Iodotropheus sprengerae, in het Engels rusty cichlid of lavender mbuna, is een van de kleinste en rustigste mbuna uit het Malawimeer. Roestbruine vrouwtjes en lavendelpaarse mannetjes maken hem tot een sfeervolle, betaalbare keuze voor een Malawi-aquarium waarin niet alles om agressie draait.

Eigen foto van Alessandro
Over deze vis
Iodotropheus sprengerae werd in 1972 beschreven door Michael K. Oliver en Paul V. Loiselle. Het geslacht en de soort werden in dezelfde publicatie beschreven, dus de vis heeft nooit in een ander geslacht gestaan. De soortnaam eert de Amerikaanse aquariumhoudster Kappy (Katherine) Sprenger, die de vis eind jaren zestig in de hobby onder de aandacht bracht en ontdekte dat het om een nog onbeschreven soort ging. De geslachtsnaam verwijst naar de kleur: het Griekse iodos staat voor roestkleur, maar ook voor een lavendeltint.
In 1994 werd de populatie van het eiland Boadzulu als aparte soort beschreven, Iodotropheus declivitas. Een jaar later werd die naam alweer als synoniem van I. sprengerae beschouwd. In de handel kom je die naam dus nog wel eens tegen, maar het gaat om dezelfde vis.
Het lichaam is gedrongen en vrij hoog, met een ronde kop. Jonge vissen en vrouwtjes zijn roestbruin tot oranjebruin. Volwassen mannetjes krijgen een paarse tot lavendelblauwe gloed over het lichaam, met eivlekken op de aarsvin. Ze worden ook iets groter, krijgen een duidelijker voorhoofd en langere vinnen. Soms wordt de soort verward met Labidochromis vellicans, maar Iodotropheus sprengerae heeft een rondere kop en mist het blauw op de achterste helft van het lichaam.
In de natuur blijft de soort klein: de grootste gemeten vissen zijn ongeveer 10 cm standaardlengte, dus zonder staartvin. In het aquarium kunnen mannetjes iets groter worden. Op de Rode Lijst van de IUCN staat de soort sinds 2018 als ‘gevoelig’ (Near Threatened), omdat het leefgebied in het meer erg klein is.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Iodotropheus sprengerae |
|---|---|
| Familie | Cichlidae |
| Herkomst | Malawimeer (Malawi), rotskusten rond de eilanden Boadzulu, Chinyankwazi en Chinyamwezi in de zuidoostelijke arm |
| Vindplaats | Afrika – Malawi – Malawimeer, zuidoostelijke arm (eilanden Boadzulu, Chinyankwazi en Chinyamwezi) |
| Maximale grootte | 10 cm (standaardlengte), mannetjes iets groter dan vrouwtjes |
| Minimale aquariumgrootte | 120 cm / 200 liter |
| Temperatuur | 24 – 27 °C |
| pH | 7,5 – 8,6 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
| Gedrag | Een van de rustigste mbuna, mannetjes onderling wel territoriaal |
| Moeilijkheid | Makkelijk |
| Levensduur | Meerdere jaren (geen betrouwbare gegevens bekend) |
| Karakter | Semi-agressief |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Nee |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Iodotropheus sprengerae?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Iodotropheus komt van het Griekse iodes (‘roestkleurig’), naar de kleur van deze soort, en tropheus, naar de oppervlakkige gelijkenis met Pseudotropheus. Het geslacht werd in 1972 beschreven door Oliver en Loiselle.
sprengerae is een eerbetoon aan Kappy Sprenger, aquariaan, schrijver en kunstenaar uit Los Gatos (Californië). Haar volhardende pogingen om de vis op naam te laten brengen leidden tot de ontdekking dat het om een nog onbeschreven soort ging.
De soort werd in 1972 beschreven door Oliver en Loiselle.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort is endemisch in het Malawimeer en heeft daar een heel klein verspreidingsgebied. Hij leeft alleen rond de eilanden Boadzulu, Chinyankwazi en Chinyamwezi en het nabijgelegen Makokola-rif, in de zuidoostelijke arm van het meer. Een groot deel van dat gebied valt binnen het nationaal park Lake Malawi.
Daar leeft hij in allerlei rotsige zones: tussen grote rotsblokken en platen, maar ook tussen kleinere stenen en op plekken waar zich tussen de rotsen bezinksel en organisch materiaal ophoopt. De vissen zijn het talrijkst op 3 tot 15 meter diepte, maar komen voor van vlak onder het oppervlak tot minstens 40 meter. Het water is er helder, warm, hard en basisch, met weinig schommelingen.
