Klimbaars (Anabas testudineus)

De klimbaars is een stevige labyrintvis die dankzij zijn labyrintorgaan en stekelige kieuwdeksels over land naar nieuwe wateren kan kruipen. Een taaie, vraatzuchtige vis.

Klimbaars (Anabas testudineus)
Foto: Sahat Ratmuangkhwang, via Wikimedia Commons (CC BY 3.0)

Over deze vis

De klimbaars werd in 1792 beschreven door de Duitse arts en natuuronderzoeker Marcus Elieser Bloch, die hem in eerste instantie tot een heel ander geslacht rekende. De geslachtsnaam Anabas komt van het Griekse woord voor ‘omhoog klimmen’ en de soortnaam testudineus betekent ‘schildpadachtig’, naar de harde, geribbelde schubben. In Thailand heet de vis ‘pla mo’, letterlijk ‘dokter-vis’, omdat men hem sterk en ziektebestendig acht.

Hij is de bekendste soort van de klimbaarzen (Anabantidae) uit Azië. Biologen vermoeden dat onder de naam Anabas testudineus in werkelijkheid meerdere soorten schuilgaan, en verschillende populaties worden nu apart bekeken. Dat maakt dat vissen uit verschillende delen van het verspreidingsgebied in kleur en vorm kunnen verschillen.

Het lichaam is stevig en langwerpig, met een brede kop en een grote bek. De kleur loopt van donkergroen tot olijfkleurig op de rug met een veel lichtere onderzijde. Kenmerkend zijn de donkere vlek achter het kieuwdeksel en soms nog een vlek bij de staartwortel, en de lengtestrepen op de wangen. Jonge dieren hebben verticale strepen op het lichaam. De kieuwdeksels hebben scherpe stekels, waarmee de vis zich in de bodem of op het land kan vastzetten.

De soort komt voor van India, Bangladesh en Sri Lanka tot Zuid-China en Zuidoost-Azië, waaronder Thailand, Laos, Cambodja, Vietnam, Maleisië en Indonesië. Hij leeft in allerlei zoetwater, van sloten en rijstvelden tot rivieren, en kan water overleven dat voor andere vissen dodelijk is. Bekend is het gedrag waar hij zijn naam aan dankt: bij uitdroging of slecht water verlaat hij het water en verplaatst zich kruipend met de borstvinnen en de stekels van de kieuwdeksels naar een ander plekje. Dat kan uren duren, en er wordt beweerd dat hij zelfs dagen zonder water kan als hij vochtig blijft. Klimmen in bomen is echter een fabeltje.

In Zuid- en Zuidoost-Azië is de klimbaars een belangrijke voedselvis, juist omdat hij zo lang levend te bewaren is. De soort staat bij de IUCN als niet bedreigd. Ten oosten van de Wallace-lijn is hij uitgezet of ingeburgerd, onder meer in het oosten van Indonesië en Papoea-Nieuw-Guinea, en hij is ook aangetroffen op eilanden in de Torresstraat bij Australië. Voor de hobby is hij vooral interessant als robuuste oddball, geschikt voor houders die een grote bak en een stevig deksel hebben.

In het kort

Wetenschappelijke naamAnabas testudineus
FamilieAnabantidae (klimbaarzen)
HerkomstZuid- en Zuidoost-Azië (India tot Indonesië en Zuid-China)
VindplaatsAzië – India tot Indonesië en Zuid-China – Sloten, moerassen en rijstvelden
Maximale grootte20 – 25 cm
Minimale aquariumgrootte120 cm / 250 liter
Temperatuur22 – 30 °C
pH6,0 – 8,0
Hardheid (GH)5 – 20 °dGH
GroepsgrootteSolitair of kleine groep
GedragTerritoriaal, eet kleine vissen
MoeilijkheidMakkelijk tot gemiddeld
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterRoofvis, agressief
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen of in een groep

Welke vissen passen bij de Klimbaars?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Anabas komt van het Griekse anabas (‘opgeklommen’), naar het vermogen van deze soort om uit het water te ‘klimmen’ en korte stukken over land te ‘lopen’. Volgens een legende zou hij zelfs in bomen en struiken op de oever klimmen. Het geslacht werd in 1816 beschreven door Cloquet.

testudineus betekent ‘schildpadachtig’, naar het zeer harde, stevige bovenste deel van de schedel, net als bij een schildpad.

