Potamotrygon motoro (pauwoogrog) is de bekendste zoetwaterrog in de hobby: een platte, bruine schijf vol oranje oogvlekken met een giftige stekel op de staart. Een indrukwekkende maar veeleisende vis die een enorm bodemoppervlak en topwaterkwaliteit nodig heeft.

Eigen foto van Alessandro
Over deze vis
Potamotrygon motoro werd in 1841 beschreven door Johannes Müller en Jakob Henle, twee Duitse zoölogen die een groot standaardwerk over haaien en roggen publiceerden. De geslachtsnaam betekent letterlijk ‘rivierrog’, en de soortnaam is ontleend aan een inheemse naam voor de vis. Zoetwaterroggen van de familie Potamotrygonidae komen uitsluitend in Zuid-Amerika voor. Ze stammen af van zeeroggen die miljoenen jaren geleden de rivieren op trokken en zich volledig aan zoet water hebben aangepast. In tegenstelling tot zeeroggen kunnen ze niet meer in zout water leven, omdat hun nieren en zouthuishouding helemaal op zoet water zijn ingesteld.
Potamotrygon motoro heeft een bijna ronde, platte schijf met een korte, gespierde staart waarop een of meer getande stekels zitten. De rugzijde is grijsbruin tot donkerbruin en bezaaid met ronde, oranje tot gele vlekken die elk omringd zijn door een donkere ring: de ‘pauwogen’ waaraan de soort zijn naam dankt. Het patroon verschilt per herkomst en per individu, en in de handel worden verschillende vormen verkocht onder namen als ‘motoro Paraguay’ of ‘motoro Brazilië’. Daarnaast zijn er veel kweekvormen en hybriden met andere Potamotrygon-soorten in omloop, wat het soms lastig maakt om te weten wat je precies koopt.
Mannetjes zijn eenvoudig te herkennen aan de twee claspers, de paringsorganen aan de achterkant van de buikvinnen. Vrouwtjes worden doorgaans groter en zwaarder. De schijfdiameter ligt in het aquarium meestal rond de 35 tot 45 cm, in de natuur worden dieren nog groter. Ook bij een ‘gewone’ maat neemt een volwassen rog al snel de halve bodem van een normaal aquarium in beslag.
De stekel op de staart is voorzien van gifklieren. Een steek is zeer pijnlijk en kan leiden tot ontstekingen; bij onderhoud in de bak moet je daar altijd rekening mee houden. De stekel wordt periodiek afgeworpen en vervangen. In verschillende landen gelden regels voor het houden of verhandelen van zoetwaterroggen, vanwege het gif en omdat ontsnapte roggen buiten hun natuurlijke gebied een probleem kunnen vormen. Informeer dus naar de regels die op jouw situatie van toepassing zijn.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Potamotrygon motoro |
|---|---|
| Familie | Potamotrygonidae |
| Herkomst | Grote delen van Zuid-Amerika: stroomgebieden van de Amazone, Orinoco en Paraná-Paraguay |
| Vindplaats | Zuid-Amerika – Brazilië, Peru, Colombia, Venezuela, Bolivia, Paraguay, Argentinië, Uruguay – Amazone, Orinoco, Paraná, Paraguay, Rio Uruguay |
| Maximale grootte | Schijf 40 – 50 cm (in de natuur groter) |
| Minimale aquariumgrootte | 200 x 80 cm bodemoppervlak / 800 liter |
| Temperatuur | 24 – 30 °C |
| pH | 6,0 – 7,5 |
| Hardheid (GH) | 2 – 12 °dGH |
| Groepsgrootte | Alleen, als paar of in een kleine groep (bij voldoende ruimte) |
| Gedrag | Vreedzaam, maar eet kleine vissen; giftige staartstekel |
| Moeilijkheid | Moeilijk |
| Levensduur | 10 – 15 jaar en langer |
| Karakter | Roofvis (eet kleine vissen) |
| Eet kleine vissen | Ja |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Nee |
| Minimale groepsgrootte | Alleen of als paar |
Welke vissen passen bij Potamotrygon motoro?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Potamotrygon komt van het Griekse potamos (‘rivier’), naar het voorkomen in de rivieren van Zuid-Amerika, en trygon (‘pijlstaartrog’). Het geslacht werd in 1877 beschreven door Garman.
motoro is de lokale naam voor deze rog in Cuiabá (Brazilië), waar de vis voor de beschrijving werd gevangen.
