Garnalen dood na een waterwissel: oorzaken van mislukte vervelling

Garnalen die na een waterwissel half uit hun huid hangen of plotseling dood gaan: dat is vaak een mislukte vervelling. Zo herken je de oorzaken en voorkom je het.

Het was zo’n dag waarop alles goed leek te gaan. Een bekend verhaal: na een nette waterwissel op zaterdagochtend scharrelen de garnalen vrolijk rond en gaat de houder tevreden aan het werk. Als de houder ’s avonds terugkomt, ligt er een garnaal half uit zijn oude pantser, bewegingloos, en een tweede zit er ongeveer net zo bij. Er is niets anders gedaan dan anders, denkt hij of zij. En toch gaat het mis.

Dit scenario is herkenbaar voor veel garnalenhouders. In de hobby noemen we het vaak het ‘failed molting syndrome’: een vervelling die mislukt. In dit artikel lees je hoe het werkt, wat de meest voorkomende oorzaken zijn en wat je kunt doen om het te voorkomen.

Wat is vervellen en waarom is het riskant?

Garnalen hebben een hard uitwendig skelet. Om te groeien moeten ze dat regelmatig afwerpen en een nieuw, nog zacht pantser laten uitharden. Jonge garnalen vervellen vaker, volwassen dieren een stuk minder vaak. Tijdens de vervelling zijn ze kwetsbaar: ze verstoppen zich vaak en zijn dan zacht en zonder bescherming.

Bij een mislukte vervelling blijft de garnaal vastzitten in zijn oude pantser, of lukt het niet om er helemaal uit te komen. Vaak zie je een garnaal die op zijn zij ligt of waarbij het oude pantser ter hoogte van de kop niet loskomt. Ook zie je soms een garnaal die plotseling dood in de bak ligt, zonder dat je iets zag aankomen. De dieren overleven dit niet altijd.

Rode dwerggarnaal (Neocaridina) op een paars plantenblad in een aquarium
Een rode dwerggarnaal (Neocaridina) op een plantenblad. Planten bieden garnalen een veilige plek om te vervellen.

Waarom gebeurt dit juist na een waterwissel?

Een waterwissel zelf is niet het probleem. Het probleem is het verschil tussen oud en nieuw water. Garnalen reageren gevoelig op snelle veranderingen. In veel gevallen speelt een combinatie van factoren mee. Hieronder staan de oorzaken die het vaakst genoemd worden.

1. Een groot verschil in watersamenstelling

Als het nieuwe water een andere hardheid heeft dan het water in je bak, kan dat de vervelling verstoren. Denk aan het verschil in totale hardheid (GH), carbonaathardheid (KH) en het totaal opgeloste stoffen. Kraanwater kan flink afwijken van het water waarin de garnalen leven. Garnalen hebben calcium en andere mineralen nodig om hun nieuwe pantser te laten uitharden, en een plotselinge verandering kan daar roet in het eten gooien.

2. Temperatuurverschil

Een paar graden verschil lijkt niets, maar voor kleine dieren kan dat veel zijn. Vul je koud water bij in een bak, dan kan dat een vervelling uitlokken die niet goed afloopt. Houd het nieuwe water zo dicht mogelijk bij de temperatuur van het aquarium.

3. Een te grote waterwissel

Wie in een keer de helft of meer van het water ververst, verandert veel parameters tegelijk. In een garnalenbak is het daarom beter te werken met kleine, regelmatige wissels. Houd je de bak stabiel, dan hoef je ook minder in te grijpen.

4. Chloor, chlooramine of andere stoffen in het nieuwe water

Onbehandeld kraanwater kan stoffen bevatten die garnalen niet goed verdragen. Gebruik altijd een goede waterconditioner en lees de bijsluiter. Let ook op metalen, vooral koper: garnalen en andere ongewervelden zijn daar gevoelig voor. Koper kan uit leidingen komen, maar zit ook in sommige medicijnen en plantenverzorgingsproducten. Lees dus altijd het etiket voordat je iets in een garnalenbak doet.

5. Een gebrek aan mineralen of voedingsstoffen

Een garnaal die niet genoeg calcium en andere mineralen binnenkrijgt, kan problemen krijgen bij het uitharden van het nieuwe pantser. Zeer zacht water, ontbrekende mineralen en eenzijdig voer worden hierbij vaak genoemd. Geef daarom gevarieerd voer, bijvoorbeeld speciaal garnalenvoer en blad.

