Waarom je aquarium naar rotte eieren ruikt (en wat je eraan doet)

Ruikt je aquarium naar rotte eieren? Dan is er waarschijnlijk zwavelwaterstof ontstaan in een zuurstofloze plek in je bodem of filter. Zo vind je de bron en los je het veilig op.

Ik weet nog precies wanneer ik het voor het eerst rook. Ik was bezig met het herinrichten van mijn oude gezelschapsbak, trok een grote steen uit de zandbodem en er steeg een walm op die je niet snel vergeet: rotte eieren. Een paar zwarte vlekken in het zand, een paar belletjes, en de hele woonkamer rook ernaar. Mijn eerste gedachte was dat er ergens een dode vis lag. Dat bleek niet zo te zijn. Het was iets anders, en eerlijk gezegd iets wat ik zelf had veroorzaakt.

Een aquarium dat naar rotte eieren ruikt, is een signaal dat je serieus moet nemen. Niet om in paniek te raken, maar wel om de oorzaak te vinden. In dit artikel vertel ik wat die geur betekent, waar hij vandaan komt en hoe ik het nu aanpak.

Wat is die rotte-eierengeur eigenlijk?

De geur komt van zwavelwaterstof (H2S). Dat gas ontstaat wanneer bacteriën organisch materiaal afbreken op een plek waar geen zuurstof is. Normaal gesproken breken de goede bacteriën in je aquarium afval af met behulp van zuurstof. Maar in een dichte, stilstaande laag zand of in een dichtgeslibd filter is die zuurstof op. Dan nemen andere bacteriën het over, en die produceren zwavelwaterstof.

Het venijnige: zwavelwaterstof is al in lage concentraties giftig voor vissen. Het tast de kieuwen aan en verhindert de zuurstofopname. Een vleugje geur als je in de bodem roert is dus iets anders dan een aquarium dat de hele dag stinkt. Het eerste vraagt om aandacht, het tweede om actie.

De 5 oorzaken die ik het vaakst tegenkom

1. Zuurstofloze plekken in een diepe zandbodem

Dit was bij mij de oorzaak. Fijn zand ligt veel compacter dan grind. Leg je er een laag van 8 tot 10 centimeter in, met grote stenen of decoratie erop, dan stroomt er onderin nauwelijks nog water doorheen. Voerresten en plantenresten zakken naar beneden, rotten weg en er ontstaan zwarte plekken. Die zwarte kleur zie je vaak tegen de voorruit: dat is een duidelijk teken dat daar geen zuurstof meer komt.

Zandbodem in het aquarium met donkere aanslag, een teken van weinig doorstroming
Verkleuring in een zandbodem laat zien waar weinig doorstroming is. Worden plekken zwart en ruik je rotte eieren als je erin roert, dan is daar zwavelwaterstof ontstaan. Foto: kerinin, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).

2. Een dode vis of slak die je niet hebt gezien

Een kleine vis die achter een wortel of in een grot is gestorven, is soms dagen onzichtbaar. Zeker in een dichtbeplante bak. Hetzelfde geldt voor grote slakken zoals appelslakken: een dode appelslak kan in korte tijd een ongelooflijke stank veroorzaken. Mijn tip: tel regelmatig je vissen tijdens het voeren. Dan merk je snel als er iemand ontbreekt.

3. Te veel voer dat wegrot

Voer dat niet binnen een paar minuten wordt opgegeten, zakt tussen de bodem en rot weg. Eén keer te veel voeren is geen ramp, maar structureel te veel voeren zorgt voor een laag rottend organisch materiaal. Ik geef zelf liever twee kleine porties dan één grote.

4. Een filter dat al maanden niet is schoongemaakt

Een filter dat vol zit met slib, laat nog maar weinig water door. Onderin de filterpot ontstaan dan dezelfde zuurstofloze omstandigheden als in een diepe zandbodem. Ruikt het vooral als je het filter openmaakt? Dan zit daar de bron. Maak het voorzichtig schoon in aquariumwater, zodat je je nuttige bacteriën niet kwijtraakt. Hoe ik dat doe, lees je in het filter schoonmaken zonder je bacteriën te doden.

5. Rottende planten of onbehandeld hout

Planten die wegsmelten na het planten, of een stuk hout dat niet goed is voorbehandeld, kunnen ook een muffe tot zwavelachtige geur geven. Haal afgestorven bladeren weg en kook of week nieuw hout altijd eerst.

