Einthovens rasbora (Rasbora einthovenii)

Einthovens rasbora, in het Engels ‘brilliant rasbora’, is een slanke scholenvis uit de zwartwaterbeken van Zuidoost-Azië met een donkere lengtestreep van snuit tot staart en een fijne gouden of violette glans daarboven. Hij is niet schreeuwerig gekleurd, maar in een rustige, donker ingerichte bak met een grote school is het een van de elegantste rasbora’s die je kunt houden. Bovendien een vis met een Nederlands tintje: hij is vernoemd naar Jacob Einthoven, een Nederlandse legerarts die in de negentiende eeuw op Java werkte.

Einthovens rasbora (Rasbora einthovenii)
Foto: Lerdsuwa, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze vis

Einthovens rasbora werd in 1851 beschreven door Pieter Bleeker, zelf ook een Nederlandse legerarts in Nederlands-Indië en de grootste vissenkenner van zijn tijd in dat gebied. Bleeker gaf de vis oorspronkelijk de naam Leuciscus einthovenii; later verhuisde hij naar het geslacht Rasbora. De soortnaam eert Jacob Einthoven, een collega-arts die op Java werkte. Zijn zoon Willem Einthoven kreeg in 1924 de Nobelprijs voor de uitvinding van het elektrocardiogram. Zo hangt er aan deze bescheiden vis een klein stukje Nederlandse wetenschapsgeschiedenis. In het Engels heet hij brilliant rasbora, wat verwijst naar de glans boven de streep.

Het is een slanke, langgerekte rasbora met een donkere lengtestreep die van de snuit tot in de staartbasis loopt. Erboven ligt een smalle gouden, soms koperkleurige of violette glans, en de buik is zilverwit. Ten opzichte van veel populaire kleine rasbora’s is hij groter en sierlijker, met een lengte die in de handel tot ongeveer acht centimeter wordt genoemd, al blijven de meeste exemplaren in het aquarium kleiner. De kleuren zijn subtiel en hangen sterk af van licht en achtergrond: op een donkere bodem en onder gedempt licht komt de glans veel beter uit dan in een felverlichte winkelbak. Mannetjes en vrouwtjes zijn moeilijk uit elkaar te houden; vrouwtjes zijn vooral iets voller.

In het wild komt de soort voor in het Sundaland: het zuiden van Thailand, het Maleisisch schiereiland, Singapore, Sumatra, Bangka en Borneo. Hij leeft in beken en kleine rivieren in en rond veenmoerasbossen en in zwartwater, en zwemt daar in scholen door de bovenste en middelste waterlagen. Het voedsel bestaat vooral uit kleine insecten en ander zwevend materiaal dat op of vlak onder het wateroppervlak drijft. Volgens de IUCN is de soort beoordeeld als niet bedreigd, maar veenbossen worden op veel plekken in zijn gebied omgezet in plantages, en daarmee verdwijnt ook zijn leefomgeving.

In de hobby is Einthovens rasbora minder bekend dan de harlekijnrasbora, die een vergelijkbaar gebied deelt. Hij verschijnt af en toe in de winkel en wordt dan regelmatig verward met andere rasbora’s die een lengtestreep hebben. Voor kenners van de zwartwaterhobby is hij een vaste waarde: een rustige, elegante school die goed past bij het verhaal van een biotoopaquarium uit de veenbossen.

In het kort

Wetenschappelijke naamRasbora einthovenii
FamilieDanionidae
HerkomstZuid-Thailand, Maleisisch schiereiland, Singapore, Sumatra en Borneo
VindplaatsAzië – Thailand, Maleisië, Singapore, Indonesië (Sumatra, Borneo) – Veenmoerassen en bosbeken
Maximale grootte8 – 10 cm
Minimale aquariumgrootte120 cm / 150 liter
Temperatuur22 – 26 °C
pH5,0 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 10 °dGH
GroepsgrootteMinimaal 8, liefst 10 of meer
GedragZeer vredelievend scholenvis, wat schuw in kleine groepen
MoeilijkheidMakkelijk tot gemiddeld
Levensduur5 – 8 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte8 of meer

Welke vissen passen bij de Einthovens rasbora?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Rasbora is vermoedelijk afgeleid van Cyprinus rasbora, de lokale Bengaalse naam van een verwante soort. Het geslacht werd in 1859 beschreven door Bleeker.

einthovenii is een eerbetoon aan Jacob Einthoven (1825–1866), legerarts in Nederlands-Indië, die het typemateriaal verzamelde of leverde.

De soort werd in 1851 beschreven door Bleeker.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Rasbora einthovenii heeft een groot verspreidingsgebied in het Sundaland: van het zuiden van Thailand via het Maleisisch schiereiland en Singapore tot Sumatra en Borneo. De soort leeft vooral in beken en kleine rivieren die samenhangen met oude veenmoerasbossen. Het water daar is thee- tot koffiekleurig door humuszuren uit afgevallen bladeren, zeer zacht en duidelijk zuur, en door het dichte bladerdak valt er weinig direct licht op het water.

In deze zwartwaterbiotopen deelt hij zijn leefgebied met andere typische bewoners zoals harlekijnrasbora’s, roodstreeprasbora’s, kleine goerami’s als Parosphromenus en Sphaerichthys, en Pangio-soorten op de bodem. In de regentijd stijgt het water en kunnen de vissen uitwijken naar ondergelopen bosgebied, in het droge seizoen trekken ze zich terug in de diepere delen van de beken.

Planten en hout onder water: Het water in veenmoerassen is donker door de bladeren en takken van de omringende bomen, en echte waterplanten zijn schaars. Op de bodem liggen dikke lagen bladeren, dode takken en veel drijfhout, met overhangende wortels langs de oever. Op sommige plekken groeien Cryptocoryne-soorten: C. cordata var. grabowskii groeit ondergedompeld op veengrond en C. pallidinervia is beperkt tot zwartwater in veengebieden. In het Sarawakse Rajang-gebied groeien ook Barclaya mottleyi en Eleocharis. Rond Danau Sentarum ontbreken ondergedoken planten en zitten dunne biofilms op het zinkhout; er liggen bladeren van onder meer Shorea, Macaranga en Terminalia.

Waterwaarden in het aquarium

Hoewel hij van nature uit zacht, zuur zwartwater komt, is de in de handel aangeboden Einthovens rasbora redelijk aanpasbaar. In gewoon zacht tot middelhard kraanwater kun je hem prima houden; voor de mooiste kleur en de meest natuurlijke uitstraling kies je voor zacht, licht zuur water met wat looistoffen.

  • Stroming: zwak tot matig. Hij is een actieve zwemmer maar hoeft geen beekstroming.
  • Zuurstof: normaal tot goed; een filter met licht bewegend oppervlak is ruim voldoende.
  • Verversing: wekelijks 25 – 30 procent, liefst met water van vergelijkbare hardheid.
  • Stabiliteit: belangrijker dan exacte waarden. Plotselinge schommelingen maken ze schrikachtig en bleek.
  • Nitraat: laag houden; zoals veel zwartwatervissen is hij gevoeliger voor opgehoopt afval dan voor ‘harde’ getallen.

Aquarium en inrichting

Omdat dit een vis is die graag in een school heen en weer zwemt en tot een centimeter of tien kan worden, heb je een langwerpige bak nodig. Een aquarium van 120 cm is voor een mooie groep een realistisch minimum. Zorg voor een ruime open zwemzone in het midden en de voorkant, en dichte beplanting of hout langs de achterkant en zijkanten.

Een donkere zandbodem, een paar grillige wortels en een laagje drijfplanten zorgen ervoor dat de vissen zich veilig voelen en hun kleur laten zien. Onder fel licht op een lichte bodem zien ze er vaak flets uit en blijven ze nerveus. Een goed sluitende afdekking is aan te raden; geschrokken rasbora’s kunnen springen.

Biotoop nabootsen: gebruik fijn zand, veel hout, gedroogde katappabladeren of eikenbladeren en eventueel elzenproppen om het water licht amberkleurig te kleuren. Planten zijn in het echte biotoop schaars; Cryptocoryne-soorten, Javavaren en wat drijfplanten passen er prima bij. Gedempt licht maakt het plaatje af.

Gedrag en gezelschap

Einthovens rasbora is een van de vredelievendste vissen die je kunt houden. Hij doet niets tegen andere vissen, ook niet tegen de kleinste, en heeft alleen een grote school nodig om zich op zijn gemak te voelen. In een groep van vijf of zes zie je vooral nerveuze vissen die zich achter de planten verstoppen; vanaf een stuk of tien gaan ze echt als school door de bak en laten de mannetjes hun mooiste glans zien.

Goede medebewoners zijn andere rustige Zuidoost-Aziatische soorten, zoals de harlekijnrasbora, een groepje kuhli’s op de bodem en een paartje parelgoerami’s als blikvanger. Ook kleine pantsermeervallen en rustige zalmen gaan goed. Vermijd onrustige vinnenbijters als de Sumatraan en grote, drukke cichliden: daar raken deze bescheiden vissen van in de stress en ze verliezen de concurrentie om voer.

Voeding

In de natuur: een typische microroofvis die kleine insecten, insectenlarven, wormpjes en kleine kreeftachtigen eet, veelal van of net onder het wateroppervlak.

