Livingstoni (Nimbochromis livingstonii)

De livingstoni is een grote roofcichlide uit het Malawimeer die beroemd is om zijn jachttruc: hij gaat als dood op de bodem liggen en wacht tot een nieuwsgierig visje te dichtbij komt. Een indrukwekkende, gevlekte haplochromine voor een groot Malawi-aquarium met medebewoners die niet in zijn bek passen.

Livingstoni (Nimbochromis livingstonii) in het aquarium
Eigen foto van Alessandro

Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De livingstoni werd in 1894 beschreven door Albert Günther van het British Museum, oorspronkelijk als Hemichromis livingstonii. Later werd de soort onder meer in Haplochromis en Cyrtocara geplaatst, tot hij in 1989 terechtkwam in het toen nieuwe geslacht Nimbochromis, samen met onder andere de venustus. De soortnaam verwijst vrijwel zeker naar de Schotse arts en ontdekkingsreiziger David Livingstone, de eerste bekende Europeaan die het Malawimeer bereikte. In de hobby wordt de vis meestal gewoon ‘livingstoni’ genoemd; een andere gangbare Nederlandse naam is er niet.

De naam Nimbochromis betekent zoiets als ‘bewolkte cichlide’ en slaat op het gevlekte patroon. Het lichaam is lichtbeige tot wit met grote, onregelmatige bruine vlekken, net een rottend visje. Dat patroon is geen toeval: het hoort bij de jachtmethode van de soort. Langs het Malawimeer heet de vis kalingono, wat ‘slaper’ betekent.

Mannetjes worden groter dan vrouwtjes: in het wild zijn mannetjes tot 25 cm en vrouwtjes tot ongeveer 20 cm lang gemeten. Een mannetje in broedkleur verandert sterk: het lichaam kleurt dan donkerblauw, waardoor de vlekken bijna verdwijnen, en de aarsvin is oranje tot rood met gele eivlekken. Vrouwtjes houden hun gevlekte schutkleur en missen de eivlekken meestal.

Op de Rode Lijst van de IUCN staat de livingstoni als niet bedreigd (Least Concern). Langs het meer wordt de soort lokaal als voedselvis gevangen, en hij wordt ook voor de aquariumhandel verzameld.

In het kort

Wetenschappelijke naamNimbochromis livingstonii
FamilieCichlidae
HerkomstMalawi, Mozambique en Tanzania: het Malawimeer, ook in het Malombemeer en de bovenloop van de Shire
VindplaatsAfrika – Malawi, Mozambique, Tanzania – Malawimeer, Malombemeer en bovenloop van de Shire
Maximale grootte25 cm (mannetje), vrouwtjes tot ongeveer 20 cm
Minimale aquariumgrootte150 cm / 400 liter
Temperatuur24 – 28 °C
pH7,6 – 8,8
Hardheid (GH)10 – 25 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met 3 tot 6 vrouwtjes, of alleen
GedragRoofvis, rustig naar vissen die te groot zijn om te eten
MoeilijkheidGemiddeld
LevensduurMeerdere jaren (geen betrouwbare gegevens bekend)
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Livingstoni?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Nimbochromis komt van het Latijnse nimbus (‘regenwolk’), naar de onregelmatige, donkere wolkachtige vlekken op de flanken, en chromis, een oude Griekse vissennaam die later voor cichliden werd gebruikt. Het geslacht werd in 1989 beschreven door Eccles en Trewavas.

livingstonii is vermoedelijk een eerbetoon aan de Schotse zendeling en ontdekkingsreiziger David Livingstone (1813–1873), die beweerde het Malawimeer in 1859 te hebben ontdekt. De beschrijver legde de naam zelf niet uit.

De soort werd in 1894 beschreven door Günther.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De livingstoni is wijdverspreid in het Malawimeer, dat wordt gedeeld door Malawi, Mozambique en Tanzania. Daarnaast komt hij voor in het Malombemeer en in de bovenloop van de Shire, de rivier die het Malawimeer naar het zuiden afwatert. De soort leeft vooral in ondiep water langs de oever, maar is ook op veel grotere diepte aangetroffen, tot meer dan 100 meter.

Zijn favoriete leefgebied zijn beschutte baaien met een zachte bodem van zand of modder, vaak dicht begroeid met velden Vallisneria. Hij wordt ook gezien bij rotsen en in overgangszones tussen zand en steen. Het is een solitaire, plaatsgebonden vis die veel tijd stil hangend tussen de planten, bij rotsen of op de bodem doorbrengt.