Waterwaarden in het aquarium
Zoals alle Malawicichliden heeft deze soort hard, basisch en vooral stabiel water nodig. In zuur of zacht water gaat hij op termijn achteruit. Nederlands kraanwater is in veel regio’s al hard genoeg; waar dat niet zo is, helpt een bodem of filtermateriaal met koraalzand of een Malawizout.
- Temperatuur tussen 24 en 27 °C
- pH stabiel tussen 7,5 en 8,6
- Wekelijks 30 tot 40% verversen, want mbuna vervuilen het water snel
- Een krachtig filter met goede doorstroming
Aquarium en inrichting
Voor één mannetje met een paar vrouwtjes is een kleiner aquarium in theorie voldoende, maar in de praktijk worden mbuna bijna altijd in een groep met andere soorten gehouden. Reken daarom op minimaal 120 cm en zo’n 200 liter. Wie meerdere mannetjes wil houden, kiest beter voor een nog grotere bak.
Richt het aquarium in met een zandbodem en veel stapels stenen met spleten en holen. Zo kan elke vis uit het zicht van de andere zwemmen en krijgen mannetjes elk een eigen stukje rots. Laat ook wat open zand en platte stenen vrij, want daar vindt de paai plaats. Planten zijn niet nodig; harde soorten zoals Anubias en Vallisneria houden het het langst vol.
Biotoop nabootsen: een rotskust met gestapelde stenen tot vlak onder het wateroppervlak, een lichte zandbodem en helder, goed gefilterd water, zoals rond de eilanden in de zuidoostelijke arm van het Malawimeer.
Gedrag en gezelschap
Iodotropheus sprengerae geldt als een van de minst agressieve mbuna. Dat betekent niet dat hij helemaal vreedzaam is: mannetjes verdedigen een stukje rots en kunnen elkaar flink achterna zitten, zeker in een te kleine bak. In de vakliteratuur wordt gewaarschuwd dat mannetjes onderling feller zijn dan vaak gedacht wordt. Houd daarom bij voorkeur één mannetje met meerdere vrouwtjes, of zorg bij meerdere mannetjes voor veel ruimte en schuilplekken.
Juist omdat hij zo rustig is, wordt hij door grotere en agressievere mbuna snel weggedrukt. Goede medebewoners zijn andere rustige Malawicichliden, zoals de gele labidochromis en Pseudotropheus acei, en eventueel rustige Aulonocara– of Copadichromis-soorten. Vermijd bruine Labidochromis-soorten die op hem lijken, zoals Labidochromis vellicans, omdat dat tot onnodige ruzie leidt. Gewone gezelschapsvissen zoals tetra’s en guppy’s passen niet, door de waterwaarden en het karakter. Garnalen en slakken worden opgegeten.
Voeding
In de natuur: de vis plukt aangroei van de rotsen, het zogeheten aufwuchs: algen met daartussen kleine kreeftachtigen en insectenlarven. Daarnaast eet hij plankton uit het open water.
In het aquarium: hij eet vrijwel alles, maar de basis moet plantaardig zijn. Geef een goed spirulina- of plantaardig cichlidenvoer, eventueel aangevuld met geblancheerde spinazie. Kleine porties diepvriesvoer zoals daphnia, cyclops of mysis zijn prima als aanvulling. Te veel eiwitrijk voer, zoals rode muggenlarven of runderhart, kan bij deze soort leiden tot spijsverteringsproblemen en vervetting. Voer liever twee keer per dag een kleine hoeveelheid dan één keer veel.
Voortplanting
Iodotropheus sprengerae is een muilbroeder waarbij alleen het vrouwtje de zorg op zich neemt. Het mannetje houdt een losse plek bij een platte steen aan, toont zijn kleuren aan de vrouwtjes en leidt een paairijp vrouwtje naar die plek. Het vrouwtje legt steeds een paar eitjes en neemt ze direct in de bek, waar ze bevrucht worden.
Een broedsel telt ongeveer 5 tot 60 eitjes. Het vrouwtje draagt de eitjes en larven zo’n drie weken in haar bek en eet in die periode niet. Daarna laat ze de vrij zwemmende jongen los. Een gestrest vrouwtje kan de jongen te vroeg uitspugen of opeten. De jongen eten direct pas uitgekomen artemia en fijngemaakt spirulinavoer en groeien vlot.