In het aquarium: hij neemt zonder problemen goed vlokkenvoer en kleine korrels, maar voor de beste kleur en conditie geef je een paar keer per week klein diepvries- of levend voer zoals watervlooien, cyclops, artemia en fijne muggenlarven. Een goed schema: ’s ochtends een kleine portie korrels, ’s avonds iets levends of diepvries. Zo blijven ze actief en worden de vrouwtjes mooi rond.

Voortplanting

Volwassen vrouwtjes zijn duidelijk voller en vaak ook iets groter; mannetjes zijn slanker en hebben een wat intensere glans. Einthovens rasbora is een eierstrooier zonder broedzorg. In een goed ingedraaide, dicht beplante bak kan het gebeuren dat je af en toe een jong ziet opgroeien, maar gerichte kweek vraagt een aparte bak met zacht, zuur water, gedempt licht, fijnbladige planten of Javamos en een rooster op de bodem zodat de ouders niet bij de eitjes kunnen. Haal de ouders na het afzetten weg; de larven hebben de eerste dagen infusoriën of ander zeer fijn voer nodig.

Tips uit de praktijk

In de winkelbak wordt deze vis makkelijk over het hoofd gezien: grijzig, een streep, schuw in een hoekje. In een groep van twaalf in een donker ingerichte zwartwaterbak wordt pas duidelijk waarom kenners er zo enthousiast over zijn. Na een paar weken krijgen de mannetjes een goudachtige tot violette gloed boven de zwarte streep, en de school gaat als één geheel door de bak. Het is geen vis die schreeuwt om aandacht, maar wel een die rust uitstraalt.

De meest gemaakte fout is er te weinig nemen. Met zes stuks blijven ze vaak achter de wortels zitten en komen ze alleen tevoorschijn bij het voeren. Bij twaalf verandert het gedrag volledig. Andere houders merken vaak hetzelfde op: de groepsgrootte maakt bij deze soort meer uit dan het exacte water.

Het is ook een sterke vis. Zolang het water schoon blijft, worden ze zelden ziek, en ze eten vanaf dag één alles wat je geeft. Het enige minpunt is dat ze in de handel regelmatig verward worden met andere rasbora’s met een lengtestreep, dus kijk goed of je echt Rasbora einthovenii krijgt. Advies: geschikt voor wie een wat grotere, rustige Aziatische gezelschapsbak heeft en geduld heeft om de school te laten wennen. Voor een nano-aquarium of een drukke bak met snelle barbelen is het geen goede keuze.

In de eerste weken na aankoop zie je vaak weinig van de vissen. Ze staan bij elkaar dicht tegen de achterkant of onder drijfplanten. Dat is normaal en geen teken van ziekte. Zet ze in een donker ingerichte bak met bladeren, wortels en gedempt licht, en geef de school een week of twee de tijd. De glans komt daarna geleidelijk terug. Bij wisselende omstandigheden of een fel verlichte bak blijven ze grijs en bleek.

Bij het voeren zijn ze onproblematisch, maar ze eten vooral bovenin. Vlokken, fijne korrels en diepvries als watervlooien en muggenlarven worden meteen gepakt. Zinkend voer gaat vaak aan hen voorbij, dus geef je ook bodemvoer voor de kuhli’s of meervallen, dan is het handig om dat na het licht uit te doen. Andere houders merken vaak dat een goed gevoede school ook mooier van kleur wordt. Wees wel voorzichtig met de hoeveelheid: het zijn geen vraatzuchtige vissen, en een teveel aan voer bederft het water sneller dan je denkt.

Wat je pas na maanden ziet, is dat de school zich steeds vaker in het open water laat zien. Het zijn vissen die jarenlang meegaan, mits het water schoon en de bak rustig blijft. De typische fouten zijn een te kleine groep, een te snel uitgeruste bak zonder indraaitijd en onrustige medebewoners. Bij ziekte zie je vooral witte stip na een schrik, meestal na een grote verversing of een verhuizing. Voor wie een rustige tot grote Aziatische bak heeft is dit een schitterende, betrouwbare school. Voor wie meteen kleur wil, is hij te ingetogen.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uiterst vredelievend, ook naar kleine medebewoners
  • Stevig en makkelijk te voeren
  • Prachtig schoolgedrag in een grote groep
  • Aanpasbaar aan verschillende watertypen

Nadelen

  • Heeft een grote groep en een lange bak nodig
  • Bescheiden kleur, vooral in de winkel en onder fel licht
  • Wordt in de handel weleens verward met verwante rasbora’s

Lees ook: Welke vissen passen bij elkaar? en Hoe richt je een biotopen-aquarium in?.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.