Zo pak ik het aan: stap voor stap

  1. Zoek eerst naar dode dieren. Kijk achter decoratie, in grotten, onder planten en in het filter. Dit is de snelste oplossing als het de oorzaak is.
  2. Ververs direct 30 tot 50% van het water als de geur sterk is of je vissen zich vreemd gedragen. Zo verdun je de zwavelwaterstof. Hoe je dat veilig doet, staat in water verversen in je aquarium.
  3. Zorg voor extra zuurstof. Laat de filteruitstroom het wateroppervlak raken of hang een uitstroomsteen in de bak. Zwavelwaterstof breekt in zuurstofrijk water sneller af en je vissen kunnen beter ademen. Zie je vissen naar lucht happen, lees dan ook waarom vissen naar lucht happen.
  4. Pak de bodem in delen aan. Hevel niet de hele bodem in één keer om. Ik doe elke week een derde van de bodem met een mulmzuiger. Zo komen er niet in één keer grote hoeveelheden gas vrij.
  5. Maak het filter voorzichtig schoon als dat vol slib zit, maar niet in dezelfde week als een grote bodembeurt. Anders verlies je te veel bacteriën tegelijk.
  6. Voer een paar dagen minder en controleer daarna of alles binnen een paar minuten opgaat.

Belangrijk: ga niet ineens de hele bodem omwoelen in een aquarium vol vissen. Dat heb ik de eerste keer gedaan en achteraf was dat niet slim. Als er een grote hoeveelheid zwavelwaterstof in één keer vrijkomt, kan dat je vissen meer kwaad doen dan de geur zelf. Rustig en in delen werken is veiliger.

Voorkomen is beter: mijn vaste aanpak

  • Houd een zandbodem niet te dik. Ik houd nu 3 tot 5 centimeter aan, alleen achterin wat dikker voor de planten.
  • Laat de bodem werken. Maleisische torenslakken graven zich door het zand en houden het los. Veel mensen zien ze als plaag, maar in een zandbodem zijn ze echte helpers. Houd hun aantal wel in de gaten; lees daarvoor slakkenplaag in het aquarium.
  • Kies bodemwoelers. Een groep bronzen pantsermeervallen of pandameervallen zoekt de hele dag de toplaag van het zand af. Kuhli’s graven zich zelfs helemaal in. Zij houden de bovenste laag in beweging, maar zijn geen vervanging voor onderhoud.
  • Zet geen grote platte stenen direct op zand. Leg ze liever op de bodemplaat vóórdat je het zand erin doet, of kies decoratie met weinig contactoppervlak.
  • Voer met mate en haal restjes na een paar minuten weg.
  • Ververs wekelijks water en neem de bodem daarbij mee.

Sinds ik zo werk, heb ik de geur niet meer teruggezien. Soms ruik je nog heel even iets als je diep in het zand een plant verplaatst, maar dat is iets heel anders dan een aquarium dat de hele kamer laat stinken.

Wanneer moet je je echt zorgen maken?

Een kort vleugje geur bij het verplaatsen van een plant: geen paniek. Maar handel direct als:

  • het aquarium ook ruikt zonder dat je in de bodem hebt geroerd;
  • je vissen aan het oppervlak hangen, snel ademen of juist lusteloos op de bodem liggen (zie ook vissen liggen opeens schuw op de bodem);
  • het water troebel wordt of een grijze of witte waas krijgt; lees dan ook troebel aquariumwater.

Veelgestelde vragen

Is een rotte-eierengeur in het aquarium gevaarlijk voor vissen?

Ja, zwavelwaterstof is giftig voor vissen, ook in lage concentraties. Een heel korte geur tijdens het verplaatsen van planten is meestal geen probleem, maar een aquarium dat blijvend ruikt, vraagt om een waterwissel en het opsporen van de oorzaak.

Moet ik mijn zandbodem vervangen?

Meestal niet. Door de bodem in delen schoon te maken, de laag dunner te maken en bodemwoelers of torenslakken te houden, lost het probleem vrijwel altijd op.

Mijn aquarium ruikt muf of naar aarde, is dat hetzelfde?

Nee. Een licht aardse, bosachtige geur is normaal voor een gezond aquarium. Het wordt pas een probleem bij een scherpe geur naar rotte eieren, riool of rotting.

Ruikt grind ook naar rotte eieren?

Het kan, maar veel minder snel. Grind ligt losser, waardoor er meer water en zuurstof doorheen stroomt. Bij zand is het risico groter, zeker als de laag dik is.

Mijn les: een aquarium hoort niet te stinken. Ruik je rotte eieren, dan zit er ergens afval op een plek waar geen zuurstof komt. Vind die plek, werk rustig en in delen, en voorkom dat het terugkomt met een dunnere bodem en regelmatig onderhoud.

Lees ook: de 10 meest gemaakte beginnersfouten en zo start je succesvol een aquarium.

Geschreven door Alessandro van der Weerden
Ruim 10 jaar aquariumhouder en jarenlang werkzaam in een aquariumspeciaalzaak. Ik schrijf en controleer alle artikelen op AquaKompas zelf. Zie je een fout? Laat het me weten.

Uitgelichte foto: zoetwateraquarium, door JohnstonDJ via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *