Geophagus ‘Tapajós’ (Geophagus sp. ‘Orange Head’)

De Geophagus ‘Tapajós Orange Head’ is een aardeter: hij zeeft voortdurend zand door zijn kieuwen op zoek naar voedsel. Het is een vreedzame groepsvis met een oranje kop, parelmoerachtige stippen en een mooie glans.

Geophagus 'Tapajós' (Geophagus sp.) red head
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De naam Geophagus komt uit het Grieks en betekent ‘aardeter’: geo staat voor aarde en phagein voor eten. Het beschrijft precies wat deze vissen doen. Ze nemen een hap zand, zeven het voedsel eruit met hun kieuwen en blazen het zand er via de kieuwopeningen weer uit. Het geslacht telt tientallen soorten in Zuid-Amerika, en de groep rond Geophagus altifrons, beschreven door Heckel in 1840, is daar een deel van. De vis op deze pagina hoort bij die groep, maar heeft nog geen eigen wetenschappelijke naam. Daarom staat hij in de handel als Geophagus sp. ‘Tapajós’, met bijnamen als ‘Orange Head’ en ‘Red Head’, naar de kleur van de kop van volwassen dieren.

Die naamgeving zorgt voor verwarring, want verschillende populaties uit het Tapajós-bekken worden onder dezelfde handelsnaam verkocht. Ook is er onduidelijkheid over de verwantschap met soorten als Geophagus altifrons en Geophagus argyrostictus. Wie een groepje koopt, kan dus geen zekerheid krijgen over de exacte soort, en dat is een reden om bij een kweker of specialist te kopen die de herkomst kan aangeven.

Het uiterlijk is subtiel maar mooi. Het lichaam is zilverig tot grijsgroen met rijen parelachtige stippen en een blauwe of groene glans, en de kop kleurt van geel naar oranje tot rood, vooral bij de mannetjes. Bij die mannetjes ontstaat met de leeftijd bovendien een bult op het voorhoofd, en de vinnen krijgen lange, uitlopende punten. Jonge dieren en vrouwtjes zijn plomper en minder opvallend gekleurd. Bij opwinding of schrik kan de kleur een stuk donkerder worden, en ook de donkere vlek midden op het lichaam wordt dan duidelijker.

In het wild komt de vis voor in de Rio Tapajós, een grote helderwaterrivier die bij Santarém in de Amazone uitmondt. Daar leeft hij boven zandbanken en tussen stukken hout, meestal in groepen. De vissen speuren de bodem af en maken daarbij gebruik van hun kieuwzeef, waardoor het zand na een tijdje strak en schoon achterblijft. In de handel komt een deel van de dieren uit het wild, maar er zijn ook kweekdieren op de markt.

Het bijzondere aan deze groep is de manier van broeden. Geophagus-soorten uit deze verwantschap zijn uitgestelde muilbroeders: eerst worden de eitjes op een steen bewaakt, daarna neemt een ouder ze op in de bek. In sommige verwante soorten doet het mannetje dat samen met het vrouwtje. Wie een groep goed verzorgt en de kans geeft, kan die overgang zelf zien gebeuren.

In het kort

Wetenschappelijke naamGeophagus sp. ‘Tapajós Orange Head’ (nauw verwant aan G. altifrons)
FamilieCichlidae
HerkomstRio Tapajós, Brazilië
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië – Rio Tapajós
Maximale grootte12 – 15 cm
Minimale aquariumgrootte150 cm / 400 liter voor een groep
Temperatuur26 – 30 °C
pH5,5 – 7,0
Hardheid (GH)1 – 10 °dGH
GroepsgrootteGroep van 5 – 8
GedragVreedzaam, sociaal
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte5 of meer

Welke vissen passen bij Geophagus sp. ‘Orange Head’ (geophagus ‘Tapajós’)?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Geophagus komt van het Griekse ge (‘aarde’) en phagein (‘eten’): ‘aardeter’. Het is een vertaling van Pappaterra, de lokale naam voor deze cichliden in Mato Grosso (Brazilië). Het geslacht werd in 1840 beschreven door Heckel.

