Bucephalandra (Bucephalandra spp.)

Bucephalandra is een geslacht van langzaam groeiende rotsplanten uit Borneo, populair vanwege zijn glanzende, vaak blauwgroen of bruin schimmerende bladeren en zijn kleine formaat. Je plant ze niet in de bodem, maar hecht ze aan hout of steen, waar ze in de loop der jaren uitgroeien tot een stevige pol.

Bucephalandra (Bucephalandra spp.)
Foto: Manuel Werner, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze plant

Op deze pagina beschrijven we het geslacht, niet een enkele soort. Bucephalandra werd in 1858 beschreven door Schott en hoort bij de aronskelkfamilie (Araceae), net als Anubias en Cryptocoryne. De naam komt uit het Grieks en verwijst naar de vorm van de mannelijke bloemen: stierenkop-man. Tot nu toe zijn er tweeëndertig soorten beschreven, en alle komen uitsluitend voor op Borneo.

Het zijn rheofyten: planten die in stromend water leven. In het wild vormen ze dichte matten op stenen en rotsen in beken en rivieren in vochtig tropisch bos. Ze hebben een kruipende, wortelende stengel en glanzende bladeren met uiteenlopende vormen. De kleur varieert van donkerblauwgroen tot groen, vaak met gekleurde accenten. In de natuur kunnen ze tussen de twee en zestig centimeter hoog worden, maar de vormen die in de hobby gangbaar zijn blijven meestal klein.

In de handel worden Bucephalandra’s meestal verkocht onder handelsnamen of plaatsnamen, zoals ‘Shine Blue’ of ‘Kedagang’, en niet onder de soortnaam. Dat komt doordat veel soorten sterk op elkaar lijken en nog maar kort bekend zijn. Naast Bucephalandra pygmaea zie je in de winkel dus vooral selecties zonder duidelijke soortbepaling. Als je zeker wilt weten wat je koopt, vraag dan naar de herkomst.

Voor de aquariumhobby is dit geslacht nog relatief nieuw, maar het is snel populair geworden, dankzij de trage groei, de grote verscheidenheid aan bladvormen en de opvallende kleuren. Een leuk weetje: de zaden worden verspreid door een spatmechanisme. Waterdruppels spatten in de trechtervormige onderkant van de bloemscheede, en die beweging schiet de zaden eruit.

In het kort

Wetenschappelijke naamBucephalandra spp.
FamilieAronskelkfamilie (Araceae)
HerkomstBorneo
VindplaatsAzië – Borneo – Stenen en rotsen in beken en rivieren in tropisch bos
Hoogte3 – 15 cm
GroeisnelheidLangzaam
LichtWeinig tot gemiddeld
CO2Niet nodig
Temperatuur22 – 28 °C
pH6,0 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 12 °dGH
Plaats in het aquariumOp hout of steen
VermeerderingRizoomdeling
MoeilijkheidMakkelijk

Natuurlijke leefomgeving

De Bucephalandra’s leven op Borneo in beken en rivieren, vastgehecht aan stenen en rotsen. Daar staan ze in schoon, zuurstofrijk water met een zekere stroming, vaak in de schaduw van het bos. Bij hoge waterstand zitten ze helemaal onder water, bij laag water steken ze deels boven het oppervlak uit.

Omdat ze zo gebonden zijn aan stromend, schoon water, hechten ze zich stevig vast met hun wortels. Dat verklaart ook waarom ze in het aquarium graag op harde ondergrond zitten, en waarom ze het niet goed doen als ze in een modderige bodem worden begraven.

Verzorging in het aquarium

Bucephalandra is niet moeilijk, maar het is een trage plant die tijd en rust nodig heeft. Een stabiel aquarium met schoon water is belangrijker dan veel techniek.

  • Licht: weinig tot gemiddeld licht. Te fel licht geeft sneller algen op de langzaam groeiende bladeren.
  • Voeding en bemesting: de plant neemt voeding uit het water op. Een beetje vloeibare mest is voldoende, en bij een vol bestand vissen krijgt hij vaak genoeg via het water.
  • Bodem: geen bodem nodig. Hecht de plant aan hout of steen met een draadje of een beetje gel-lijm.
  • Snoeien: knip beschadigde of aangetaste bladeren weg. Verder hoef je er weinig aan te doen.

Planten en vermeerderen

Begraaf de rizoom nooit, want dan rot de plant weg. Bind hem met draad of katoen vast aan wortelhout of steen, of gebruik een druppeltje gel-lijm. Na een paar weken hebben de wortels zich vastgezet. Laat de bladeren boven de bodem uitsteken, zodat ze licht en stroming krijgen.

Vermeerderen gaat door de rizoom te delen. Knip een stuk met enkele bladeren en wortels af en zet het elders vast. Het duurt wel een tijd voordat het stuk goed aanslaat. Door het langzame groeitempo heb je een flinke pol pas na een jaar of langer.

Geschikt voor

Bucephalandra staat mooi in een Aziatisch biotoop of in een rustig gezelschapsaquarium met kleine vissen. Combineer ze met de staartvlekrasbora, de gouden dwergbarbeel of de rode kuhli. Meer ideeën vind je bij de Aziatische biotopen. Omdat ze op hout en steen zitten, hebben graafvissen er weinig invloed op, maar grote, ruige vissen kunnen losse planten wegtrekken.

Tips uit de praktijk

De Bucephalandra is een plant waar je veel plezier van hebt als je geduld hebt. De eerste weken gebeurt er weinig. Soms worden oude bladeren bruin of vallen ze af, terwijl nieuwe planten zich aanpassen aan het aquariumwater. Dat kan er slecht uitzien, maar de rizoom leeft meestal door en loopt later weer uit.

Wat andere houders vaak merken, is dat de plant gevoelig is voor algen, met name op de bladeren. Het blad groeit zo langzaam dat een laagje algen er maanden op kan blijven zitten. Een kleine stroming en een beetje bijsnoeien helpen, en een garnaal of algeneter kan wonderen doen. Zet de planten daarom nooit vlak onder het felste licht.

Een ander punt is de prijs en de herkomst: veel vormen zijn duur, en soms wordt een plant onder een andere naam verkocht. Dat zie je terug in de verschillen tussen kwekers. Ook de blauwe glans op de bladeren is sterk afhankelijk van licht en voeding, dus verwacht niet dat ze er thuis precies zo uitzien als op de foto’s van de verkoper.

Met vissen en slakken is er zelden een probleem. Slakken laten de plant meestal met rust. Het belangrijkste is dat de plant goed vastzit, zeker bij vissen die veel rondzwemmen of graven. Advies: begin met een klein stukje van een betrouwbare kweker, bind hem stevig vast en geef hem tijd.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Mooie, glanzende bladeren in veel vormen en kleuren
  • Blijft klein en past ook in nano-aquaria
  • Heeft geen CO2 nodig en weinig licht
  • Staat prachtig op hout en steen

Nadelen

  • Groeit erg langzaam en is duur om uit te breiden
  • Gevoelig voor algen op de bladeren
  • Soortbepaling en herkomst in de handel zijn vaak onduidelijk

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.