De soort werd in 1841 beschreven door Müller en Henle.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
Potamotrygon motoro heeft een van de grootste verspreidingsgebieden van alle zoetwaterroggen. Hij leeft in grote rivieren, zijarmen, lagunes en overstromingsvlaktes, meestal boven zandbodems of zachte modder. Overdag ligt hij vaak half ingegraven in het zand, met alleen de ogen en de spuitgaten zichtbaar. ’s Avonds en ’s nachts gaat hij actief op zoek naar voedsel.
In het regenseizoen trekken de roggen mee de overstroomde gebieden in, waar het water warm en voedselrijk is. Het water verschilt sterk per gebied: van helder of troebel witwater tot zachter, licht zuur water. De soort is daardoor iets toleranter dan veel andere roggen, maar schone, zuurstofrijke omstandigheden zijn een absolute voorwaarde.
Waterwaarden in het aquarium
Zacht tot middelhard, neutraal tot licht zuur water bij een hoge temperatuur. Belangrijker dan de exacte waarden is de stabiliteit en vooral de afwezigheid van afvalstoffen: roggen zijn extreem gevoelig voor ammonium, nitriet en hoge nitraatwaarden.
- Nitraat zo laag mogelijk, liefst onder 10 – 20 mg/l
- Wekelijks of vaker 30 tot 50% verversen
- Een zeer ruim bemeten filter, bij voorkeur extern of een sump
- Geen medicijnen met koper of organofosfaten: roggen verdragen deze slecht
Aquarium en inrichting
Bij roggen telt het bodemoppervlak, niet de hoogte. Voor een volwassen dier is een bak van minimaal 200 x 80 cm nodig, en voor een paar of kleine groep liever 250 x 100 cm of groter. Een waterhoogte van 50 tot 60 cm is ruim voldoende. Veel houders bouwen daarom op maat, met een sump eronder om de enorme hoeveelheid afval te verwerken.
Biotoop nabootsen: een grote, vrije vlakte van fijn rivierzand waarin de rog zich kan ingraven, met aan de randen wat grote wortels. Laat het midden leeg. Scherpe stenen, grind en losse decoratie zijn ongeschikt omdat ze de gevoelige buikhuid beschadigen. Gebruik een afgeschermde verwarming, want roggen liggen graag op of tegen verwarmingselementen en kunnen zich daaraan verbranden.
Gedrag en gezelschap
Pauwoogroggen zijn rustig en nieuwsgierig. Ze leren snel wie hen voert en komen dan naar de voorruit of zelfs naar de hand. Alles wat in de bek past, wordt echter gegeten, dus kleine vissen en garnalen zijn ongeschikt als medebewoners. Geschikt gezelschap is groot, vreedzaam en blijft in de middelste en bovenste waterlagen, zoals grote zalmers of rustige grote cichliden die niet aan de roggen pikken. Vermijd vissen die aan huid of ogen knagen, zoals veel harnasmeervallen en sommige grote cichliden.
Voeding
In de natuur: insectenlarven, kreeftachtigen, wormen, slakken en kleine vissen die in en op de bodem leven.
In het aquarium: afwisselend diepvries- en levend voer zoals mosselvlees, garnalen, regenwormen, spiering en stukjes witvis. Nieuwe dieren nemen vaak in het begin alleen levende zwarte muggenlarven of regenwormen. Later gaan veel roggen ook over op zinkende korrels. Voer jonge dieren meerdere keren per dag en kijk goed naar het lichaam: een ingevallen rand achter de kop wijst op ondervoeding.
Voortplanting
Zoetwaterroggen zijn levendbarend. Na de paring, waarbij het mannetje het vrouwtje vaak in de schijfrand bijt, duurt de draagtijd ongeveer drie maanden. Een vrouwtje werpt dan enkele tot ruim tien volledig ontwikkelde jongen, die meteen zelfstandig zijn en direct kleine diepvries- en levende voeding eten. Kweek in het aquarium is goed mogelijk en het grootste deel van de handel bestaat tegenwoordig uit nakweek.