6. Een bak die nog niet stabiel is

In een jonge bak schommelen waarden meer. Ammoniak en nitriet zijn voor garnalen giftig. Een bak die nog niet is ingedraaid, is risicovol voor gevoelige dieren. Het helpt om je bak eerst goed te laten inwerken voordat je garnalen plaatst. Meer over fouten bij het opzetten lees je in de 10 meest gemaakte beginnersfouten.

7. Stress en een gebrek aan schuilplekken

Een garnaal die vervelt, zoekt een veilige plek. Zijn er weinig schuilplekken of zwemmen er vissen die hem lastigvallen, dan loopt hij meer risico. Mos en dichte beplanting maken een groot verschil. Zo is bronmos een plant waar garnalen graag tussen scharrelen en zich in verstoppen.

Zo herken je een mislukte vervelling

  • Een garnaal die half uit zijn oude pantser hangt of erin vastzit.
  • Een garnaal die op zijn zij ligt en niet meer goed beweegt.
  • Meerdere garnalen die kort na een waterwissel tegelijk vervellen en doodgaan.
  • Een garnaal die er na de vervelling bleek of slap uitziet.

Let wel: een leeg pantser in de bak is meestal gewoon een normale vervelling. Laat zo’n pantser een dag liggen, want garnalen eten het vaak zelf op om de mineralen terug te krijgen.

Wat doe je als het gebeurt?

  1. Test je water. Meet ammoniak, nitriet, nitraat, pH, GH en KH. Zo zie je of er iets afwijkt.
  2. Verander niet in paniek van alles tegelijk. Grote correcties kunnen de schade juist vergroten.
  3. Controleer je bron. Kijk of er iets nieuws in de bak is gekomen, zoals een plantenmiddel, een nieuw stuk hout of een medicijn.
  4. Zorg dat de temperatuur stabiel is en dat er voldoende zuurstof in het water zit.
  5. Haal dode dieren snel weg, zodat ze het water niet extra belasten.
  6. Laat levende, vervellende garnalen met rust. Ze zijn kwetsbaar en hebben vooral rust nodig.

Voorkomen: een vaste aanpak

  • Verwissel kleine hoeveelheden, bijvoorbeeld tien tot twintig procent per keer, en doe dat rustig.
  • Laat het nieuwe water dezelfde temperatuur hebben als het bakwater.
  • Laat het water langzaam toedruppelen met een slangetje met een regelklem, zodat de garnalen kunnen wennen.
  • Meet GH, KH en pH van zowel kraanwater als bakwater, zodat je het verschil kent.
  • Gebruik een goede waterconditioner en houd je aan de aanwijzingen op het etiket.
  • Zorg voor mineralen en gevarieerd voer.
  • Bied schuilplekken met mos, planten en kleine grotjes.
  • Ververs op een vast moment en houd de bak stabiel. Voor de algemene aanpak van water verversen sluit dit aan op het artikel over vissen die naar lucht happen, omdat zuurstof en waterkwaliteit hand in hand gaan.

Veelgestelde vragen

Is een waterwissel slecht voor garnalen?

Nee, regelmatig verversen is juist goed. Het gaat om de manier waarop: klein, rustig en met water dat goed bij het bakwater past.

Hoe vaak vervellen garnalen?

Dat verschilt per soort en leeftijd. Jonge garnalen vervellen vaker dan volwassen dieren. Een leeg pantser betekent meestal dat alles goed gaat.

Moet ik mineralen toevoegen?

Dat hangt af van je kraanwater en van de soort. Meet eerst je waarden en kijk wat je garnalensoort nodig heeft, bijvoorbeeld bij een speciaalzaak of kweker. Volg bij producten altijd de bijsluiter.

De les: garnalen houden van stabiliteit. Wissel in kleine stappen, houd temperatuur en waterwaarden dicht bij elkaar en zorg voor schuilplekken en gevarieerd voer.

Checklist

  • Kleine waterwissel (ongeveer 10 tot 20 procent)
  • Zelfde temperatuur als het bakwater
  • Water langzaam toevoegen
  • GH, KH en pH gemeten
  • Waterconditioner gebruikt, geen koper in de bak
  • Gevarieerd voer en voldoende schuilplekken

Geschreven door Alessandro van der Weerden
Ruim 10 jaar aquariumhouder en jarenlang werkzaam in een aquariumspeciaalzaak. Ik schrijf en controleer alle artikelen op AquaKompas zelf. Zie je een fout? Laat het me weten.

Foto: Dvortygirl, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *