Veel houders kennen die ochtend: het licht gaat aan en de zandbodem ziet er ineens uit alsof iemand er een groene deken overheen heeft gelegd. Het is geen draadalg en ook geen gewone bruine aanslag. Het is een dun, glad, blauwgroen laagje dat met een vingertop in lange slierten van de bodem te trekken is, en het ruikt sterk naar vochtige aarde. Wie de bak de dag erna schoonschrobt, ziet twee dagen later alles weer terugkomen. Pas als duidelijk is wat het eigenlijk is, komt het echt onder controle.
In dit artikel lees je wat cyanobacteriën (in de volksmond blauwalg) zijn, waarom ze in je aquarium opduiken en hoe je ze aanpakt. Geen wondermiddelen, maar een aanpak die de oorzaak wegneemt.
Wat zijn cyanobacteriën eigenlijk?
Ondanks de naam blauwalg is het geen alg maar een bacterie. Cyanobacteriën zijn een oude groep organismen die net als planten aan fotosynthese doen. Ze komen van nature in bijna elk water voor, dus ook in jouw aquarium. Je kunt ze nooit helemaal uitroeien. Het gaat erom dat ze geen kans krijgen om uit te groeien.
Wie wil weten hoe ze er onder de microscoop uitzien: geslachten zoals Oscillatoria vormen lange, dunne draden die zich zichtbaar heen en weer bewegen. Dat verklaart ook waarom ze zich zo makkelijk over je bodem en planten verspreiden.

Zo herken je blauwalg
Blauwalg is te onderscheiden van gewone algen als je op een paar dingen let:
- Kleur: blauwgroen, donkergroen, soms bijna zwart of paarsrood.
- Structuur: een gladde, slijmerige laag die als een mat of vlies over bodem, planten en decoratie ligt.
- Geur: een aardse, muffe geur, vooral als je de laag uit het water haalt.
- Loskomen: het komt in een samenhangend laagje los, in tegenstelling tot draadalg dat vooral uit losse draden bestaat.
- Zuurstofbelletjes: in de lichturen zie je soms belletjes in de mat, waardoor stukken ervan kunnen gaan drijven.
Twijfel je? Pak een stukje met een pincet. Blauwalg voelt glibberig en valt in slierten uiteen. Het is geen algemene regel, maar in de praktijk werkt dit betrouwbaar.
Waarom komt het in jouw aquarium?
Cyanobacteriën kunnen zich uitbreiden op plekken waar andere organismen het laten liggen. De situaties waarin ze het vaakst ontstaan:
1. Te veel voedingsstoffen, vooral organisch afval
Overvoeren, een vervuilde bodem en een filter dat vol slib zit, leveren allemaal voedsel voor blauwalg. Vooral op plekken waar afval zich ophoopt, zoals in een zandbodem met weinig doorstroming, duikt het op. Dat sluit aan bij een bak die naar rotte eieren ruikt: zuurstofarme plekken zijn zelden goed nieuws.
2. Weinig stroming en dode hoeken
Blauwalg groeit het liefst op plekken waar het water stilstaat. Achter decoratie, in hoeken en op de bodem onder de stroming van je filter. Beweging van het water maakt het voor de bacterie lastiger om zich te vestigen.
3. Te veel licht, of juist te lang licht
Een lichtperiode van tien tot twaalf uur per dag lokt niet alleen algen maar ook cyanobacteriën. Ongeveer acht uur licht is meestal genoeg, afhankelijk van de beplanting.
4. Een onevenwichtige beplanting
Als planten het moeilijk hebben, nemen ze minder voedingsstoffen op. Dan blijft er meer over voor blauwalg. Een goed groeiende beplanting is dus je beste bondgenoot; een overzicht van geschikte soorten vind je bij de planten op Aquakompas.
5. Een nieuwe bak die nog niet in balans is
Vooral in de eerste weken tot maanden na het opzetten duikt blauwalg vaak op. Het evenwicht tussen planten, bacteriën en voeding is dan nog niet gevonden. Meer over andere beginnersfouten lees je in de 10 meest gemaakte beginnersfouten.