Tips uit de praktijk
In de hobby staat Iodotropheus sprengerae bekend als een ideale eerste mbuna. Hij is stevig, eet alles, kweekt makkelijk en is veel minder fel dan bekende soorten zoals de zebrambuna of Melanochromis auratus. Toch is dat ook meteen de valkuil: wie hem tussen te veel agressieve soorten zet, ziet een schuwe vis die zich verstopt en zijn kleuren verliest.
Houders merken vaak dat de kleuren pas na een paar maanden echt tot hun recht komen. Jonge vissen in de winkel zijn allemaal roestbruin en vrij onopvallend. Pas als de mannetjes volwassen worden, verschijnt de lavendelpaarse gloed. Een donkere achtergrond en wat lichte stenen laten die tint het mooist uitkomen.
Een veelgemaakte fout is te eiwitrijk voeren. Mbuna die vooral rode muggenlarven of ander vleesachtig voer krijgen, lopen meer risico op darmproblemen, vaak aangeduid als ‘Malawi bloat’. Een vis die niet meer eet, apathisch in een hoek hangt of een opgezwollen buik krijgt, moet snel apart. Een plantaardige basis en niet te veel voer voorkomen veel van deze problemen.
Wie meerdere mannetjes houdt, ziet in een ruim ingerichte bak vooral imponeergedrag: rechtop zwemmen, vinnen spreiden en korte achtervolgingen. In een te kleine of te kale bak kan dat omslaan in echte gevechten waarbij een zwakker mannetje het loodje legt. Advies: begin met één mannetje en drie of vier vrouwtjes, of met een groepje jonge vissen in een groot aquarium waarbij overtollige mannetjes later worden teruggebracht.
Omdat de vrouwtjes vaak broeden, ontstaan er bijna vanzelf jongen. In een gemengd Malawi-aquarium worden die meestal opgegeten, maar tussen dicht gestapelde stenen overleven er regelmatig een paar. Wie bewust wil kweken, kan een vrouwtje met een volle bek na een week of twee voorzichtig overzetten naar een rustige kweekbak.
Eindadvies: Iodotropheus sprengerae is een uitstekende keuze voor wie een Malawi-aquarium wil met rustige, kleinere mbuna. Combineer hem met even rustige soorten, zorg voor veel stenen en een plantaardig menu, en hij blijft jarenlang een kleurrijke en levendige bewoner.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Een van de rustigste en kleinste mbuna
- Stevig, makkelijk te voeren en te kweken
- Mooie lavendelkleur bij volwassen mannetjes
Nadelen
- Wordt door agressieve mbuna snel weggedrukt
- Gevoelig voor te eiwitrijk voer
- Past niet in een gewoon gezelschapsaquarium
Lees ook: water verversen in je aquarium.
Veelgestelde vragen over Iodotropheus sprengerae
Hoe groot wordt Iodotropheus sprengerae?
In de natuur wordt de soort ongeveer 10 cm standaardlengte. Mannetjes worden iets groter dan vrouwtjes en kunnen in het aquarium net wat groter uitvallen.
Hoe groot moet het aquarium zijn?
Reken op minimaal 120 cm en zo’n 200 liter voor een groepje met één mannetje en meerdere vrouwtjes, samen met andere rustige mbuna. Voor meerdere mannetjes is een grotere bak beter.
Hoeveel Iodotropheus sprengerae houd je samen?
Het best houd je één mannetje met meerdere vrouwtjes, bijvoorbeeld drie of vier. Zo wordt de aandacht van het mannetje verdeeld en blijft het rustig.
Wat is het verschil tussen mannetje en vrouwtje?
Volwassen mannetjes zijn groter, hebben een lavendelpaarse tot blauwe gloed, een duidelijker voorhoofd, langere vinnen en eivlekken op de aarsvin. Vrouwtjes en jonge vissen blijven roestbruin.
Kan Iodotropheus sprengerae samen met garnalen?
Nee. Garnalen en slakken worden opgegeten, en de harde, basische waterwaarden passen bovendien niet bij de meeste garnalensoorten.
Met welke vissen kun je hem combineren?
Met andere rustige Malawicichliden, zoals de gele labidochromis, Pseudotropheus acei en rustige Aulonocara-soorten. Vermijd zeer agressieve mbuna en bruine Labidochromis-soorten die op hem lijken.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
