Koekoeksmeerval (Synodontis multipunctatus)

De koekoeksmeerval is een gevlekte baardmeerval uit het Tanganyikameer die bekend is om een bijzonder trucje: hij laat zijn eitjes uitbroeden door muilbroedende cichliden. Een actieve groepsvis voor ruime Tanganyika- of Malawi-aquaria.

Koekoeksmeerval (Synodontis multipunctatus) in het aquarium
Eigen foto van Alessandro

Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

Synodontis multipunctatus werd in 1898 door George Albert Boulenger beschreven. De soortnaam betekent ‘met veel stippen’ en slaat op de grote zwarte vlekken op het lichaam. Het geslacht Synodontis hoort bij de familie Mochokidae, de baardmeervallen of ‘upside-down catfish’-familie, met ruim honderd soorten verspreid over Afrika. In het Tanganyikameer leven meerdere endemische soorten, waaronder de kleinere dwergsynodontis, waarmee hij in de handel geregeld wordt verward.

Het lichaam is crèmewit tot lichtbeige met grote, ronde zwarte vlekken. De kop is groot met grote ogen en drie paar baarddraden, waarvan de bovenkaakbaarddraden lang zijn. De rugvin en borstvinnen hebben stevige stekels. De vinnen zijn zwart met witte randen, en de staartvin is diep gevorkt met wit-zwarte lobben. Mannetjes en vrouwtjes zijn moeilijk te onderscheiden; volwassen vrouwtjes zijn van boven gezien voller.

De naam koekoeksmeerval verwijst naar de manier van voortplanten. Net als een koekoek die zijn eieren in het nest van een andere vogel legt, mengt deze meerval zijn eitjes onder die van een muilbroedende cichlide op het moment dat die aan het afzetten is. Het cichlidenvrouwtje neemt de meervaleitjes samen met haar eigen eitjes in de bek. De meervaljongen komen eerder uit, groeien snel en eten in de bek van de cichlide de cichlidenjongen op. Het is een van de weinige bekende voorbeelden van broedparasitisme bij vissen.

De soort is lange tijd vooral als wildvang ingevoerd, maar wordt tegenwoordig ook gekweekt. Het is een sterke, langlevende vis die in de juiste bak voor veel leven zorgt. Hij is echter geen kleine bodemreiniger: hij wordt groot, is actief en heeft gezelschap van soortgenoten nodig.

In het kort

Wetenschappelijke naamSynodontis multipunctatus
FamilieMochokidae
HerkomstTanganyikameer (het hele meer)
VindplaatsAfrika – Burundi, Congo (DRC), Tanzania, Zambia – Tanganyikameer
Maximale grootteMeestal 15 – 20 cm in het aquarium, in de natuur tot ca. 27 cm
Minimale aquariumgrootte120 cm / 300 liter
Temperatuur24 – 27 °C
pH7,5 – 9,0
Hardheid (GH)10 – 20 °dGH
GroepsgrootteMinimaal 5
GedragVreedzaam, maar eet kleine vissen en jongen
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur15 – 20 jaar
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootte5 of meer

Welke vissen passen bij de Koekoeksmeerval?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Synodontis komt van synodontis, een oude naam voor een onbekende vis uit de Nijl. Het geslacht werd in 1816 beschreven door Cuvier.

multipunctatus komt van het Latijnse multi (‘veel’) en punctatus (‘gestippeld’), naar de ronde donkerbruine vlekken op het lichaam.

De soort werd in 1898 beschreven door Boulenger.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De koekoeksmeerval komt in het hele Tanganyikameer voor, boven zand-, modder- en gemengde bodems en langs de rotszone, tot op minstens 100 meter diepte. Een belangrijk deel van het natuurlijke menu bestaat uit slakken, zoals de in het meer algemene Neothauma. Overdag zoeken ze beschutting tussen de rotsen; in de schemering en ’s nachts zwemmen ze in groepen rond op zoek naar voedsel.

Waterwaarden in de natuur: hard, alkalisch (pH rond 9) en zeer stabiel.

Waterwaarden in het aquarium

Dezelfde waarden als voor Tanganyika- of Malawi-cichliden: hard, alkalisch en stabiel water.

  • Lage nitraatwaarden en wekelijks 25 tot 30% verversen
  • Goede filtering en zuurstofvoorziening
  • Een fijne zandbodem om de baarddraden te sparen

Aquarium en inrichting

Een aquarium vanaf 120 cm voor een groep, met een flinke bodemoppervlakte. Bouw rotsen met holen en spleten waar meerdere vissen tegelijk in kunnen schuilen.