Stap voor stap: zo verwijder je blauwalg
- Haal zoveel mogelijk handmatig weg. Zuig de mat met een mulmzuiger of slang van de bodem en uit de planten. Doe dat rustig en laat het afvalwater niet terugstromen, want losse stukjes kunnen zich weer ergens vestigen.
- Ververs daarna een flink deel van het water. Denk aan zo’n 30 tot 50 procent, en herhaal dat de dagen erna als de situatie dat vraagt. Gebruik water van dezelfde temperatuur en behandel het met waterconditioner.
- Verbeter de stroming. Richt de uitstroom van je filter of een extra pompje zo dat de plekken waar het groeide beweging krijgen.
- Voer minder en haal restjes weg. Geef alleen wat je vissen binnen een paar minuten opeten.
- Verkort de lichtperiode. Ga naar acht uur en gebruik een tijdschakelaar, zodat het elke dag hetzelfde is.
- Maak filter en bodem schoon, maar niet alles tegelijk. Doe de bodem en het filter bewust in verschillende weken, zodat de filterbacteriën niet allemaal tegelijk wegvallen.
- Zorg voor gezonde, snelgroeiende planten. Planten die snel groeien, zoals hoornblad of waterpest, nemen veel voedingsstoffen op.
Helpt een verduistering of een bestrijdingsmiddel?
Je leest vaak over een driedaagse verduistering. Dat kan helpen om een uitbraak terug te dringen, maar je pakt de oorzaak er niet mee aan: zodra het licht terugkomt en de omstandigheden niet veranderd zijn, komt de blauwalg meestal terug. Bovendien kunnen planten en sommige dieren er last van hebben.
Ook bestrijdingsmiddelen zijn op de lange termijn geen oplossing. Zijn ze toch nodig, lees dan altijd de bijsluiter en overleg met een speciaalzaak of dierenarts, zeker als je garnalen, slakken of gevoelige vissen hebt. Middelen zijn meestal niet nodig; aanpassen van voeding, licht en stroming werkt het best.
Voorkomen: een vaste routine
- Voer met mate en kijk of alles opgegeten wordt.
- Ververs wekelijks water en zuig de bodem mee, zonder de hele bodem in een keer om te woelen.
- Houd het licht op een vaste, beperkte periode.
- Zorg voor stroming door het hele aquarium, ook onderin.
- Plant ruim en haal afgestorven bladeren snel weg.
- Controleer je water regelmatig, zodat je een uit balans geraakt systeem op tijd merkt. Bij algen in het algemeen helpt ook de gids over algen bestrijden.
Veelgestelde vragen
Is blauwalg gevaarlijk voor mijn vissen?
In een aquarium is een kleine hoeveelheid meestal niet direct gevaarlijk, maar sommige cyanobacteriën kunnen gifstoffen maken. Laat het dus niet uit de hand lopen, haal het weg en zorg voor goed water. Merk je dat dieren zich vreemd gedragen, ververs dan direct water.
Waarom komt het steeds terug?
Meestal omdat de oorzaak niet is weggenomen. Het weghalen van het laagje is symptoombestrijding. Pas als voeding, licht en stroming op orde zijn, blijft het weg.
Kunnen algeneters het opruimen?
Meestal niet. De meeste algeneters laten blauwalg links liggen. Zij lossen het probleem dus niet op.
De les: blauwalg is een signaal van een bak die uit balans is. Haal het weg, verminder het voedsel en het licht, verbeter de stroming en laat je planten het werk doen. Dan blijft het weg.
Checklist
- Mat handmatig verwijderd en water ververst
- Voeding verminderd en restjes opgeruimd
- Lichtperiode beperkt tot ongeveer acht uur
- Stroming verbeterd op de plek van de uitbraak
- Planten gezond en snelgroeiend
- Filter en bodem op gescheiden momenten schoongemaakt
Foto: Wiedehopf20, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).
