Schuttersvis (Toxotes jaculatrix)

De schuttersvis schiet met een waterstraal insecten van bladeren boven het water. Een fascinerende brakwatervis voor een groot, laag aquarium of paludarium.

Schuttersvis (Toxotes jaculatrix)
Foto: Chrumps, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze vis

De naam zegt al alles over het gedrag. Toxotes is Grieks voor ‘boogschutter’ en jaculatrix betekent zoiets als ‘zij die werpt’. De soort werd in 1767 beschreven door de Duitse natuuronderzoeker Peter Simon Pallas, aanvankelijk onder andere geslachten als Sciaena en Labrus. In oudere boeken kom je ook de spelling Toxotes jaculator tegen. In het Nederlands heet de vis schuttersvis of spuitvis; in het Engels banded archerfish, naar de zwarte banden op de flank.

Het uiterlijk is zilverwit met een olijfgroene tot bruine rug en vier tot zes donkere, brede dwarsbanden. De rugvin staat ver naar achteren, de snuit is spits en de grote ogen zitten hoog op de kop, zodat de vis met beide ogen naar boven kan kijken en afstand kan inschatten. De gemiddelde lengte ligt rond twintig centimeter, al kunnen oudere dieren groter worden. De familie Toxotidae telt maar een handvol soorten, en Toxotes jaculatrix is de bekendste.

Het verspreidingsgebied is groot: het Indo-Pacifische gebied, van India in het westen tot de Filipijnen, Indonesië, Nieuw-Guinea en Noord-Australië. Hij leeft in mangroven, riviermondingen en de benedenloop van rivieren, dus in water dat van zoet tot zeer brak kan variëren. Jonge vissen jagen in scholen en werken daarbij soms samen.

Het schieten zelf is goed onderzocht. De vis drukt zijn tong tegen een groef in het gehemelte en perst daar water doorheen, waardoor een straal ontstaat die insecten van takken of bladeren schiet. Hij compenseert daarbij de breking van het licht aan het wateroppervlak. Volwassen vissen raken hun doel op anderhalve meter en soms nog verder, en ze zijn binnen een fractie van een seconde bij de gevallen prooi, voordat concurrenten hem kunnen pakken. Onderzoek wijst erop dat de vis het schieten leert en dat jonge dieren dit deels van soortgenoten afkijken. Naast insecten eten ze ook plantaardig materiaal en kleine vissen en kreeftachtigen onder water.

De soort is niet bedreigd volgens de IUCN. In de aquariumhobby is hij al lang populair, maar niet eenvoudig: hij is gevoelig voor slechte waterkwaliteit en vraagt brak water en een hoge afdekking. Kweek in het aquarium komt zelden voor.

In het kort

Wetenschappelijke naamToxotes jaculatrix
FamilieToxotidae (schuttersvissen)
HerkomstKusten en mangroven van Zuid- en Zuidoost-Azië (India tot Indonesië)
VindplaatsAzië – India tot Indonesië – Mangroven en riviermondingen
Maximale grootte20–30 cm
Minimale aquariumgrootte300 liter (150 cm)
Temperatuur25 – 30 °C
pH7,5 – 8,5
Hardheid (GH)10 – 25 (licht brak)
GroepsgrootteGroep van 4+
GedragVreedzaam naar grote vissen, eet kleine vissen
MoeilijkheidGemiddeld tot moeilijk
Levensduur10 jaar
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootte4 of meer

Welke vissen passen bij de Schuttersvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Toxotes is Grieks voor ‘boogschutter’, naar het vermogen om met waterdruppels insecten van planten te schieten, zodat ze in het water vallen. Het geslacht werd in 1816 beschreven door Cloquet.

jaculatrix is Latijn voor ‘jaagster’ of ‘werpster’ (zoals van een speer), ook naar het jagen door waterdruppels af te vuren.

De soort werd in 1767 beschreven door Pallas.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Mangroven, estuaria en benedenlopen van rivieren met overhangende vegetatie.

Waterwaarden in de natuur: brak tot zoet, basisch water.

Waterwaarden in het aquarium

  • Zoutgehalte ca. 1,005 aanbevolen

Aquarium en inrichting

Een laag waterniveau met ruimte erboven en planten of takken boven water om op te schieten.

Biotoop nabootsen: mangrovewortels, zand en een paludariumdeel boven water.

Voeding

In de natuur: insecten van bladeren en het wateroppervlak.

In het aquarium: krekels, vliegen, drijvende sticks en diepvriesvoer.

Voortplanting

In aquaria niet gekweekt.

Tips uit de praktijk

Houders genieten van het schietgedrag; sommigen leren ze op voer aan het deksel te mikken.

Schuttersvissen zijn in de eerste weken vaak schuw en stressgevoelig. Ze blijven tegen het glas hangen, eten slecht en zijn gevoelig voor huidproblemen als het water niet schoon en licht brak is. Geef ze daarom een rustige bak, veel dekking boven het water en begin met levende insecten zoals krekels of fruitvliegen die op het oppervlak drijven. Zodra de eerste vis eet, volgen de andere meestal snel, want ze letten op elkaar.

Het schieten gaat de meeste houders niet vanzelf. Een vis die je pas net hebt, schiet vaak alleen naar dingen die hij al kent. Wat meestal werkt, is een krekel of een stukje voer op een takje of tegen het deksel hangen, ruim boven het water. Na een paar dagen begint de vis te mikken. Het gebeurt nogal eens dat hij ook op de hand of op lampen schiet, dus een goede afdekking is ook hier belangrijk.

Een typische fout is een te hoge waterstand, waardoor er geen ruimte boven het water is om te schieten en te springen. Een andere fout is te weinig aandacht voor het zout. Hij verdraagt zoet water een tijdje, maar wordt er op termijn gevoelig van. Wat je pas na maanden merkt, is de rangorde in een groepje: één vis wordt dominant en pakt het meeste voer, terwijl de zwakste afvalt. Houd daarom van dichtbij in de gaten of iedereen wel eet.

Eerlijk advies: geschikt voor ervaren houders met een grote, lage bak of een paludarium, en voor wie van brak water houdt. Niet geschikt voor een gewoon zoetwater-gezelschapsaquarium met kleine vissen.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uniek jachtgedrag
  • Robuust in goed brak water

Nadelen

  • Heeft brak water nodig
  • Eet kleine vissen

Veelgestelde vragen over de schuttersvis

Hoe groot wordt de schuttersvis?

De schuttersvis wordt 20 tot 30 cm. Het is een stevige vis die in zijn leefomgeving boven het water naar insecten schiet.

Met hoeveel schuttersvissen houd je ze samen?

Houd ze het liefst in een groep van 4 of meer. Zo verdelen ze de aandacht en wordt een enkele vis minder snel gepest.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de schuttersvis?

Je hebt minimaal 300 liter (150 cm) nodig. Een laag, ruim aquarium met een goed afgesloten deksel en wat ruimte boven het water past het beste.

Met welke vissen kun je de schuttersvis combineren?

De schuttersvis is vreedzaam naar grote vissen, maar eet kleine vissen op. Kies grotere soorten die licht brak water verdragen, zoals de Klimbaars en de Slangenhuidgoerami.

Welke planten passen bij de schuttersvis?

Kies planten die tegen licht brak water kunnen, zoals Javavaren en Javamos. Houd het zoutgehalte wel laag.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.