Potamotrygon scobina

Potamotrygon scobina is een zoetwaterrog uit de benedenloop van de Amazone, met een donkere, ruwe schijf vol fijne lichte vlekjes. Een minder bekende, rustige rog voor gevorderde houders met een groot aquarium en goed onderhouden water.

Potamotrygon scobina in het aquarium van Alessandro
Eigen foto van Alessandro

Meer eigen foto’s van Alessandro (scroll opzij voor meer)

Over deze vis

Potamotrygon scobina werd in 1913 beschreven door de Amerikaanse zoöloog Samuel Garman, die een groot deel van zijn loopbaan aan haaien en roggen wijdde. De soortnaam komt van het Latijnse scobina, ‘rasp’, en verwijst naar de ruwe rugzijde: de schijf is bedekt met kleine huidtandjes die aanvoelen als schuurpapier. Net als alle zoetwaterroggen uit de familie Potamotrygonidae komt de soort alleen in Zuid-Amerika voor en kan hij niet in zout water leven.

De schijf is rond tot licht ovaal, met een grondkleur van donkerbruin tot grijsbruin. Daarop ligt een dicht patroon van kleine, lichte vlekjes en ringetjes, veel fijner dan de grote oranje oogvlekken van de bekendere pauwoogrog. Het patroon kan per dier en per herkomst flink verschillen, en jonge dieren zijn vaak contrastrijker dan volwassen exemplaren. De staart is relatief kort en draagt een of meer giftige, getande stekels.

Mannetjes zijn te herkennen aan de claspers aan de achterkant van de buikvinnen. Vrouwtjes worden doorgaans groter en voller. In het aquarium ligt de schijfdiameter meestal rond de 35 tot 45 cm, maar in de natuur is een schijf van ruim 50 cm gemeten. Daarmee is hij geen kleine rog, en een vis die een enorm bodemoppervlak vraagt.

In de handel is P. scobina minder algemeen dan de pauwoogrog. Dieren worden soms onder andere namen verkocht of verward met verwante, gevlekte soorten, en ook hybriden komen voor. Koop bij voorkeur bij een handelaar die de herkomst kan aangeven. Let daarnaast op de regels in je eigen land: het houden en verhandelen van zoetwaterroggen is op sommige plaatsen gereguleerd vanwege het gif van de stekel.

In het kort

Wetenschappelijke naamPotamotrygon scobina
FamiliePotamotrygonidae
HerkomstBrazilië: midden- en benedenloop van de Amazone, Rio Trombetas, Rio Pará en benedenloop van de Rio Tocantins
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië – Midden- en benedenloop Amazone, Trombetas, Rio Pará, Tocantins
Maximale grootteSchijf meestal 35 – 45 cm, gemeten tot ongeveer 55 cm
Minimale aquariumgrootte200 x 80 cm bodemoppervlak / 700 liter
Temperatuur25 – 30 °C
pH6,0 – 7,2
Hardheid (GH)2 – 10 °dGH
GroepsgrootteAlleen, als paar of in een kleine groep (bij voldoende ruimte)
GedragVreedzaam, maar eet kleine vissen; giftige staartstekel
MoeilijkheidMoeilijk
Levensduur10 – 15 jaar
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen of als paar

Welke vissen passen bij de Potamotrygon scobina?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Potamotrygon komt van het Griekse potamos (‘rivier’), naar het voorkomen in de rivieren van Zuid-Amerika, en trygon (‘pijlstaartrog’). Het geslacht werd in 1877 beschreven door Garman.

scobina is Latijn voor ‘rasp’, naar de zeer kleine, dicht opeenstaande stekeltjes, gemengd met grotere, op de schijf en de bovenkant van de staart.

De soort werd in 1913 beschreven door Garman.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Potamotrygon scobina leeft in de benedenloop van het Amazonegebied, rond de monding en het estuarium bij Marajó en in de Rio Tocantins. Het gaat om brede rivieren, zijarmen en ondiepe oevers met zand- en modderbodems. Overdag liggen de roggen vaak half ingegraven, ’s nachts zoeken ze de bodem af naar voedsel.

Het water is warm, meestal zacht en neutraal tot licht zuur, en in dit deel van de Amazone vaak troebel door zwevend slib. De waterstand wisselt sterk tussen droog en nat seizoen; bij hoogwater trekken de roggen mee de overstroomde oevers in.

Waterwaarden in het aquarium

Zacht tot licht middelhard water met een neutrale tot licht zure pH en een hoge temperatuur. Zoals bij alle roggen is de waterkwaliteit belangrijker dan precieze waarden: ammonium en nitriet moeten nul zijn en nitraat zo laag mogelijk.

  • Nitraat liefst onder 10 – 20 mg/l
  • Wekelijks of vaker 30 tot 50% verversen
  • Ruim gedimensioneerd filter of sump met goede mechanische voorfiltering
  • Geen medicijnen met koper of organofosfaten

Aquarium en inrichting

Het bodemoppervlak is doorslaggevend. Voor één volwassen dier is minimaal 200 x 80 cm nodig, voor een paar liever 250 x 100 cm of meer. Hoogte is minder belangrijk; 50 tot 60 cm water volstaat.