Biotoop nabootsen: rotsen, zand en eventueel lege slakkenhuizen, zoals in een Tanganyika-aquarium. Gedempt licht op een paar plekken helpt om de vissen ook overdag te zien.

Gedrag en gezelschap

In een groep zijn ze verrassend actief en ook overdag te zien, vooral bij het voeren. Alleen gehouden is de vis schuw. Ze zijn vreedzaam naar andere soorten, maar eten jonge vissen en kleine vissen die in de bek passen. Goede medebewoners zijn middelgrote Tanganyika-cichliden zoals Tropheus, Julidochromis en Neolamprologus, of Malawi-cichliden in een ruim aquarium. Wie muilbroedende cichliden houdt en daarmee wil kweken, moet rekening houden met het broedparasitisme.

Voeding

In de natuur: slakken, insectenlarven, kreeftachtigen en vissenkuit.

In het aquarium: zinkende korrels en tabletten, aangevuld met diepvries mysis, krill, artemia en muggenlarven. Voer na het uitdoen van de lichten een extra portie, zodat ze niet afhankelijk zijn van wat de cichliden overlaten.

Voortplanting

Broedparasiet. In het aquarium lukt de voortplanting alleen met muilbroedende cichliden, zoals Malawi-mbuna of Tanganyika-muilbroeders. Het opkweken van meerdere meervaljongen uit één cichlidenvrouwtje komt regelmatig voor in goed lopende aquaria. Wie de jongen eruit wil halen, strip na ongeveer een week het vrouwtje en zet de jongen in een opkweekbak.

Tips uit de praktijk

Liefhebbers beschrijven de koekoeksmeerval als een van de leukste meervallen voor een cichlidenaquarium. Een groep die samen langs de rotsen zwemt, met de witte vinranden die oplichten, is heel anders dan de schuwe meerval die je misschien verwacht. Het belangrijkste wat houders leren, is dat een groep echt het verschil maakt.

Een veelvoorkomend probleem is verwarring in de handel. Jonge S. multipunctatus en S. petricola lijken sterk op elkaar, en er worden ook kruisingen en verwante soorten verkocht. S. multipunctatus heeft over het algemeen grotere, rondere vlekken, langere baarddraden en een grotere kop met grote ogen. Koop bij voorkeur bij een betrouwbare handelaar of kweker.

Houders van muilbroeders merken soms dat hun cichlidenvrouwtjes minder jongen opleveren, of dat er na het uitspuwen ineens kleine meervallen tevoorschijn komen. Dat is precies het broedparasitisme in de praktijk. Voor wie juist cichliden wil kweken, kan dat een nadeel zijn; voor anderen is het een bijzonder schouwspel.

Een ander punt is het voer. Omdat ze snel en gretig zijn, krijgen ze in een bak met cichliden meestal genoeg, maar bij een rustige bezetting komt het voer soms niet tot op de bodem. Zinkend voer en een portie na het licht uit voorkomen dat ze vermageren. Let ook op scherp grind: dat beschadigt de baarddraden.

Wat pas na jaren opvalt, is hoe oud ze worden. Vijftien jaar of meer is geen uitzondering, dus houd rekening met een langdurige verplichting. Het eerlijke advies: neem een groep van minimaal vijf, zet ze in een ruim, hard en alkalisch aquarium met veel holen, en kies medebewoners die niet in hun bek passen.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Opvallende tekening en boeiend groepsgedrag
  • Uniek broedparasitisme
  • Sterk en zeer langlevend

Nadelen

  • Eet jonge vissen en cichlideneitjes
  • Heeft een groep en een ruim aquarium nodig
  • Vaak verward met verwante soorten

Veelgestelde vragen over de koekoeksmeerval

Waarom heet hij koekoeksmeerval?

Omdat hij zijn eitjes laat uitbroeden door muilbroedende cichliden, net zoals een koekoek zijn eieren in het nest van een andere vogel legt.

Hoeveel koekoeksmeervallen houd je samen?

Houd een groep van minimaal vijf. Alleen of met z’n tweeën zijn ze schuw en zie je ze weinig.

Past de koekoeksmeerval in een Malawi-aquarium?

Ja, mits het aquarium ruim is en hard, alkalisch water heeft. Houd er wel rekening mee dat hij zich voortplant via de muilbroedende cichliden.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.