Afrikaanse zoetwaternaaldvis (Enneacampus ansorgii)

De Afrikaanse zoetwaternaaldvis is een familielid van het zeepaardje. Hij heeft een dun, langgerekt lijf en een buisvormige snuit. De mannetjes dragen de eitjes in een broedbuidel: een bijzondere vis voor specialisten.

Over deze vis

De Afrikaanse zoetwaternaaldvis, Enneacampus ansorgii, werd in 1910 door Boulenger beschreven, oorspronkelijk onder het geslacht Syngnathus. De soortnaam eert William John Ansorge (1850-1913), een Engelse arts, ontdekkingsreiziger en verzamelaar die in Afrika actief was. De geslachtsnaam Enneacampus is opgebouwd uit Griekse woorden voor ‘negen’ en ‘bocht’ of ‘kromming’. In het Engels heet hij ‘Ansorge’s pipefish’ of ‘African freshwater pipefish’. Hij hoort bij de familie Syngnathidae, waartoe ook zeepaardjes en zeenaalden behoren: de meeste leden van deze familie leven in zee, en de zoetwatersoorten zijn dus uitzonderingen.

Het lichaam is paalvormig, langgerekt en aalachtig, bedekt met benige ringen die de vis een stijf, gepantserd uiterlijk geven. De snuit is kort en buisvormig, en de bek zit aan het uiteinde, waarmee de vis zijn prooi met een snelle zuigbeweging opzuigt. De kleur is bruin tot olijf, met donkere vlekken en banden die hem in planten en takjes onzichtbaar maken. De rugvin is de belangrijkste zwemvin, en hij beweegt er zachtjes mee, bijna als een zeepaardje. Het verschil tussen de seksen zie je vooral aan de buikzijde: het mannetje draagt de broedruimte aan de onderkant van de staart.

In het wild komt de soort voor langs de westkust van Afrika, van de Gambia tot de Cuanza in Angola. Hij leeft in rustige, dichtbegroeide kustrivieren, beken en moerassen, vaak in de overgang naar brak water, en voedt zich vooral met kleine kreeftachtigen zoals roeipootkreeftjes. De IUCN beschouwt de soort als niet bedreigd.

Het broedgedrag is, net als bij zeepaardjes, bijzonder. Het vrouwtje zet haar eitjes af in de broedruimte van het mannetje, dat ze uitbroedt en beschermt, waarna volledig ontwikkelde jonge naaldvisjes vrijkomen. In de aquariumhobby is de soort zeldzaam, en weinig houders hebben lang ervaring met hem. Dat komt vooral door zijn gespecialiseerde dieet, dat aan het houden een hoge drempel geeft.

In het kort

Wetenschappelijke naamEnneacampus ansorgii
FamilieSyngnathidae (zeenaalden en zeepaardjes)
HerkomstWest-Afrika (Kameroen, Gabon, Nigeria)
VindplaatsAfrika – Kameroen, Gabon, Nigeria – Kustrivieren en riviermondingen
Maximale grootte12 – 15 cm
Minimale aquariumgrootte60 – 80 cm / 60 – 100 liter
Temperatuur24 – 28 °C
pH6,5 – 7,5
Hardheid (GH)5 – 15 °dGH
GroepsgroottePaar of kleine groep
GedragZeer vreedzaam, traag
MoeilijkheidMoeilijk
Levensduur2 – 4 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersJa
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgroottePaar of kleine groep

Welke vissen passen bij de Afrikaanse zoetwaternaaldvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Enneacampus komt van het Griekse ennea (‘negen’), naar de negen staartvinstralen in plaats van tien, en kampos, een zeemonster uit de mythologie, hier ontleend aan de zeepaardjesnaam Hippocampus. Het geslacht werd in 1981 beschreven door Dawson.

ansorgii is een eerbetoon aan de ontdekkingsreiziger William John Ansorge (1850–1913), die het typemateriaal verzamelde.

De soort werd in 1910 beschreven door Boulenger.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De soort leeft in dichtbegroeide, rustige delen van kustrivieren en beken, deels in de overgang naar brak water.

Waterwaarden in de natuur: zacht tot middelhard.

Waterwaarden in het aquarium

  • Zeer schoon water, weinig stroming

Aquarium en inrichting

Een soortaquarium vanaf 60 – 80 cm is het beste: naaldvissen eten langzaam en verliezen de concurrentie van andere vissen.

Biotoop nabootsen: fijn zand, veel fijnbladige planten, takjes en drijfplanten, weinig stroming.

Voeding

In de natuur: zoöplankton en kleine kreeftachtigen.

In het aquarium: vrijwel uitsluitend levend voer: artemia-nauplii, cyclops, daphnia en kleine muggenlarven. Meerdere keren per dag voeren.

Voortplanting

Zoals bij zeepaardjes legt het vrouwtje de eitjes bij het mannetje, dat ze uitbroedt aan de onderkant van zijn lichaam. Na ongeveer 2 weken komen volledig ontwikkelde jongen vrij.

Tips uit de praktijk

Liefhebbers vinden het broedgedrag van de mannetjes fascinerend. Het grootste obstakel is voer: zonder een continue voorraad levend voer lukt het houden niet.

In de eerste weken na aankoop is de grootste zorg of de dieren eten. Naaldvissen pakken alleen levende, bewegende prooi, en uitgemergelde dieren uit de handel hebben soms weinig reserves. Zet een kleine kolonie baby-artemia of cyclops op, en voer meerdere keren per dag kleine porties. Wie het dieet al voor aankoop heeft geregeld, heeft de beste kans; wie dat niet doet, verliest vaak de dieren binnen enkele weken.

Wat andere houders vaak merken, is dat ze pas na enige tijd hun plek innemen. Een vis die stil tussen fijnbladige planten hangt, eet vaak gewoon goed, en ze zijn bijna nooit actief achter voer aan. Houd de bak schoon en stabiel: naaldvissen zijn gevoelig voor slechte waterkwaliteit en medicijnen, en ook voor plotselinge veranderingen in het water. Kleine, regelmatige waterverversingen zijn beter dan grote.

In een gezelschapsaquarium lopen ze vaak achter. Snelle eters slaan alles weg, en daardoor verhongeren de naaldvissen. Een soortaquarium of een bak met alleen heel rustige, kleine vissen werkt het beste. Het kweken is voor de meeste houders de grootste beloning, maar vraagt om een stabiele bak, dag in dag uit levend voer en geduld met de jongen, die ook fijn levend voer nodig hebben.

Eindadvies: een bijzondere vis voor ervaren houders die bereid zijn dagelijks levend voer te kweken. Voor beginners en voor wie een gewoon gezelschapsaquarium heeft, is hij geen goede keuze.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uniek uiterlijk en broedgedrag
  • Zeer vreedzaam
  • Zeepaardje-achtige vis in zoet water

Nadelen

  • Heeft vrijwel alleen levend voer nodig
  • Niet geschikt voor een gezelschapsaquarium
  • Beperkt verkrijgbaar

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.