Biotoop nabootsen: een grote vlakte van fijn, rond rivierzand waarin de rog zich kan ingraven, aan de randen een paar grote wortels en wat bladeren. Laat het midden vrij. Vermijd grind, scherpe stenen en losse decoratie, en scherm de verwarming af om brandwonden op de buik te voorkomen.

Gedrag en gezelschap

Deze rog is rustig en wat terughoudender dan de pauwoogrog, maar raakt bij een vaste routine snel gewend aan de verzorger. Alle kleine vissen en garnalen worden als voer gezien. Geschikte medebewoners zijn grote, vreedzame vissen die in de middelste en bovenste waterlagen zwemmen. Vermijd vissen die aan huid of ogen knagen, zoals veel harnasmeervallen.

Voeding

In de natuur: insectenlarven, kreeftachtigen, wormen, weekdieren en kleine vissen van de bodem.

In het aquarium: gevarieerd vlezig voer: mosselvlees, garnalen, regenwormen, muggenlarven, spiering en stukjes witvis. Nieuwe dieren reageren vaak het best op levende zwarte muggenlarven of regenwormen. Later worden ook zinkende korrels geaccepteerd. Let op de rand van de schijf achter de kop: als die inzakt, krijgt de rog te weinig voer.

Voortplanting

Levendbarend, zoals alle zoetwaterroggen. Na een draagtijd van enkele maanden worden enkele volledig ontwikkelde jongen geboren, die direct zelfstandig eten. Kweek in het aquarium is mogelijk maar minder vaak gemeld dan bij de pauwoogrog.

Tips uit de praktijk

Potamotrygon scobina wordt door liefhebbers vaak omschreven als een ‘stille’ rog: minder opvallend gekleurd dan de populaire soorten, maar met een prachtig fijn patroon dat pas van dichtbij goed tot zijn recht komt. Wie hem houdt, kiest vaak bewust voor een rustiger dier.

De grootste uitdaging zit in de eerste weken. Geïmporteerde dieren zijn soms mager en gestrest, en weigeren in het begin voer. Houders merken dat een rustige, iets schemerige bak, levend voer en vooral geduld het verschil maken. Geef niet meteen grote porties, maar meerdere kleine voerbeurten per dag, en haal resten snel weg om het water schoon te houden.

Waterkwaliteit blijft het centrale thema. Roggen tonen problemen vaak pas laat: een opgekrulde schijfrand, onrustig zwemmen langs de ruit of minder eetlust zijn signalen om meteen het water te meten en te verversen. Een veelgemaakte fout is het filter te klein kiezen, of de bak te snel vol te zetten met andere grote vissen die ook veel afval produceren.

Werk tijdens onderhoud altijd rustig en weet waar de rog ligt; ingegraven dieren zie je makkelijk over het hoofd. Steken gebeuren vrijwel altijd door schrikreacties. Een afgeschermde verwarming en een gladde zandbodem voorkomen de meeste lichamelijke problemen.

Wat na maanden opvalt, is hoe gewoontegetrouw deze roggen zijn: ze hebben vaste rustplekken en komen op voertijd vanzelf tevoorschijn. Eerlijk advies: kies deze soort alleen als je al ervaring hebt met grote vissen en een bak met het juiste bodemoppervlak klaar hebt staan. Wie de herkomst van zijn dier kent en het water op orde houdt, heeft aan P. scobina een bijzondere, rustige rog.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Fraai, fijn gevlekt patroon
  • Rustig karakter
  • Iets compacter dan de grootste roggensoorten

Nadelen

  • Heeft een zeer groot bodemoppervlak nodig
  • Gevoelig voor slechte waterkwaliteit
  • Giftige staartstekel
  • Minder vaak verkrijgbaar, kans op verwarring of hybriden
Alessandro van der Weerden
Alessandro van der WeerdenAquariumhouder, hield deze vis zelf

Mijn ervaring met Potamotrygon scobina

Ik heb veel soorten zoetwaterroggen gehouden, en de scobina hoorde bij de rustigste. Vergeleken met een Pearl was hij duidelijk minder agressief, en met een netje in de bak werken gaf bij hem nooit problemen. Wat dat betreft is de scobina een fijne soort voor wie een wat vreedzamere rog zoekt. Lees ook mijn ervaring met andere zoetwaterroggen.

Potamotrygon scobina in het aquarium van Alessandro
Eigen foto van Alessandro
Eigen video van Alessandro: Potamotrygon scobina in mijn aquarium

Veelgestelde vragen over Potamotrygon scobina

Hoe groot wordt Potamotrygon scobina?

De schijf wordt in het aquarium doorgaans 35 tot 45 cm breed; in de natuur is ongeveer 55 cm gemeten.

Waar komt Potamotrygon scobina vandaan?

Uit Brazilië: de benedenloop van de Amazone, de Rio Pará en de Rio Tocantins.

Hoe groot moet het aquarium zijn?

Minimaal 200 x 80 cm bodemoppervlak voor één dier, ruimer voor een paar.

Wat is het verschil met de pauwoogrog?

De pauwoogrog heeft grote oranje oogvlekken, P. scobina een donkere, ruwe schijf met veel kleine lichte vlekjes.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.