In het wild eet de livingstoni vrijwel uitsluitend vis, vooral kleine cichliden zoals Lethrinops-soorten en jonge vissen. Zijn bekendste jachttechniek is het ‘dood spelen’: hij legt zich op zijn zij op de bodem, met zijn vlekkenpatroon als camouflage van een rottend kadaver. Visjes die op het ‘lijk’ afkomen om te kijken of eraan te pikken, worden met een snelle uitval gegrepen en meestal in één keer doorgeslikt.

Waterwaarden in het aquarium

Zoals alle Malawicichliden heeft de livingstoni hard, alkalisch water nodig met een stabiele pH. Kraanwater in Nederland is vaak al redelijk geschikt; met kalkrijk substraat of een buffer kun je de waarden zo nodig verder stabiliseren. Schoon water is minstens zo belangrijk als de pH: deze vleeseter produceert veel afval.

  • Temperatuur tussen 24 en 28 °C
  • Rustige tot matige stroming, met een krachtige filter
  • Wekelijks 30 tot 40% verversen
  • Houd nitraat laag, want Malawicichliden zijn daar gevoelig voor

Aquarium en inrichting

Voor een volwassen mannetje met een paar vrouwtjes is een aquarium van minimaal 150 cm en ongeveer 400 liter nodig; groter is beter, zeker met medebewoners. Literatuur noemt soms kleinere bakken vanaf 120 cm, maar bij een vis van 25 cm die een territorium claimt en samen met andere grote Malawicichliden wordt gehouden, geeft een ruimere bak duidelijk minder stress.

Richt het aquarium in met een zandbodem en een paar rotsopstellingen met holen, maar laat ook veel open zwemruimte. Stevige planten zoals Vallisneria en anubias overleven het vaak, al graven grote cichliden graag. Sterke stroming is niet nodig.

Biotoop nabootsen: een zandvlakte met een veld Vallisneria, aangevuld met enkele losse rotsgroepen, zoals een beschutte baai in het Malawimeer waar zand, planten en stenen in elkaar overgaan.

Gedrag en gezelschap

De livingstoni is een roofvis. Elke vis die in zijn bek past, loopt gevaar, en dat geldt in het aquarium ook voor kleine mbuna en jonge vissen. Naar vissen die te groot zijn om te eten is hij meestal vrij rustig, al verdedigt een mannetje in broedkleur zijn plekje fel tegen soortgenoten.

Houd hem daarom in een speciaal Malawi-aquarium met grote, rustige soorten, zoals de venustus, de Dimidiochromis compressiceps, de blauwe dolfijn en grotere mbuna. Ook een frontosa wordt in de literatuur als geschikte medebewoner genoemd. Kleine, drukke mbuna, garnalen, slakken en kleine scholenvissen passen er niet bij. Houd één mannetje met meerdere vrouwtjes, of als je niet wilt kweken één exemplaar.

Voeding

In de natuur: vrijwel uitsluitend kleine vissen, vooral jonge en kleine cichliden.

In het aquarium: levende voedervis is niet nodig; de livingstoni went goed aan dood voer. Geef een vlezig dieet van garnalen, mysis, stukjes vis zoals spiering, en diepvriesvoer, aangevuld met een goede korrel voor grote cichliden. Voer geen vlees van landdieren, zoals runderhart: dat verteren Malawicichliden slecht. Voer liever een paar kleinere porties dan één grote maaltijd.

Voortplanting

De livingstoni is een polygame muilbroeder waarbij het vrouwtje de broedzorg doet. Het mannetje kiest een paaiplek, zoals een platte steen of een uitgegraven kuiltje, en lokt daar vrouwtjes heen. Het vrouwtje legt een reeks eitjes, die het mannetje bevrucht, waarna zij ze in haar bek neemt.

Een vrouwtje draagt een broedsel van tot ongeveer 100 eitjes en jongen zo’n drie weken in haar bek en eet in die tijd niet. Daarna laat ze de vrijzwemmende jongen los. Die eten direct pas uitgekomen artemia en fijngemalen korrelvoer. Gestreste vrouwtjes spugen hun broedsel soms voortijdig uit; een rustige bak of een aparte bak voor het vrouwtje helpt dan. Kweek is goed mogelijk, maar vraagt wel een ruim aquarium met een harem van een mannetje en drie tot zes vrouwtjes.

