De javavaren (Microsorum pteropus) is een taaie varen uit Zuidoost-Azië die je niet in de bodem plant, maar vastbindt aan hout of steen. Hij heeft weinig licht nodig, wordt door bijna geen vis aangeknaagd en is daardoor al tientallen jaren een van de populairste aquariumplanten ter wereld.

Over deze plant
De naam javavaren verwijst naar het Indonesische eiland Java, maar de plant komt daar niet alleen voor. Hij groeit van Zuid-China en het noordoosten van India tot Thailand en Maleisië. Wetenschappelijk is de soort lang bekend geweest als Microsorum pteropus, tegenwoordig wordt hij ook als Leptochilus pteropus ingedeeld. Je ziet beide namen naast elkaar in boeken en op webshops. Het is een echte varen, geen bloeiende plant, en hij hoort bij de familie van de eikvarens of Polypodiaceae.
Het hart van de plant is een kruipende wortelstok, de rizoom. Daaruit groeien stevige, donkergroene, leerachtige bladeren en dunne, zwarte wortels waarmee hij zich op zijn ondergrond verankert. De bladeren zijn lancetvormig en kunnen tientallen centimeters lang worden. Omdat het blad zo hard en bitter is, laten bijna alle vissen en slakken het met rust.
In de handel zijn verschillende vormen. De bekendste zijn ‘Windeløv’, met uiteinden van de bladeren die zich vertakken tot een kroontje, en ‘Trident’, met diep ingesneden, driedelige bladeren. Daarnaast bestaan smalbladige vormen, zoals ‘Narrow’, ‘Needle’ en ‘Lance’. Welke naam op het etiket staat, wisselt per kweker, en de vormen lopen soms in elkaar over.
In het wild groeit de plant als epifyt op rotsen en boomwortels langs beken, deels onder water en deels erboven, zolang rizoom en wortels maar nat blijven. In de aquariumhobby werd de javavaren al vroeg populair, omdat hij zo makkelijk is. Een leuk weetje: hij vormt kleine plantjes op de bladranden en bladpunten, die zich losmaken en elders vast gaan zitten.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Microsorum pteropus (synoniem Leptochilus pteropus) |
|---|---|
| Familie | Eikvarenfamilie (Polypodiaceae) |
| Herkomst | Zuidoost-Azië |
| Vindplaats | Azië – Zuid-China, Noordoost-India, Thailand, Maleisië – Beken, rotsen en boomwortels langs het water |
| Hoogte | 15 – 35 cm |
| Groeisnelheid | Langzaam |
| Licht | Weinig |
| CO2 | Niet nodig |
| Temperatuur | 20 – 28 °C |
| pH | 6,0 – 7,5 |
| Hardheid (GH) | 2 – 15 °dGH |
| Plaats in het aquarium | Op hout of steen |
| Vermeerdering | Rizoomdeling en adventiefplantjes |
| Moeilijkheid | Zeer makkelijk |
Natuurlijke leefomgeving
In de natuur zit de javavaren op rotsblokken en boomwortels langs rivieren en beken. Het water stroomt vaak vrij helder en is zacht tot matig hard, en de plant krijgt gefilterd licht door het bladerdak. Tijdens het regenseizoen staat hij helemaal onder water, in het droge seizoen steekt hij gedeeltelijk boven het water uit.
Dat verklaart waarom hij zo flexibel is. Hij hoeft geen voedingsbodem, haalt zijn voeding uit het water en kan zowel emers als submers groeien. Die eigenschap maakt hem ook geschikt voor paludaria en oeverzones.
Verzorging in het aquarium
Dit is een van de makkelijkste planten die je kunt kopen. Zorg dat hij op een goede plek zit en verder laat je hem met rust.
- Licht: weinig tot gemiddeld licht is genoeg. Fel licht geeft sneller algen op de langzaam groeiende bladeren.
- Voeding en bemesting: de plant neemt voedingsstoffen op uit het water. Een beetje vloeibare mest is voldoende, meer dan dat heeft hij zelden nodig.
- Bodem: geen. Bind of lijm de plant aan hout of steen, de wortels pakken zichzelf vanzelf vast.
- Snoeien: bruine of beschadigde bladeren afknippen bij de rizoom. Gezonde bladeren kunnen blijven zitten.
Planten en vermeerderen
Begraaf de rizoom nooit in de bodem, want dan rot de plant weg. Bind hem met een draadje of katoen vast aan een stuk wortelhout of een steen, of gebruik een beetje secondelijm met gel. Na een paar weken hebben de wortels zich vastgezet en kun je het draadje weghalen.
Vermeerderen gaat het makkelijkst door de rizoom in stukken te knippen. Elk stuk met een paar bladeren groeit weer door. Daarnaast vormen oudere bladeren op de randen en punten kleine plantjes. Laat ze eerst wat uitgroeien en leg ze dan op een stukje hout, of bind ze vast. Wie meer wil, kan een oud blad met adventiefplantjes ook gewoon laten drijven.
Geschikt voor
De javavaren past in vrijwel elk aquarium, van een gezelschapsbak tot een Aziatisch biotoop. Omdat bijna geen vis hem aanvreet, kun je hem ook in bakken met planteneters houden. Hij staat mooi bij vissen als de gouden dwergbarbeel, de roodstreeprasbora en bodembewoners als de zwartstreepbotia. Meer ideeën vind je op de pagina over Aziatische biotopen. Ook cichliden en andere grotere vissen laten hem meestal met rust.
Tips uit de praktijk
Een javavaren is de plant die je het meest vergeeft. Zelfs in een bak waar bijna niemand naar omkijkt, blijft hij gewoon groeien. Wel is hij traag: de eerste weken gebeurt er niet veel, en pas na een paar maanden ontstaan nieuwe bladeren. Dat is normaal en geen reden om aan het water te sleutelen.
Wat andere houders vaak merken, is dat nieuwe planten soms bruine of zwarte vlekken krijgen. Meestal is dat een teken dat de plant zich aanpast, of dat er oud blad afsterft. Knip die bladeren af, de plant groeit gewoon door. Een enkele keer zie je zwarte stippen op het blad die er niet meer vanaf gaan; dat is vaak een gevolg van te veel voeding in het water of te fel licht, en zelden iets gevaarlijks.
Algen zijn de grootste vijand. Omdat de bladeren lang blijven zitten, vestigen draadalgen en penseelalgen zich er makkelijk op. Zet de plant daarom niet vlak onder een fel licht, en voeg algeneters toe, zoals garnalen of de siamese algeneter. De plant doet het bovendien goed als je hem niet te veel stoort: een keer per paar maanden bijsnoeien is genoeg.
Met vissen en slakken gaat het bijna altijd goed. Slakken laten de bladeren met rust en zelfs planteneters als sommige barbelen laten de bittere bladeren zitten. Graafvissen kunnen de plant wel losrukken als hij slecht vastzit, dus bind hem stevig. Advies: koop een flinke plant, bind hem goed vast en wees geduldig. Wie snel resultaat wil, moet naar een stengelplant kijken.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Zeer makkelijk en vergevingsgezind, ook voor beginners
- Heeft weinig licht nodig en geen CO2
- Wordt bijna nooit opgegeten door vissen of slakken
- Staat mooi op hout en steen en geeft een natuurlijke look
- Vermeerdert makkelijk via de rizoom en kleine plantjes
Nadelen
- Groeit langzaam en is gevoelig voor algen op de bladeren
- Gaat dood als de rizoom wordt ingegraven
- Moet worden vastgebonden en niet iedereen houdt van zijn donkere, stugge uiterlijk
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
