Hockeystick-potloodvis (Nannostomus eques)

De hockeystick-potloodvis is een slank, rustig visje uit het Amazonegebied dat altijd schuin omhoog in het water hangt. Een bovenwaterbewoner voor een zacht, rustig beplant aquarium met drijfplanten, waar een groepje op zijn best is.

Hockeystick-potloodvis (Nannostomus eques) zwemt schuin in het aquarium
Eigen foto van Alessandro

Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De hockeystick-potloodvis werd in 1876 beschreven door de Oostenrijkse ichtyoloog Franz Steindachner als Nannostomus eques. De soortnaam eques betekent ‘ruiter’. In de loop van de tijd is de soort ook in de geslachten Poecilobrycon en Nannobrycon geplaatst, en die oude namen kom je in winkels en oudere boeken nog regelmatig tegen. De naam hockeystick-potloodvis komt van de donkere lengtestreep die onderaan de staart naar beneden afbuigt. In het Engels heet hij onder meer brown pencilfish, hockeystick pencilfish, diptail of tubemouth pencilfish.

Het lichaam is lang en dun, als een potlood, met een kleine, naar boven gerichte bek. Over de flank loopt een brede donkere band van de snuit tot in de onderste staartlob, met daarboven een lichtere, goudbruine rug. Mannetjes zijn kleurrijker en meestal slanker, met een grotere aarsvin.

Het meest opvallende kenmerk is de zwemhouding. De vis hangt vrijwel altijd schuin in het water, met de kop omhoog. Binnen het geslacht deelt hij die houding alleen met Nannostomus unifasciatus. ’s Nachts verandert het kleurpatroon: de lengteband vervaagt en er verschijnt een schutkleur met donkere dwarsbanden. Dat ritme is zo vast dat het zelfs bij blinde exemplaren is waargenomen.

Genetisch onderzoek wijst erop dat Nannostomus eques waarschijnlijk een complex is van meerdere nauw verwante soorten die nog niet allemaal apart zijn beschreven. Vissen uit verschillende rivieren kunnen daardoor iets verschillen in kleur en tekening.

Potloodvissen behoren tot de familie Lebiasinidae en zijn dus geen echte tetra’s, al worden ze er in de hobby vaak bij ingedeeld. Ze zijn kleiner en rustiger dan veel tetra’s, en voelen zich het best in een aquarium zonder drukte.

In het kort

Wetenschappelijke naamNannostomus eques
FamilieLebiasinidae
HerkomstMidden- en boven-Amazone in Brazilië, Peru en Colombia, het Orinocobekken en Guyana
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië, Peru, Colombia, Guyana – Midden- en boven-Amazone, Rio Negro en Essequibo
Maximale grootte5 cm
Minimale aquariumgrootte60 cm / 54 liter
Temperatuur22 – 28 °C
pH5,0 – 7,0
Hardheid (GH)1 – 10 °dGH
GroepsgrootteMinimaal 8, liefst 10 of meer
GedragVreedzaam, rustig en wat schuw
MoeilijkheidGemiddeld
LevensduurMeerdere jaren (geen betrouwbare gegevens bekend)
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte8 of meer

Welke vissen passen bij de Hockeystick-potloodvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Nannostomus komt van het Griekse nannos (‘dwerg’) en stoma (‘mond’), naar de kleine, smalle mond. Het geslacht werd in 1872 beschreven door Günther.

eques is Latijn voor ‘ruiter’. Dat is niet uitgelegd, maar slaat waarschijnlijk op de schuine, zadelachtige band op de flank, die ’s nachts het duidelijkst is.

De soort werd in 1876 beschreven door Steindachner.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De soort heeft een groot verspreidingsgebied. Hij komt voor in de midden- en boven-Amazone in Brazilië, Peru en Colombia, onder meer in de Tapajós, Trombetas, Madeira, Rio Negro, Japurá, Içá en Putumayo. Daarnaast is hij bekend uit het Orinocobekken (de systemen van de Guaviare en de Inírida) en uit het stroomgebied van de Essequibo in Guyana.

De vissen leven in trage zijrivieren, kleine beken en moerassige zones met veel planten, bladeren of verzonken hout. Vaak worden ze gevonden in overstroomd bos en in meren op de uiterwaarden van zwartwaterrivieren. Het water is er zacht, zuur en vaak bruin gekleurd door humuszuren.

Waterwaarden in het aquarium

Zacht, licht zuur water past het best. Nagekweekte vissen houden het vaak ook in iets harder water, maar wildvang en vissen die je wilt laten kweken, doen het duidelijk beter in zacht water. Stabiliteit is belangrijker dan een exacte waarde.

  • Weinig stroming, zeker aan het oppervlak
  • Wekelijks 20 tot 30% verversen met water van vergelijkbare waarden
  • Bladeren of elzenproppen geven een licht bruine tint en wat humuszuren

Aquarium en inrichting

Een aquarium vanaf 60 cm is genoeg voor een groepje. De hockeystick-potloodvis leeft in de bovenste waterlaag, dus een groot wateroppervlak is belangrijker dan diepte. Een deksel is aan te raden, want ook deze vissen kunnen springen.