Tips uit de praktijk
Potamotrygon motoro is de rog waarmee de meeste liefhebbers beginnen, en dat is begrijpelijk: hij is relatief sterk, vaak verkrijgbaar als nakweek en heeft een enorme uitstraling. Toch onderschatten veel mensen hoe groot en hoe vervuilend een volwassen rog is. Een jong dier van 12 cm schijf groeit binnen een paar jaar uit tot een vis die een bak van twee meter vult.
De eerste weken bepalen veel. Een nieuwe rog die niet eet, is een groot risico, en dat komt vaak voor na transport. Houders merken dat het helpt om de bak rustig en schemerig te houden, levend voer te geven zoals zwarte muggenlarven of regenwormen, en geduldig te zijn. Let op het ’tekenen’ van de schijf: als de rand achter de ogen inzakt, eet de rog te weinig en moet je snel handelen. Een rog die zijn schijfrand omhoog krult, geeft meestal aan dat er iets mis is met het water.
Waterkwaliteit is het grote thema. Wie roggen houdt, ververst veel en vaak, en meet nitraat regelmatig. Een veelgehoorde valkuil is een filter dat er op papier groot genoeg uitziet, maar in de praktijk vol raakt door de grote voerhoeveelheden. Een sump met mechanische voorfiltering die je makkelijk schoonmaakt, scheelt veel. Ook het voer zelf vervuilt: verwijder resten na een paar minuten.
Veiligheid tijdens onderhoud wordt vaak vergeten. Werk rustig, schuif met je hand langzaam over de bodem in plaats van te graaien, en weet altijd waar de rog ligt. De meeste steken gebeuren als de rog schrikt of als iemand per ongeluk op hem drukt. Ook de verwarming is een bekend probleem: onbeschermde staafverwarmers geven brandwonden op de buik.
Na maanden merk je hoe slim en persoonlijk deze vissen zijn. Ze kennen de verzorger, zwemmen tegen de ruit omhoog als je de kamer in komt en hebben een duidelijk ritme. Kweek gebeurt bij een goed gevoed paar vaak vanzelf. Eerlijk advies: begin pas met een Potamotrygon motoro als je de eindmaat van het aquarium al hebt staan en bereid bent om elke week veel water te verversen. Dan is het een van de meest bijzondere vissen die je kunt houden.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Spectaculair uiterlijk en gedrag
- Wordt tam en herkent de verzorger
- Ruim beschikbaar als nakweek
- Kweek in het aquarium goed mogelijk
Nadelen
- Heeft een zeer groot bodemoppervlak nodig
- Zeer gevoelig voor slechte waterkwaliteit
- Giftige staartstekel
- Eet kleine medebewoners
- Duur in aanschaf en onderhoud
Mijn ervaring met Potamotrygon motoro
Van alle zoetwaterroggen die ik heb gehouden, was de motoro een van de rustigste. Waar soorten als de Magdalenarog bij mij al begonnen te steken als ik met een netje in de bak kwam, deed de motoro dat nooit. Hij was zelfs zo tam dat je hem uit je hand kon laten eten. Toch raad ik dat sterk af: een steek van een rog is ontzettend pijnlijk, en dan ben je echt ver van huis. Lees ook mijn ervaring met andere zoetwaterroggen.

Veelgestelde vragen over Potamotrygon motoro
Hoe groot wordt Potamotrygon motoro?
In het aquarium bereikt Potamotrygon motoro meestal een schijfdiameter van 40 tot 50 cm, vrouwtjes worden groter dan mannetjes.
Hoe groot moet het aquarium zijn?
Minimaal 200 x 80 cm bodemoppervlak voor één volwassen dier, en meer voor een paar. Hoogte is minder belangrijk dan oppervlak.
Is Potamotrygon motoro gevaarlijk?
De stekel op de staart is giftig en een steek is erg pijnlijk. Met rustig en voorzichtig werken in de bak is het risico klein.
Wat eet een Potamotrygon motoro?
Vlezig voer zoals mosselen, garnalen, regenwormen, muggenlarven en stukjes vis, aangevuld met zinkende korrels.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.

Eigen foto van Alessandro

