Waterwaaier (Cabomba caroliniana)

De waterwaaier is een stengelplant met fijn verdeelde, waaiervormige bladeren die het aquarium een luchtige, bijna dromerige uitstraling geven. Ze is al generaties lang geliefd, maar ze heeft ook een keerzijde: in Europa geldt ze als invasieve exoot, en daar moet je als houder rekening mee houden.

Waterwaaier (Cabomba caroliniana)
Eigen foto van Alessandro

Over deze plant

Cabomba caroliniana werd in 1848 beschreven door de Amerikaanse botanicus Asa Gray. De soortnaam verwijst naar Carolina. Ze hoort bij de familie Cabombaceae, die weinig soorten telt en verwant is aan de waterlelies. In het Nederlands heet ze waterwaaier, naar de bladeren die als kleine waaiertjes in tegenover elkaar geplaatste paren aan de stengel zitten.

Onder water vormt de plant lange, rechte stengels met fijn verdeelde, draadvormige blaadjes. Boven water ontstaan daarnaast kleine, ongeveer ovale drijfbladeren en kleine, witte tot lichtgele bloemen. De plant heeft nauwelijks wortels nodig en neemt voeding vooral op via de bladeren en stengels.

In de handel vind je een groene vorm, een roodbladige variant en soms een vorm met bredere bladeren. De kweekvormen verschillen vooral in kleur en dichtheid. De exacte afbakening van de soort en verwante soorten, zoals Cabomba furcata en Cabomba piauhyensis, wordt in de literatuur nog wel eens verschillend gebruikt, dus de naam op het etiket is niet altijd zeker.

Over haar oorspronkelijke verspreidingsgebied wordt wel gediscussieerd. Meestal gaat men uit van het subtropische deel van Zuid-Amerika en het zuidoosten van de Verenigde Staten, al wordt een deel van die populaties ook als ingevoerd gezien. Zeker is dat ze via de aquarium- en vijverhandel in veel regio’s is beland. In Europa staat Cabomba caroliniana op de lijst van invasieve uitheemse soorten van de Europese Unie. Dat betekent dat handel, bezit en kweek onder voorwaarden verboden zijn; controleer de actuele regels voordat je haar aanschaft.

In het kort

Wetenschappelijke naamCabomba caroliniana
FamilieCabombaceae
HerkomstZuidoosten van de Verenigde Staten en subtropisch Zuid-Amerika (omstreden)
VindplaatsNoord- en Zuid-Amerika – Zuidoostelijke Verenigde Staten en subtropisch Zuid-Amerika, onder meer Argentinië, Paraguay, Uruguay en zuidelijk Brazilië – Stilstaand tot langzaam stromend zoet water; elders ingevoerd en invasief, onder meer in Europa, Azië en Australië
Hoogte30 – 100 cm
GroeisnelheidSnel
LichtVeel
CO2Aanbevolen
Temperatuur18 – 26 °C
pH5,0 – 7,0
Hardheid (GH)2 – 10 °dGH
Plaats in het aquariumAchtergrond
VermeerderingStekken van de toppen
MoeilijkheidGemiddeld

Natuurlijke leefomgeving

Cabomba caroliniana groeit van nature in stilstaand of langzaam stromend, zacht en vaak lichtzuur water: poelen, kreken, meertjes en traag stromende rivieren. De plant staat er meestal volledig onder water en vormt dichte bossen.

Waar ze is ingevoerd, zoals in delen van Europa, Azië en Australië, kan ze zich zo snel vermenigvuldigen dat ze waterwegen volgroeit en inheemse planten verdringt. Dat is ook de reden dat ze nooit in vijvers of sloten terecht mag komen.

Verzorging in het aquarium

De waterwaaier staat bekend als een wat veeleisende plant. Ze vraagt veel licht, schoon water en een goede voedingsbalans. Zonder die ingrediënten worden de bladeren dun, bruin en vallen ze uiteen.

  • Licht: veel; in een donker aquarium verliest ze de onderste bladeren en wordt de stengel kaal.
  • Voeding en bemesting: een regelmatige dosis vloeibare meststof met ijzer, aangevuld met CO2 voor de beste groei.
  • Bodem: gewoon grind of zand; de wortels zijn klein en dienen vooral als verankering.
  • Snoeien: knip de toppen regelmatig af, anders wordt de bovenkant dicht en schaduwt hij de rest.

Planten en vermeerderen

Steek de stengels een stukje in de bodem, in groepjes van vijf tot tien stuks. Plant niet te diep; de bladeren moeten vrij blijven. Een steentje of plantgewichtje houdt de stengels op hun plek tot ze wortel hebben geschoten.

Vermeerderen gaat met stekken van de toppen: knip een stuk van minimaal tien centimeter af en plant het opnieuw. Gooi afval nooit weg in de natuur; laat het drogen en doe het bij het restafval, zodat de plant geen kans krijgt om te ontsnappen.

Geschikt voor

De fijne bladeren passen bij rustige, kleine vissen, zoals de Colombiaanse tetra en de zebradanio. Vissen die planten eten of in de bodem wroeten, zijn minder geschikt. Voor biotoopaquaria uit Noord- of Zuid-Amerika past ze goed, mits je de regels voor het houden van deze soort naleeft.

Tips uit de praktijk

Cabomba is een plant waar veel houders een haat-liefdeverhouding mee hebben. Als het goed gaat, is ze prachtig: een luchtige achtergrond waar vissen tussendoor zwemmen. Maar als de omstandigheden niet kloppen, valt ze snel uit elkaar. In de eerste weken verliezen veel exemplaren hun bladeren, vooral als ze uit een andere waterkwaliteit komen. De stengel blijft dan kaal over, en dat geeft een rommelig beeld.

Wat goed werkt, is een aquarium met veel licht en een stabiele voeding. Andere houders merken vaak dat de plant het beste groeit in zacht water met een lichte CO2-dosering. In hard water, of bij weinig licht, wil ze maar moeilijk blijven staan. Soms groeit ze juist zo snel dat je haar wekelijks moet snoeien.

Algen zijn een veelvoorkomend probleem. De fijne blaadjes zijn een uitstekend oppervlak voor draadalg en baardalg, en schoonmaken is lastig. Garnalen en slakken helpen een beetje, maar het beste is voorkomen: zorg voor evenwicht in licht, voeding en onderhoud. Zijn de blaadjes eenmaal aangetast, dan kun je ze beter wegknippen dan proberen schoon te maken.

Met vissen gaat het zelden mis, behalve als ze veel planten eten. Slakken zijn meestal geen probleem. Advies: begin alleen met de waterwaaier als je de regels voor invasieve soorten kent en de plant ook echt kunt onderhouden. Wil je een gemakkelijke achtergrondplant, kies dan liever een soort die niet op de Europese lijst staat.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Fijn, luchtig blad dat veel sfeer geeft.
  • Groeit snel als de omstandigheden goed zijn.
  • Neemt veel voedingsstoffen op uit het water.
  • Makkelijk te vermeerderen met stekken.

Nadelen

  • Staat op de Europese lijst van invasieve exoten; houden en verhandelen is beperkt.
  • Vraagt veel licht en een stabiele aquariumbalans.
  • Gevoelig voor algen en bladverlies.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.