Watervorkje (Riccia fluitans)

Het watervorkje is een drijvend levermos met dunne, gevorkte draadjes die samen een luchtig groen kussen vormen. Het is makkelijk te houden, geeft jonge vissen en garnalen schuilplaatsen en is populair bij aquascapers, die het op steen en hout vastzetten voor een mosachtig effect.

Watervorkje (Riccia fluitans)
Foto: Yercaud-elango, via Wikimedia Commons (CC BY 4.0)

Over deze plant

Riccia fluitans werd door Carl Linnaeus in 1753 beschreven. De soortnaam fluitans betekent drijvend, en dat is precies wat de plant doet. Ze behoort tot de familie Ricciaceae. Het is geen echt mos, maar een levermos, en daarmee een heel andere groep planten dan de bekende mossen als javamos of bronmos. Levermossen hebben geen echte stengels, bladeren of wortels, maar een plat of lintvormig lichaam dat thallus heet.

Het thallus van Riccia fluitans is een dun, lintvormig draadje dat zich steeds in tweeën splitst, als een vorkje. Daar komt de Nederlandse naam vandaan. De draadjes zijn gewoonlijk twee tot vijf centimeter lang en vormen samen wollige matten. Bij veel licht en voldoende voeding vormen zich op de draadjes kleine luchtbelletjes: de plant produceert zuurstof die als parelsnoeren naar boven stijgt.

In de aquarium- en vijverhobby wordt het watervorkje op twee manieren gebruikt. Los drijvend vormt het een dichte mat aan het oppervlak. Vastgebonden op steen, hout of een rooster, bijvoorbeeld met draad, groeit het als een groen kussen onderwater. Dat laatste is vooral populair in aquascaping. Echte kweekvormen zijn er niet, wel worden andere soorten wel eens onder dezelfde naam verkocht.

In de natuur groeit het watervorkje in stilstaand water, in sloten, plassen en natte gebieden. Het kan ook op vochtige modder groeien, dan als een kleine, kruipende plant. De soort komt op veel plaatsen op de wereld voor. Een leuk weetje: in de hobby is het een van de eenvoudigste planten om aan te kweken, omdat elk draadje weer kan uitgroeien.

In het kort

Wetenschappelijke naamRiccia fluitans
FamilieRicciaceae (levermossen)
HerkomstVrijwel wereldwijd, onder meer Europa
VindplaatsEuropa, Azië, Afrika, Noord- en Zuid-Amerika en Australië (wijd verspreid, waaronder Nederland) – Stilstaand, voedselrijk zoet water zoals sloten, plassen en poelen; ook op vochtige modder
Hoogte2 – 5 cm (draadlengte)
GroeisnelheidSnel
LichtVeel
CO2Niet nodig
Temperatuur15 – 28 °C
pH5,0 – 8,0
Hardheid (GH)2 – 15 °dGH
Plaats in het aquariumDrijvend / Op hout of steen
VermeerderingDeling van de draadjes
MoeilijkheidMakkelijk

Natuurlijke leefomgeving

Riccia fluitans leeft in stilstaand of zeer langzaam stromend water: sloten, plassen, poelen en rustige oevers. Ze groeit het best in voedselrijk, ondiep water waar veel licht doorheen komt, vaak tussen andere drijvende planten.

De plant heeft een grote verspreiding en kan zich in verschillende vormen aanpassen. Aan het oppervlak drijft ze in een dichte mat; op drooggevallen modder vormt ze kleine, vastzittende plantjes. Deze flexibiliteit maakt haar tot een succesvolle pionier.

Verzorging in het aquarium

Het watervorkje is makkelijk, mits er voldoende licht is. Ze neemt voedingsstoffen op uit het water en heeft geen bodem nodig. Wat ze wel nodig heeft, is rust: bij een sterke stroming breken de draadjes af en worden ze door de filteruitstroom meegesleurd.

  • Licht: veel; in schaduw wordt ze bleek en valt ze uit elkaar.
  • Voeding en bemesting: een regelmatige dosis vloeibare meststof met ijzer; ze groeit mee met de voedselrijkdom van het water.
  • Bodem: niet nodig; ze drijft vrij of wordt op een ondergrond bevestigd.
  • Snoeien: dun regelmatig uit, zodat er licht doorheen blijft komen.

Planten en vermeerderen

Wil je haar laten drijven, dan leg je een plukje op het wateroppervlak. Een drijfring houdt haar bij elkaar, zodat ze niet door de filteruitstroom wordt weggedreven. Voor een kussen onderwater bind je een plukje met dun garen of visdraad op een steen of stuk hout. Na enkele weken hecht het zich vast en kun je het garen verwijderen.

Vermeerderen gebeurt door delen. Scheur een stuk van de mat af en leg het ergens anders neer; elk draadje groeit door. Haal regelmatig een deel weg, anders overwoekert ze het hele wateroppervlak en neemt ze het licht weg van de planten eronder.

Geschikt voor

Het watervorkje past in vrijwel elk rustig aquarium. Het is bijzonder geschikt als schuilplaats voor jonge vissen en garnalen. Denk aan de bittervoorn, de zebradanio en de gouden dwergbarbeel. Plantenetende vissen of vissen die veel in het water woelen, zijn minder geschikt.

Tips uit de praktijk

Riccia is een plant die in het begin vaak tegenvalt, vooral als je haar op steen vastbindt. De eerste weken zien de draadjes er vaak wat bleek en slap uit en een deel sterft af. Oordeel dus niet te snel: als het licht goed is, komen er na enkele weken weer nieuwe, frisgroene draadjes op. De dode delen haal je gewoon weg.

Riccia is een plant die het goed doet in water met voldoende licht en voeding, maar die snel achteruitgaat in een donker of voedselarm aquarium. Andere houders merken vaak dat ze het best groeit in een aquarium met fel licht en een beetje CO2. Dan zie je de parelende luchtbelletjes, en de plant groeit als kool.

Algen zijn het grootste probleem. Draadalg en baardalg haken zich graag in de fijne draadjes en zijn er bijna niet meer uit te krijgen. Een garnaal of algeneter helpt, maar als het echt uit de hand loopt, haal je het aangetaste stuk gewoon weg en begin je met een schoon plukje. Slakken eten de draadjes meestal niet op.

Met vissen gaat het goed, behalve bij vissen die in het water woelen of planten eten. Dan breekt de mat af en drijft hij door het aquarium. Advies: laat haar eerst drijven voordat je haar vastbindt, en haal regelmatig een deel weg. Zo blijft de plant vers en voorkom je dat ze het licht voor de rest wegneemt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Makkelijk te houden en te vermeerderen.
  • Geeft jonge vissen en garnalen een schuilplaats.
  • Kan drijvend of vastgebonden op steen en hout worden gebruikt.
  • Neemt veel voedingsstoffen op uit het water.

Nadelen

  • Vraagt veel licht en kan snel achteruitgaan in een donker aquarium.
  • Gevoelig voor draadalg en baardalg.
  • Overwoekert het wateroppervlak als je haar niet regelmatig uitdunt.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.