaat op de rij losse, stekelige rugvinnetjes; de soortnaam senegalus verwijst naar Senegal, waar de soort werd gevonden. In de handel heet hij Senegal bichir, grey bichir of Cuvier’s bichir. Bijnamen als dinosaurusaal of drakenvis zijn wel populair, maar zijn misleidend: het is geen aal, geen reptiel en al helemaal geen dinosaurus, maar een vis uit een heel oude groep, de kwastsnoeken (Polypteridae), die zich al vroeg afsplitste van de meeste andere straalvinnige vissen.
Het lijf is lang en bedekt met ruitvormige, dikke schubben die als een harnas werken. De kleur is grijs tot beige, vaak met een wat lichtere buik, en de ogen zijn lichtgeel en zien niet scherp; de vis vertrouwt vooral op reuk. Hij heeft een brede bek met veel kleine tanden en trekt zijn prooi naar binnen door te zuigen. Mannetjes zijn kleiner dan vrouwtjes en hebben een dikkere aarsvin. Jonge dieren hebben uitwendige kieuwen, die met de leeftijd verdwijnen, iets wat je eigenlijk alleen nog van salamanders kent.
In plaats van een zwemblaas heeft de soort primitieve longen, waarmee hij lucht van het oppervlak kan ademen. Dat is een aanpassing aan de ondiepe, zuurstofarme wateren waar hij leeft, en het verklaart waarom je een bichir regelmatig omhoog ziet komen om te happen. Onderzoekers gebruiken dit dier ook om te bestuderen hoe de eerste landgewervelden uit vissen zijn voortgekomen; er zijn experimenten gedaan met jonge dieren die op het land werden opgekweekt, waarbij hun manier van lopen en hun skelet aanpasten.
In het wild komt de soort voor in een groot deel van tropisch Afrika, van Senegal tot in het Nijlbekken. Hij eet kleine gewervelden, insecten en kreeftachtigen, en zal alles nemen wat hij kan slikken. De voortplanting valt samen met het regenseizoen: mannetjes jagen op vrouwtjes, die enkele honderden eitjes leggen, die na een paar dagen uitkomen. Voor de hobby is hij een klassieker: zijn uiterlijk, zijn taaiheid en zijn tamme karakter hebben hem al decennia populair gemaakt.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Polypterus senegalus |
|---|---|
| Familie | Polypteridae (kwastsnoeken) |
| Herkomst | West- en Centraal-Afrika, Nijl |
| Vindplaats | Afrika – Senegal, Gambia, Nigeria, Soedan, Egypte – Nijl, Niger, Senegal, Gambia en Tsjaadmeer |
| Maximale grootte | 30 – 35 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 150 cm / 400 liter (bodemoppervlak telt) |
| Temperatuur | 24 – 28 °C |
| pH | 6,5 – 7,5 |
| Hardheid (GH) | 4 – 15 °dGH |
| Groepsgrootte | Alleen of een groepje |
| Gedrag | Vreedzaam naar grotere vissen, eet kleine vissen |
| Moeilijkheid | Makkelijk tot gemiddeld |
| Levensduur | 15 – 20 jaar (soms langer) |
| Karakter | Roofvis (eet kleine vissen) |
| Eet kleine vissen | Ja |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Alleen of in een groep |
Welke vissen passen bij de Senegal-kwastsnoek?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Polypterus komt van het Griekse polys (‘veel’) en pteron (‘vin’), naar de vele kleine rugvinnetjes in plaats van één rugvin. Het geslacht werd in 1803 beschreven door Lacepède.
senegalus betekent ‘Senegalees’: de soort werd beschreven aan de hand van exemplaren uit Senegal.
De soort werd in 1829 beschreven door Cuvier.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort leeft in ondiepe, begroeide randzones van rivieren, meren en moerassen, vaak in zuurstofarm water.
Waterwaarden in de natuur: zacht tot middelhard.
Waterwaarden in het aquarium
- Houd het wateroppervlak bereikbaar: ze happen lucht
Aquarium en inrichting
Vanaf 150 cm, met een zeer goed sluitend deksel: kwastsnoeken zijn meesters in ontsnappen, ook door kleine openingen.
Biotoop nabootsen: zandbodem, wortelhout, grotten of buizen, drijfplanten en gedempt licht.
Voeding
In de natuur: vissen, kikkers, insecten en kreeftachtigen.
In het aquarium: zinkende korrels, diepvries mysis, krill, garnalen, visvlees en regenwormen.
Voortplanting
In het aquarium zelden. Kweek is gelukt door een regenseizoen na te bootsen; eitjes worden tussen planten afgezet.
Tips uit de praktijk
Houders noemen de bichir een sterke, rustige ‘dinosaurus’ die zelfs tam wordt. Kleine tetra’s en guppy’s verdwijnen wel ’s nachts. De ontsnappingskunsten zijn berucht.
Bichirs zijn zulke robuuste vissen dat je ze pas echt gaat waarderen als je ze een tijdje hebt. De eerste weken na aankoop zijn meestal eenvoudig: hij zoekt een schuilplek, wordt ’s avonds actief en begint meestal na een paar dagen te eten. Houders noemen vaak dat hij rond het voeren vlot meebeweegt en na een paar weken zijn eigenaar herkent.
Met eten is hij doorgaans niet kieskeurig, maar het voer moet wel zinken. Veel dieren eten graag mysis, krill, garnalen en stukjes vis, en met een pincet kun je een schuwe vis makkelijk voeren. Een trucje bij jonge dieren die weigeren, is het voer ’s avonds aan te bieden, wanneer de vis actief wordt. Let op de buik: bichirs kunnen flink doorvreten en worden dan traag. Ziektes komen weinig voor, maar wonden door ontsnappingspogingen of door ruwe decoratie worden soms ontstoken.
De ontsnappingskunsten zijn berucht: een deksel zonder gaatjes voor kabels of slangen is essentieel, want hij vindt elke kier. Gedrag dat je pas na maanden ziet, is het ritme van de vis: hij is rustig, blijft lang op dezelfde plek en beweegt vooral bij schemer. Combineren gaat prima met grotere, vreedzame vissen, maar alles wat in zijn bek past, verdwijnt vroeg of laat, en dat geldt ook voor kleine bewoners die je eerst niet kwijt lijkt. Kweek is een kwestie van geduld en seizoensimitatie en lukt zelden.
De Senegal-kwastsnoek is geschikt voor wie een langlevende, rustige vis zoekt en een groot, goed afgesloten bassin heeft. Niet geschikt voor wie kleine vissen wil houden of een bak met fel licht en veel beweging. Eerlijk advies: neem hem als je een vis voor jaren wilt, en reken op een bak die groter moet zijn dan je denkt.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Uniek, prehistorisch uiterlijk
- Zeer sterk en langlevend
- Redelijk vreedzaam naar grote vissen
Nadelen
- Eet kleine vissen
- Ontsnapt makkelijk
- Wordt vrij groot
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
