Javamos (Taxiphyllum barbieri)

Javamos (Taxiphyllum barbieri) is het bekendste aquariummos: een slordig vertakkend, zacht kussen van kleine groene blaadjes dat zich vastzet op hout, steen en bijna elk ander oppervlak. Het is bijna niet kapot te krijgen en vormt een ideale schuilplaats voor jonge visjes en garnalen.

Javamos (Taxiphyllum barbieri)
Foto: Arnoo15, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze plant

Javamos is een echt mos, geen vaatplant. Er zijn dus geen wortels in de gewone zin, maar kleine hechtdraadjes (rizoïden) waarmee het zich vastzet. De soort hoort bij de familie Hypnaceae. De bladeren staan in twee rijen en zijn vlak, en het geheel groeit als een losse, onregelmatig vertakte pol. De plant is in principe tweehuizig en meerjarig, maar sporenkapsels ontstaan in aquaria vrijwel nooit.

De naamgeving is een kleine puzzel. De soort werd oorspronkelijk uit Vietnam beschreven onder de naam Isopterygium barbieri. Toen het mos in 1968 bij Europese aquarianen terechtkwam, werd het eerst aangezien voor Glossadelphus zollingeri. Bovendien wordt onder de handelsnaam ‘javamos’ ook een andere soort verkocht, Vesicularia dubyana. De twee lijken sterk op elkaar en zijn zonder microscoop moeilijk uit elkaar te houden, waardoor veel mos in winkels eigenlijk niet met zekerheid op soortniveau is benoemd.

In het wild is de soort alleen met zekerheid bekend uit Vietnam, waar hij groeit op vochtige oevers, aan rotsen, wortels en drijfhout. De naam Javamos verwijst dus naar de handel en niet naar het eiland Java. In de hobby is het mos al meer dan vijftig jaar een vaste waarde. Het wordt gebruikt voor mosbomen, mostapijten, als achtergrond en als paaisubstraat voor eierleggers. Een leuk weetje: sporenkapsels ontstaan in aquaria vrijwel nooit, dus al het mos dat je ziet is door delen van de pol vermeerderd.

In het kort

Wetenschappelijke naamTaxiphyllum barbieri
FamilieHypnaceae
HerkomstZuidoost-Azië
VindplaatsAzië – Vietnam – Vochtige oevers, rotsen en wortels langs het water
Hoogte3 – 10 cm
GroeisnelheidGemiddeld
LichtWeinig tot gemiddeld
CO2Niet nodig
Temperatuur20 – 30 °C
pH5,0 – 8,0
Hardheid (GH)2 – 20 °dGH
Plaats in het aquariumOp hout of steen
VermeerderingDelen van de pol
MoeilijkheidZeer makkelijk

Natuurlijke leefomgeving

In de natuur groeit Taxiphyllum barbieri op plekken waar het altijd vochtig is: oevers van beken, natte rotsen en boomwortels. Het mos zit vaak half in en half uit het water en haalt zijn voeding uit het water en de lucht, niet via de bodem.

Omdat de soort in het wild zo weinig is gedocumenteerd, weten we over zijn natuurlijke leven minder dan over veel andere aquariumplanten. Wat wel duidelijk is, is dat het mos tegen heel wat kan: het neemt allerlei soorten water aan, zelfs licht brak water.

Verzorging in het aquarium

Javamos is een van de makkelijkste planten die er bestaan. Het belangrijkste is dat je het schoon houdt, want fijn mos vangt vuil en algen als een spons.

  • Licht: weinig tot gemiddeld. Bij heel fel licht krijg je sneller algen in het mos, in te donkere hoeken wordt het ijl.
  • Voeding en bemesting: het neemt alles uit het water op. Een kleine hoeveelheid vloeibare mest is voldoende.
  • Bodem: geen nodig. Hecht het aan hout, steen of een kunstmatig steunstuk.
  • Snoeien: knip het mos regelmatig bij met een schaar en spoel losse delen uit. Zo blijft het compact en blijft er licht en stroming bij de kern.

Planten en vermeerderen

Je plant javamos niet in de bodem. Bind kleine plukjes met draad, katoen of een mosnetje vast aan wortelhout of steen, of druk ze met een dun laagje secondelijm vast. Na een paar weken hebben de hechtdraadjes zich vastgezet en kun je het draadje weghalen. Een mostapijt maak je door het mos op een rooster of net te binden.

Vermeerderen is net zo simpel: knip of scheur een stuk van de pol, en dat groeit gewoon verder. Zelfs een klein plukje dat los in het water terechtkomt, kan ergens aangroeien. Bij te veel losse stukjes kun je de bak daarom beter regelmatig leegscheppen met een netje.

Geschikt voor

Javamos is geschikt voor bijna elk aquarium en past goed bij kleine, rustige vissen die graag schuilen. Denk aan de staartvlekrasbora, de oranjevinrasbora of de gouden dwergbarbeel. Voor garnalenbakken is het een klassieker, en in een Aziatisch biotoop past het prima als begroeiing van hout. Grote graafvissen en planteneters zijn minder geschikt, omdat ze het mos kunnen uitrukken of opeten.

Tips uit de praktijk

Javamos is zo’n plant die je eigenlijk niet kunt laten mislukken, behalve door het te vergeten. Het groeit vrijwel overal, maar het mos heeft wel een klassieke valkuil: het wordt snel een viezige kluwen. Als je het jarenlang niet bijknipt, verzamelt het slib en draadalgen, en dan wordt het binnenin bruin en slijmerig.

Andere houders merken vaak dat het mos in de eerste weken weinig doet, en dan plotseling ver uitgroeit. Dat is normaal. Als de pol bruin wordt, ligt het meestal aan te weinig stroming of te veel vuil. Knip het bruine deel weg en spoel de rest uit in een emmer met aquariumwater. Zet het mos liever niet in het volle licht, want dan krijgt het sneller algen. Draadalgen zijn lastig uit het mos te halen. Garnalen en jonge visjes zijn daarentegen dol op de pol, en je ziet ze er vaak in foerageren.

Met vissen en slakken gaat het meestal goed. Slakken laten het mos met rust. Grotere cichliden en andere graafvissen kunnen losse pollen meetrekken, en sommige planteneters knabbelen eraan. Een leuk voordeel: als je kuit of broed hebt van eierleggers, zoals sommige rasbora’s, is mos een natuurlijke kraamkamer.

Advies: begin met een klein plukje en laat het zijn gang gaan, maar plan elke paar weken een knipbeurt in. Wie zich eraan wil houden, krijgt een fraaie, zachte groene achtergrond. Wie het negeert, krijgt een afvalbak voor draadalgen. Wil je zeker weten welk mos je hebt, vraag dan de leverancier om de wetenschappelijke naam, want de handelsnaam alleen zegt weinig.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Zeer makkelijk, ook voor beginners
  • Heeft geen CO2 en weinig licht nodig
  • Prima schuilplaats voor jonge vissen en garnalen
  • Groeit op hout en steen zonder bodem
  • Vermeerdert zichzelf makkelijk

Nadelen

  • Vangt vuil en draadalgen en vraagt regelmatig bijknippen
  • Moeilijk volledig schoon te maken als het eenmaal vervuild is
  • Soortbepaling in de handel is onzeker, omdat het met Vesicularia dubyana wordt verward

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.