Tips uit de praktijk

Het dood spelen van de livingstoni is ook in het aquarium te zien, en het levert regelmatig een flinke schrik op. Houders merken vaak dat een gezonde vis ineens op zijn zij op het zand ligt, roerloos, met dof uitziende vlekken. Wie het gedrag niet kent, denkt aan een zieke of stervende vis. Advies: kijk eerst even rustig af. Een vis die dood speelt, ademt normaal en schiet weg of richt zich op zodra je dichterbij komt; een echt zieke vis reageert traag en blijft liggen.

Een veelgemaakte fout is het kopen van een schattig gevlekt jong visje van een paar centimeter, om het in een gewoon Malawi-aquarium met kleine mbuna te zetten. Binnen een jaar groeit de livingstoni uit tot een rover die kleinere medebewoners een voor een laat verdwijnen. Kies medebewoners daarom op het eindformaat van de livingstoni, niet op zijn formaat bij aankoop.

In de hobby is bekend dat de livingstoni zich in een te drukke bak met agressieve mbuna slecht thuis voelt. Juist omdat hij als hinderlaagjager graag rustig tussen planten of bij stenen hangt, heeft hij last van vissen die hem constant opjagen. Een bak met rustige, grote haplochrominen geeft het mooiste gedrag te zien.

Bij het voeren gaat het meestal makkelijk: de soort leert snel dood voer aan te nemen. Toch is het verstandig om het voer gevarieerd te houden en niet alleen mosselvlees of één soort korrel te geven. Overvoeren vervuilt het water snel, en bij deze grote eter kan het nitraatgehalte dan flink oplopen.

Wie wil kweken, moet weten dat een mannetje in broedkleur zijn vrouwtjes stevig kan opjagen. Met meerdere vrouwtjes wordt die aandacht verdeeld. Genoeg rotsen en zichtafscheidingen geven de vrouwtjes de kans om even uit beeld te verdwijnen.

Eindadvies: de livingstoni is een prachtige keuze voor wie een groot Malawi-aquarium vanaf 150 cm heeft met rustige, grote medebewoners. Houd een mannetje met meerdere vrouwtjes of één exemplaar, voer vlezig en gevarieerd, en zorg voor zand, planten en open ruimte. Dan krijg je een van de meest bijzondere jagers uit het Malawimeer in huis.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Opvallend vlekkenpatroon en blauwe broedkleur bij het mannetje
  • Bijzonder jachtgedrag waarbij hij dood speelt
  • Went goed aan dood voer en is redelijk sterk

Nadelen

  • Eet alle vissen die in zijn bek passen
  • Heeft een groot aquarium vanaf 150 cm nodig
  • Niet geschikt voor een gewoon gezelschapsaquarium

Lees ook: water verversen in je aquarium.

Veelgestelde vragen over de livingstoni

Hoe groot wordt de livingstoni?

Mannetjes van Nimbochromis livingstonii worden tot 25 cm lang. Vrouwtjes blijven kleiner en worden tot ongeveer 20 cm.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor een livingstoni?

Reken op minimaal 150 cm en ongeveer 400 liter voor een mannetje met een paar vrouwtjes. Met andere grote Malawicichliden erbij is een nog groter aquarium beter.

Waarom ligt een livingstoni op de bodem alsof hij dood is?

Dat is meestal zijn natuurlijke jachtgedrag. De livingstoni speelt dood om kleine visjes te lokken. Een gezonde vis ademt normaal en schiet weg als je dichterbij komt.

Met welke vissen kun je de livingstoni combineren?

Met grote, rustige Malawicichliden die niet in zijn bek passen, zoals venustus, Dimidiochromis compressiceps, de blauwe dolfijn en grotere mbuna. Kleine vissen worden opgegeten.

Kun je een livingstoni met garnalen of slakken houden?

Nee. Garnalen en slakken worden als voer gezien, en Malawi-water past ook niet bij de meeste garnalen.

Wat is het verschil tussen mannetje en vrouwtje?

Mannetjes worden groter en kleuren in de broedtijd donkerblauw met een oranje tot rode aarsvin met eivlekken. Vrouwtjes blijven gevlekt beige en bruin en hebben meestal geen eivlekken.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.