De soort werd in 1792 beschreven door Bloch.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De klimbaars leeft in sloten, moerassen, rijstvelden en rivieren, vaak in zuurstofarm water.

Waterwaarden in de natuur: zacht tot hard.

Waterwaarden in het aquarium

  • Goed sluitend deksel verplicht

Aquarium en inrichting

Vanaf 120 cm met stevige planten, hout en een volledig afgesloten deksel.

Biotoop nabootsen: modderige zandbodem, wortels, bladeren en drijfplanten.

Voeding

In de natuur: insecten, kreeftachtigen, kleine vissen en plantaardig materiaal.

In het aquarium: grote korrels, diepvriesvoer en garnalen.

Voortplanting

Vrijzwemmende eieren zonder broedzorg; kweken is zeldzaam in de hobby.

Tips uit de praktijk

Houders vinden de klimbaars een fascinerende overlever, maar waarschuwen dat hij uit elk kiertje ontsnapt en kleinere vissen opeet.

De eerste weken na aankoop zijn de vissen meestal onopvallend en wat schichtig, maar ze eten vaak al snel. Klimbaarzen zijn taaie vissen, en juist dat maakt dat je snel te veel van ze verwacht. Toch ziet elke houder graag hoe hij zich ontwikkelt: na enkele weken gaat hij zijn territorium afbakenen en zijn kleuren worden wat donkerder en scherper.

Voeren is het minst lastige onderdeel. Hij is een echte alleseter en neemt grote korrels, diepvriesvoer, garnalen en stukjes vis of mossel. Andere houders merken dat hij gretig is en snel aankomt. Geef dus niet te vaak en in kleine porties, want een te dikke klimbaars wordt loom en krijgt kans op problemen. Een enkele keer een plantaardig tussendoortje, zoals blanke sla, wordt ook geaccepteerd.

Het grootste probleem is het ontsnappen. De vis zoekt met zijn kieuwdekselstekels elke kier, kabeldoorvoer of losliggend rooster op. Wie hem kwijtraakt, vindt hem vaak te laat terug. Een echt afgesloten deksel, ook rond de filterslangen en snoeren, is daarom geen advies maar een noodzaak. Daarbij is een luchtlaag boven het water belangrijk, omdat de vis lucht ademt.

Combinaties met kleinere vissen gaan meestal mis. Hij eet wat in zijn bek past en is territoriaal tegen soortgenoten. Twee klimbaarzen in dezelfde bak vragen dan ook veel ruimte en dekking. Met grote, robuuste vissen als grote barben of stevige meervallen gaat het vaak beter, maar een garantie is er niet. Gedrag dat je pas na maanden ziet, is dat hij een vaste route en een vaste plek in de bak krijgt, en daar fel op reageert.

Ziektes zijn niet vaak een probleem. Als het misgaat, is dat meestal door slecht water of door verwondingen aan snuit en vinnen door het klimmen tegen het deksel. Eerlijk advies: de klimbaars is een geweldige vis voor wie een grote bak met stevig deksel heeft en graag een vis met karakter wil houden. Voor een gezelschapsaquarium, een kleine bak of iemand die niet elke kier controleert, is hij niet geschikt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Extreem taai
  • Bijzonder gedrag

Nadelen

  • Ontsnapt makkelijk
  • Eet kleine vissen
  • Territoriaal

Veelgestelde vragen over de klimbaars

Hoe groot wordt de klimbaars?

De klimbaars (Anabas testudineus) wordt 20 tot 25 cm lang en 8 tot 10 jaar oud.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de klimbaars?

Kies een aquarium van minimaal 120 cm en 250 liter. Sluit het aquarium goed af, want hij kan over land naar nieuwe wateren kruipen.

Is de klimbaars geschikt voor beginners?

Ja, hij is makkelijk tot gemiddeld en erg taai. Hij is wel territoriaal en vraatzuchtig, dus kleine vissen zijn geen goede buren.

Met welke vissen kun je de klimbaars combineren?

Kies grotere, robuuste vissen die niet in zijn bek passen, zoals de brasemsbarbeel, de zwartstreepbotia en de vuuraal.

Welke planten passen bij de klimbaars?

Stevige planten zoals bucephalandra en de rondbladige rotala doen het goed. Laat wat wateroppervlak vrij, want hij haalt lucht aan het oppervlak.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.