Banjomeerval (Bunocephalus coracoideus)

De banjomeerval dankt zijn naam aan zijn vorm: een brede, platte kop met een lange smalle staart, net een banjo. Een meester in camouflage die overdag als een dood blad op de bodem ligt of zich ingraaft.

Banjomeerval (Bunocephalus coracoideus)
Foto: Kacper Aleksander, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze vis

De banjomeerval werd in 1874 door de Amerikaanse bioloog Edward Drinker Cope beschreven. De geslachtsnaam Bunocephalus verwijst naar de vorm van de kop, en de soortnaam coracoideus naar het schouderbot, het coracoïd, dat bij deze vissen opvallend breed en zichtbaar is. Wie de vis van boven bekijkt, snapt meteen waar de naam vandaan komt: een grote, driehoekige kop en een romp die naar achteren toe smal uitloopt, als de hals en het klankbord van een banjo. In Zuid-Amerika heet hij in het Spaans ‘guitarrito’, kleine gitaar, en dat is dezelfde gedachte.

Het geslacht Bunocephalus hoort bij de familie Aspredinidae, de banjomeervallen, een groep die geheel in Zuid-Amerika leeft. Het is geen makkelijk geslacht: er zijn meerdere sterk op elkaar lijkende soorten, en in de handel worden banjomeervallen niet altijd op naam verkocht. Wat als Bunocephalus coracoideus in een bak zwemt, kan dus best een verwante soort zijn. Let op de vorm van de kop en de tekening als je zeker wilt weten wat je hebt.

Qua uiterlijk is de vis een schoolvoorbeeld van camouflage. De huid is niet glad maar ruw en bedekt met kleine knobbeltjes, de kleur varieert van geelbruin tot donkerbruin met lichtere vlekken en soms een marmerachtige tekening. De ogen zijn klein en staan hoog op de kop, de bek is breed en de baarddraden zijn kort en fijn. Vinnen en lichaam zijn zo gebouwd dat de vis vrijwel plat op de bodem ligt. Geslachtsverschillen zijn niet duidelijk, al zijn vrouwtjes vaak wat voller, vooral als ze eieren dragen.

In de natuur komt de soort voor in het Amazonebekken, in onder meer Brazilië, Peru en Bolivia. Hij zit in kleine beken en poelen met veel plantaardig afval op de bodem. Overdag ligt hij ingegraven of verscholen tussen bladeren, ’s nachts gaat hij op zoek naar organisch materiaal, larven en kleine waterdieren. Het is geen actieve jager: hij wacht en pakt wat binnen bereik komt. Volgens de beschikbare gegevens legt een vrouwtje in de natuur zeer veel eitjes in een kuiltje in het zand, al is er over het leven in het wild verder weinig gepubliceerd.

De IUCN classificeert de soort als niet bedreigd (Least Concern). Dat komt door de grote verspreiding en het feit dat hij in vrij gewone biotopen leeft. In de handel is hij een bekende, redelijk goedkope vis die meestal als wildvang uit Zuid-Amerika komt. Zijn populariteit in de hobby heeft hij te danken aan zijn bijzondere vorm en zijn rustige karakter. Een leuk weetje: de vis heeft het talent om zich met een korte zwiep door het water te persen en kan zijn huid periodiek vervellen, iets wat je alleen ziet als je goed oplet.

In het kort

Wetenschappelijke naamBunocephalus coracoideus
FamilieAspredinidae
HerkomstZuid-Amerika (Amazonebekken in Brazilië, Peru en Bolivia)
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië, Peru, Bolivia – Amazonebekken
Maximale grootte13 cm
Minimale aquariumgrootte80 cm / 112 liter
Temperatuur20 – 27 °C
pH5,8 – 7,8
Hardheid (GH)2 – 15 °dGH
GroepsgrootteAlleen of in een kleine groep
GedragVreedzaam, nachtactief
MoeilijkheidMakkelijk
Levensduur8 – 12 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteAlleen of in een groep

Welke vissen passen bij de Banjomeerval?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Bunocephalus komt van het Griekse bounos (‘heuvel, knobbel’) en kephale (‘kop’), naar de bultjes op de kop van B. verrucosus. Het geslacht werd in 1855 beschreven door Kner.

coracoideus is niet uitgelegd, maar is vermoedelijk afgeleid van coracoid (het ravenbeksbeen), naar de langere uitsteeksels van dat bot vergeleken met een verwante soort.

De soort werd in 1874 beschreven door Cope.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De banjomeerval leeft in rustige delen van rivieren en beken, vaak tussen lagen afgevallen bladeren op zand- of modderbodems. Zijn ruwe, bruine huid met lichte vlekken maakt hem vrijwel onzichtbaar tussen het blad.