Deze vis is nog niet als aparte soort beschreven; ‘Tapajós Orange Head’ is een handelsnaam. Daarom is er nog geen soortnaam om uit te leggen.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De Rio Tapajós is een helderwaterrivier met brede zandbanken, kienhout en weinig planten. De aardeters leven in groepen boven de zandbodem.

Waterwaarden in de natuur: zeer zacht.

Waterwaarden in het aquarium

  • Zeer goede filtering: het zeven wervelt fijn vuil op

Aquarium en inrichting

Minimaal 150 cm met een groot bodemoppervlak voor een groep.

Biotoop nabootsen: een dikke laag fijn, rond zand (zonder scherpe korrels), grote kienhoutwortels, ronde stenen en eventueel wat planten op hout. Veel open zandvlakte.

Voeding

In de natuur: ongewervelden, larven, zaden en plantaardig materiaal die ze uit het zand zeven.

In het aquarium: zinkende korrels, diepvries muggenlarven, artemia, mysis en voer met plantaardige bestanddelen.

Voortplanting

Uitgestelde muilbroeder: eitjes worden eerst op een steen gelegd en bewaakt, en daarna nemen de ouders de larven in de bek. Na enkele weken zwemmen de jongen vrij en schieten bij gevaar terug in de bek van de ouders.

Tips uit de praktijk

Houders vinden een groep Geophagus die samen het zand doorzeeft een van de natuurlijkste en rustgevendste taferelen. Veel genoemd: ze hebben echt fijn zand en schoon water nodig; op grind of in slecht water krijgen ze problemen.

Veel houders merken dat Geophagus in de eerste weken na aankoop nogal schrikachtig zijn. Ze blijven bij elkaar in een hoek en eten pas na een paar dagen. Een rustige bak, wat gedempt licht en een groepje bij elkaar helpen. Zodra ze wennen, begint het zeven, en het kleurenspel volgt meestal in de maanden erna.

Bij het voeren merk je pas echt hoe sociaal de groep is. Dieren aan de bovenkant van de rangorde eten eerst, en zwakkere soortgenoten hebben soms moeite om aan bod te komen. Zinkend voer strooien op meerdere plekken helpt dan. Wie de vis alleen vlokken of drijvend voer geeft, ziet ze vaak achterblijven in conditie, want ze zoeken hun voedsel op de bodem.

De typische problemen liggen bij de bodem en het water. Op grof of scherp grind raken de bek en de kieuwen beschadigd, en bij vervuild water komen er ontstekingen bij de kop en de zijlijn, zoals houders dat vaak omschrijven. Een dikke laag fijn zand, een goede filter en regelmatig verversen voorkomen het grootste deel daarvan. Planten worden bij het graven en zeven gemakkelijk losgewoeld, dus plant op hout of kies robuuste soorten.

Wat je pas na maanden merkt, is de rangorde binnen de groep. Mannetjes tonen met de kleuren en spreiden de vinnen, maar echte gevechten komen weinig voor. Als de bak groot genoeg is, kun je zelfs paren zien afzonderen. Andere houders melden dat ze dit soort vissen goed kunnen combineren met vreedzame scholenvissen die het bovenste deel van de bak gebruiken. Kleine vissen die op de bodem leven, kunnen soms verstoord worden door al dat gewroet.

Advies: kies Geophagus als je een rustige, natuurlijke inrichting wilt met een groep die de hele dag actief is. Heb je een kleiner aquarium of een grindbodem, dan kun je beter een andere soort nemen.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Vreedzaam en sociaal
  • Natuurlijk, interessant gedrag
  • Bijzondere muilbroederij

Nadelen

  • Heeft een groot aquarium nodig
  • Wroet planten los
  • Heeft warm, zacht water nodig

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.