Zorg voor drijfplanten en planten die tot aan het oppervlak groeien, zoals stengelplanten met fijne bladeren. Daartussen hangen de vissen het liefst. Gedempt licht maakt ze minder schuw en laat de kleuren beter uitkomen. Een donkere bodem met bladeren en hout maakt het geheel af.

Biotoop nabootsen: zacht, bruin water, een zandbodem met bladeren, wortelhout en een dek van drijfplanten, zoals in een zwartwatermeer langs de Rio Negro.

Gedrag en gezelschap

De hockeystick-potloodvis is vreedzaam en wat schuchter. In een groep verdelen de vissen zich losjes over de bovenste waterlaag, vaak tussen of vlak onder de drijfplanten.

Kies rustige medebewoners die de bovenlaag niet domineren, zoals kleine tetra’s voor de middelste waterlaag, pantsermeervallen op de bodem en dwergcichliden. Grote of drukke vissen die snel eten, maken hem schuw, en dan krijgt hij al snel te weinig voer.

Voeding

In de natuur: kleine ongewervelden en zoöplankton, zoals insectenlarven, wormpjes en kreeftachtigen.

In het aquarium: fijn droogvoer wordt meestal wel gegeten, maar geef daarnaast zo vaak mogelijk klein levend of diepvriesvoer, zoals pas uitgekomen artemia, moina, cyclops en grindalwormpjes. Door de kleine, naar boven gerichte bek eet de vis het liefst aan of vlak onder het oppervlak.

Voortplanting

Mannetjes zijn kleurrijker en slanker en hebben een grotere aarsvin. Het vrouwtje zet de eitjes in kleine aantallen af aan de onderkant van brede plantenbladeren. De ouders eten hun eigen eitjes, dus voor kweek is een apart bakje nodig.

De eitjes komen na ongeveer 24 tot 36 uur uit, en na vijf à zes dagen zwemmen de jongen vrij. Het eerste voer moet zeer fijn zijn, zoals pantoffeldiertjes (infusoria) of heel fijn opfokvoer. Kweek in het aquarium wordt maar weinig gemeld.

Tips uit de praktijk

Houders beschrijven de hockeystick-potloodvis vaak als een vis die je pas echt gaat waarderen als je even stil voor het aquarium gaat zitten. Hij is niet druk of fel gekleurd, maar die schuine houding tussen de drijfplanten geeft een aquarium een heel eigen, rustig karakter.

Een veelgemaakte fout is hem in een druk gezelschapsaquarium zetten met snelle eters zoals grotere barbelen of levendbarenden. De potloodvissen trekken zich dan terug, komen niet meer aan het voer toe en vermageren langzaam. In een rustige bak met kleine medebewoners zie je ze juist naar voren komen.

De eerste weken na aankoop zijn de vissen vaak bleek en schuw. Veel houders merken dat drijfplanten en gedempt licht het grootste verschil maken: met beschutting aan het oppervlak worden de vissen binnen een paar weken rustiger en kleuriger.

Schrik niet als je ’s avonds met het licht uit of ’s ochtends vroeg vissen met een heel ander patroon ziet. De donkere dwarsbanden zijn hun nachtkleed, geen teken van ziekte. Na het aangaan van het licht kleuren ze weer bij.

Voer is het belangrijkste aandachtspunt. De vissen hebben een kleine bek en eten het liefst aan het oppervlak. Fijn droogvoer dat langzaam zinkt of blijft drijven werkt beter dan grote vlokken. Houders die een paar keer per week pas uitgekomen artemia of klein diepvriesvoer geven, zien de vissen beter op kleur blijven en voller worden.

Springen is een bekend risico. Potloodvissen schieten bij schrikken soms omhoog, dus een goed sluitend deksel zonder grote openingen is verstandig.

Advies: houd een groepje van acht of meer in een rustig, zacht aquarium met drijfplanten, voer klein en gevarieerd, en kies kalme medebewoners. Dan laat deze bijzondere potloodvis zijn mooiste kant zien.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Bijzondere, schuine zwemhouding
  • Vreedzaam en geschikt voor kleinere aquaria
  • Ideaal voor een zwartwaterbiotoop

Nadelen

  • Schuw tussen drukke of grote vissen
  • Heeft klein en gevarieerd voer nodig
  • Kan springen

Lees ook: water verversen in je aquarium.

Veelgestelde vragen over de hockeystick-potloodvis

Hoe groot wordt de hockeystick-potloodvis?

De hockeystick-potloodvis (Nannostomus eques) wordt ongeveer 5 cm lang, inclusief staart.

Waarom zwemt de hockeystick-potloodvis schuin?

Die schuine houding is normaal en kenmerkend voor de soort. Hij hangt zo tussen planten en drijvend materiaal aan het oppervlak, waar hij jaagt op kleine ongewervelden.

Met hoeveel houd je ze samen?

Houd er minimaal acht samen, liefst tien of meer. In een groep zijn ze minder schuw en zie je meer natuurlijk gedrag.

Waarom heeft mijn potloodvis ’s nachts strepen?

’s Nachts krijgt de soort een schutkleur met donkere dwarsbanden. Dat is een vast dag-en-nachtritme en geen ziekte.

Met welke vissen kun je hem combineren?

Met rustige soorten zoals kleine tetra’s, pantsermeervallen en dwergcichliden. Vermijd drukke, snelle eters en grote vissen.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.