Hij kan zijn huid vervellen en beweegt zich soms voort door water krachtig uit zijn kieuwopeningen te persen, een bijzondere manier van ‘springen’.

Waterwaarden in het aquarium

Een tolerante soort die zich goed aanpast aan leidingwater. Vooral een schone, zachte bodem is belangrijk.

  • Weinig tot matige stroming
  • Wekelijks 25 tot 30% verversen
  • Bodem regelmatig licht afzuigen

Aquarium en inrichting

Een aquarium vanaf 80 cm met een dikke laag fijn zand, zodat hij zich kan ingraven. Een laag droge bladeren, zoals eiken- of catappabladeren, is de beste schuilplek die je kunt geven.

Biotoop nabootsen: fijn zand, veel bladeren, wortelhout en gedempt licht.

Gedrag en gezelschap

Overdag ligt hij stil en is hij nauwelijks te vinden. ’s Nachts gaat hij langzaam op zoek naar voedsel. Hij is vreedzaam, maar met zijn grote bek kan hij heel kleine visjes of garnalen eten. Geschikte medebewoners zijn rustige Zuid-Amerikaanse soorten vanaf een paar centimeter, zoals de maanvis, tetra’s van gemiddeld formaat en pantsermeervallen.

Voeding

In de natuur: insectenlarven, wormen en ander bodemleven.

In het aquarium: zinkende tabletten, diepvries muggenlarven, tubifex en stukjes regenworm. Voer na het uitgaan van het licht, anders pakken snellere vissen alles weg.

Voortplanting

Kweek in het aquarium is zeldzaam. In de natuur worden grote aantallen eitjes in een kuiltje of tussen de bladeren afgezet, waarna de ouders er niet of nauwelijks naar omkijken.

Tips uit de praktijk

Let goed op bij het opruimen van bladeren: een banjomeerval lijkt sprekend op een verrot stuk blad en wordt zo makkelijk per ongeluk meegeschept. Zo goed is die camouflage.

Het is geen vis om naar te kijken zoals een school tetra’s. Maar juist de zeldzame momenten dat je hem ziet, maken hem bijzonder. ’s Avonds met een zaklamp zie je hem langzaam over de bodem kruipen.

Advies: kies hem als je van bijzondere, rustige vissen houdt en je een zandbak met veel blad hebt. Voor een drukke gezelschapsbak is hij te onopvallend.

In de eerste weken zie je vrijwel niets van een nieuwe banjomeerval. Ze graven zich in, liggen roerloos onder een blad en hebben tijd nodig om te wennen. Veel nieuwe houders denken dan dat de vis dood is of spoorloos verdwenen. Controleer niet elke dag door in het zand te woelen, maar kijk ’s avonds, een uur na het uitgaan van het licht. Dan zie je hem meestal langzaam over de bodem lopen.

Over het eten hoef je je bij een gezonde vis weinig zorgen te maken. Zinkende tabletten en diepvriesvoer worden ’s nachts vrijwel altijd opgepakt. Bij nieuwe dieren die niet eten, helpt het om een stukje regenworm of een paar muggenlarven vlak bij de plek te leggen waar ze liggen. Let op de buik: een dunne, ingevallen vis onder het blad is vaak een teken dat hij niet genoeg krijgt omdat snellere vissen alles weghalen.

De typische fouten zijn een te grove bodem en te felle verlichting. Op scherp grind schaven ze zich open, en in een fel verlichte bak zonder schuilplaatsen blijven ze gestrest en eten ze slecht. Andere houders merken vaak dat ze pas na maanden echt rustig worden en dat de kleur dan mooier wordt. Ziekte komt weinig voor, maar een vuile bodem met rottend voer kan wel tot huidproblemen leiden, dus zuig af en toe licht af.

Over combinaties: kleine garnalen en piepkleine vissen kun je beter niet meenemen, want met die grote bek gaat er ’s nachts wel eens wat verloren. Met rustige, middelgrote vissen gaat het goed. Kweken lukt volgens houders zelden in een gewoon aquarium.

Eindadvies: hou van de banjomeerval als je genoegen neemt met de zeldzame momenten waarop hij zichtbaar is. Wil je een actieve vis om naar te kijken, dan is hij niks voor je. Wil je iets bijzonders in een rustige zandbak met veel blad, dan is het een uitstekende, sterke keuze.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uniek uiterlijk en gedrag
  • Vreedzaam en sterk
  • Lang levend

Nadelen

  • Overdag nauwelijks te zien
  • Eet zeer kleine visjes en garnalen
  • Heeft een zachte zandbodem nodig

Lees ook: een biotopenaquarium inrichten.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.